جزییات روند ثبت جهانی «الموت» در یونسکو / برنامه‌های ایران پس از ثبت جهانی این اثر تاریخی چیست؟

مدیرکل ثبت و حریم آثار و حفظ و احیاء  میراث‌ معنوی و طبیعی وزارت میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تشریح روند ثبت جهانی « قلعه الموت و استحکامات وابسته» در یونسکو، برنامه‌های پس از ثبت این اثر را توضیح داد.

به گزارش اعتماد، علیرضا ایزدی که تا روز یکشنبه برای شرکت در چهل‌وهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر بوسان کره جنوبی به ‌سر می‌برد، به دنبال ثبت الموت به عنوان سی‌امین میراث جهانی ایران در یونسکو درباره اهمیت پرونده « قلعه الموت و استحکامات وابسته» در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: الموت سال‌هاست، بیش از ده‌ها سال، در حوزه بازخوانی و عملیات باستان‌شناسی مورد توجه قرار گرفته است. اما به واسطه وضعیت سوق‌الجیشی، استراتژیک، اقلیمی و مسائل اینچنینی و موقعیت قرارگیری آن، به هر حال سختی‌های خاص خودش را دارد. پس از حداقل ۲۰ سال کار باستان‌شناسی، بازخوانی و لایه‌برداری در دستور کار قرار گرفت و با این شرایط، آماده‌سازی پرونده برای ارسال، کار بسیار سختی بود، چون قلعه الموت و همان‌طور که در نام پرونده آمده، «قلعه الموت و استحکامات وابسته»، شامل قلعه اصلی و ۶ قلعه مرتبط با مجموعه قلعه اصلی است؛ مجموعه‌ای که یکی از بی‌نظیرترین سازه‌های معماری به شمار می‌رود و با توجه به شرایط توپوگرافی منطقه، در نظر گرفتن اقلیم، ناهمواری‌ها و مسائل اینچنینی شکل گرفته است.

او افزود: ما پرونده را ارسال کردیم، ارزیابان به ایران آمدند، در قزوین و الموت، نزدیک به دو هفته بررسی‌های میدانی را انجام دادند. بعد از آن، مکررا سوال و جواب‌هایی در خصوص قلعه الموت و مسائل مرتبط با آن داشتیم، چون علاوه‌بر سازه که ارزش برجسته جهانی و معیارهای ارزشمند معماری را دارد، موضوعاتی مانند تاثیر اقلیم بر شکل‌گیری این بنا، تاثیر مسائل دفاعی و جنگی در شکل‌گیری آن و سایر استحکامات، نقش این استحکامات و زنجیره ارتباطی آنها برای بقا و پایداری قلعه و دیگر استحکامات وابسته، همه و همه هر کدام روایت شگرفی از نوع تمدن و تفکر ایرانی - اسلامی این منطقه است. ما تمامی پاسخ‌های لازم را، چه در پاسخ به پرسش‌های ارزیابان، چه ایکوموس و چه خود کمیته میراث جهانی ارسال کردیم. به نظر من، این یکی از مهم‌ترین پرونده‌های ماست که ویژگی‌های خاص خود را دارد. ایزدی درباره اقدامات پس از ثبت جهانی «الموت» توضیح داد: درباره الموت، نگاه کلی این است که موضوعات مختلف، از جمله گردشگری و باستان‌شناسی در سایت‌هایی مانند الموت، همواره مورد توجه جامعه جهانی قرار دارد. ایکوموس هم سال‌هاست روی این موضوعات تاکید دارد. پس از ثبت، ما باید یک پلن مدیریتی داشته باشیم. در این پلن مدیریتی باید همه این موضوعات را لحاظ کنیم، از جمله برنامه‌ریزی برای گردشگری، ایجاد زیرساخت‌ها، کنترل و جلوگیری از شکل‌گیری گردشگری انبوه، چراکه آن منطقه ظرفیت پذیرش چنین حجمی را ندارد. بنابراین باید این موضوع مدیریت و تحلیل شود.

مدیرکل دفتر ثبت آثار در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی افزود: از طرف دیگر، موضوعات مرتبط با باستان‌شناسی نیز وجود دارد، چون بسیاری از نقاط پیرامونی که در عرصه و حریم پرونده قرار گرفته‌اند، هنوز کاوش‌های باستان‌شناسی در آنها انجام نشده است. همه این موارد در همان پلن مدیریتی پیش‌بینی خواهد شد. ایزدی گفت: به هر حال، ما باید آنجا را مدیریت کنیم. البته با سنگ‌فرش‌ها و مسیری که ایجاد کرده‌ایم، به نوعی اقدامات اولیه انجام شده است. اما امیدوارم صلح و آرامش در کشورمان برقرار شود. قاعدتا بعد از ثبت جهانی الموت، این مجموعه بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت و طبیعتا شیوه مدیریت ما هم باید به سمت گردشگری کنترل‌ شده برود و از شکل‌گیری گردشگری انبوه جلوگیری شود. این موضوع با ایجاد سازوکارهای مناسب برای پایش، شدنی است. مدیرکل دفتر ثبت آثار کشور تاکید کرد: قطعا نگاه و اولویت ما، حفاظت از این اثر خواهد بود تا یونیک بودن آن. امیدواریم این موضوع با ثبت الموت، برای جهانیان به اثبات برسد. او درباره فضای اجلاس یونسکو و رایزنی‌هایی که برای ثبت پرونده الموت صورت گرفت، توضیح داد: خوشبختانه رایزنی‌های رو در رو که در چند روز گذشته داشتیم، در شرایط خوبی انجام شد و وضعیت مطلوبی بود. ایزدی در پاسخ به برنامه اجرایی موثر برای حفاظت و مدیریت آثار جهانی گفت: تمام بناهایی که در فهرست میراث جهانی به ثبت می‌رسند، به‌طور مستمر در رصد و پایش قرار می‌گیرند. این رصد و پایش را می‌توان در موضوعی مثل ارگ بم دید؛ زمانی که پس از زلزله و اتفاقات تلخ سال ۱۳۸۲ در فهرست میراث در خطر قرار گرفت. دلیل این موضوع هم همین بود که اثر به‌طور مستمر رصد می‌شد و جامعه جهانی نگران بود که ارگ بم از حافظه جهانی حذف شود. اما امروز همه اذعان دارند که مجموعه اقدامات ایران در آنجا ارزشمند بوده است. به هر حال، وقتی اثری در فهرست جهانی قرار می‌گیرد، کمیته میراث جهانی هر سال آن را رصد می‌کند و گزارش می‌خواهد. ایزدی، روز پنجشنبه هم در گفت‌وگو با خبرگزاری میراث آریا، «الموت» را تجلی تداوم تمدن ایرانی دانسته بود و در توصیف پرونده «الموت و استحکامات وابسته» به عنوان یکی از برجسته‌ترین روایت‌های تمدنی ایران گفته بود: این پرونده عرضه منظومه‌ای از دانش معماری، مهندسی دفاعی، فهم اقلیمی و هویت تاریخی ایرانیان به جامعه جهانی است؛ روایتی که در برابر همه فراز و فرودهای تاریخ، بر استمرار و مانایی تمدن ایران گواهی می‌دهد.