ادامه محاصره دریایی تنگه هرمز موازنه مذاکرات را بر هم می‌زند/ تمدید آتش‌بس به سود ایران نیست؛ باید در همین مقطع به صلح رسید

حسین ربیعی کارشناس مسائل خاورمیانه در گفت‌وگو با خبرنگار اعتمادآنلاین با اشاره به ساعات پایانی آتش‌بس میان ایران و آمریکا اظهار داشت: واقعیت این است که در گفت‌وگوهای دیپلماتیک، طرف‌ها معمولاً تلاش می‌کنند با دست پُر یا به‌اصطلاح از موضعی برتر وارد میز مذاکره شوند تا بتوانند امتیازات لازم را کسب کنند یا دست‌کم امتیازات کمتری واگذار دهند. در واقع، هدف این است که نوعی توازن قوا در میز مذاکره برقرار باشد. بنابراین، طبیعی است که هیچ‌یک از طرفین نخواهند از موضع ضعف وارد شوند و ترجیح می‌دهند با یک دستاورد مشخص یا امتیازی قابل توجه پای میز مذاکره حاضر شوند تا بتوانند بر اساس آن ظرفیت، امتیاز بیشتری بگیرند یا امتیاز کمتری بدهند. از این رو، وقوع چنین شرایطی امری طبیعی است.

وی درباره تداوم محاصره دریایی تنگه هرمز گفت: این وضعیت در واقع به ایجاد شرایط برابر که پیش‌تر به آن اشاره شد، کمک نمی‌کند. هرچند گفته شده که در واکنش به حمله به کشتی ایرانی پاسخ‌هایی داده شده است، اما محاصره دریایی به‌طور کلی یک امتیاز برتر محسوب می‌شود. به عبارت دیگر، طرف مقابل از همان ابتدا می‌تواند این موضوع را مطرح کند که در موقعیت بالاتری قرار دارد و ایران در شرایط محاصره است و ناگزیر باید خواسته‌های آن‌ها را بپذیرد. بنابراین، اگر محاصره دریایی ادامه یابد و موضوع حمله به کشتی نیز بدون پاسخ مؤثر باقی بماند، طبیعی است که در همان آغاز مذاکرات، نیاز به رد و بدل شدن امتیازاتی وجود داشته باشد یا دست‌کم طرف مقابل خود را دارای دست برتر معرفی کند. به نظر می‌رسد ایجاد چنین شرایطی با هدف تثبیت همین برتری صورت گرفته است.

ربیعی در ادامه درباره نقاط اختلاف میان ایران و آمریکا از جمله موضوع آتش‌بس لبنان و مسئله غنی‌سازی‌تصریح کرد: به نظر می‌رسد موضوع لبنان با برقراری آتش‌بس تا حد زیادی حل‌وفصل شده است. زمانی که آتش‌بس برقرار شد، ایران نیز برای مدت کوتاهی تنگه را بازگشایی کرد و این امر نشان داد که چنین امتیازاتی می‌تواند در مقابل یکدیگر مبادله شود و احتمالاً قابل حل است. اما مسئله غنی‌سازی دارای دو جنبه مهم است.

وی توضیح داد: نخست موضوع تداوم غنی‌سازی در ایران است. اگر قرار نباشد غنی‌سازی به‌طور کامل متوقف شود و به‌اصطلاح «غنی‌سازی صفر» مدنظر نباشد، و همان‌گونه که برخی مقامات آمریکایی نیز عنوان کرده‌اند هدف صرفاً جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای باشد، این موضوع می‌تواند قابل مدیریت و حل‌وفصل باشد. اما جنبه دوم، مربوط به مواد غنی‌شده است؛ به‌ویژه بحث خروج این مواد از ایران و انتقال آن‌ها به خارج از کشور، چه به آمریکا و چه به سایر کشورها. این موضوع از سوی ایران پذیرفته نشده و به‌عنوان یک خط قرمز جدی مطرح است.

وی افزود: در مقابل، آمریکا به‌شدت بر این موضوع تأکید دارد و به‌ویژه ترامپ بارها اعلام کرده که یکی از خواسته‌های اصلی‌اش خروج حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا از ایران است. بر این اساس، به نظر می‌رسد مسئله خروج اورانیوم غنی‌شده نسبت به اصل غنی‌سازی، مانع بزرگ‌تری در مسیر توافق باشد. اگر دو طرف بر مواضع خود در این زمینه پافشاری کنند، این موضوع می‌تواند به یک گره اساسی و حتی غیرقابل حل تبدیل شود. با این حال، میزان و سطح غنی‌سازی، مدت‌زمان آن و حتی دوره‌های تعلیق، همگی مواردی هستند که می‌توانند در چارچوب مذاکرات دیپلماتیک مورد بررسی قرار گرفته و به مصالحه منجر شوند.

این کارشناس مسائل خاورمیانه در پایان، درباره احتمال تمدید مجدد آتش‌بس گفت: از سوی برخی کشورها از جمله پاکستان پیشنهاد شده است که یک تفاهم اولیه حاصل شود و برای ورود به جزئیات فنی و مسائل تخصصی مهلت آتش‌بس تمدید گردد. با این حال، در داخل ایران دیدگاه‌هایی وجود دارد که ادامه این وضعیت تعلیق را به زیان کشور می‌داند، چرا که فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی در چنین شرایطی در حالت بلاتکلیف باقی می‌مانند. بنابراین، به نظر می‌رسد تمدید آتش‌بس یا به نتیجه نرسیدن مذاکرات در بازه زمانی کنونی چندان مطلوب ایران نیست و ترجیح بر این است که گفت‌وگوها در همین مقطع به نتیجه نهایی برسد و در نهایت، صلح برقرار شود.