دست خالی تئوریسین‌های اقتصادی در مقابل سناریوهای جنگ ایران

سید عماد حسینی- حالت اضطراب جهانی در برخورد با جنگ ایران، تحلیلگران کالایی در موسسه «جی‌پی مورگان» را بر آن داشت تا اعلام کنند برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ ایران، دیگر هیچ سناریوی قابل اتکایی برای برآورد مسیر بازار ندارند و «به زبان ساده، نمی‌دانند مدل‌سازیِ پایان این بازی چگونه است».

اهمیت این موضوع در آن است که یکی از زبده‌ترین تیم‌های بررسی بازار کالا در وال‌استریت به این باور رسیده که جنگ ایران از شوک نفتیِ قابل مدل‌سازی، به یک سیستم بازاری تبدیل شده که متاثر از تصمیمات سیاسی و نظامی است و مدل‌های اقتصادی سنتی توان تعیین پایان آن را ندارند.

به نوشته رسانه‌های عربی، علت این امر آن است که جنگ با ورود به ماه هفتم، دیگر فقط بحران تنگه هرمز نیست؛ بلکه به چندین جبهه هم‌پیوند گسترش یافته که همزمان مسیرهای صادرات نفت و جایگزین‌های زمینی و دریایی آن را هدف قرار داده است.

تنگه هرمز طبق گزارش همچنان به روی تردد طبیعی کشتیرانی شبه‌بسته است و تهدیدات سپاه پاسداران علیه شناورها ادامه دارد. تعداد عبورهای روزانه در مقایسه با بیش از ۱۲۰ عبور روزانه پیش از جنگ، بسیار پایین باقی مانده است.

در جبهه غربی، حوثی‌ها فشار خود را بر عربستان افزایش داده‌اند و بر یک شهر بندری مهم در یمن و بخش‌هایی از ساحل جنوب شرقی دریای سرخ مسلط شده‌اند، در حالی که از سویی گروه‌های مسلح متحد تهران در عراق خط لوله شرق به غرب عربستان را هدف قرار داده‌اند.

خط شرق به غرب پس از مسدود شدن هرمز به مسیر اصلی برای خارج کردن نفتِ محبوس در خلیج فارس تبدیل شده بود؛ از این رو تعطیلی آن یعنی اینکه خودِ مسیر جایگزین نیز در معرض خطر قرار گرفته است.

تحلیلگران «جی‌پی مورگان» می‌گویند در ابتدای جنگ فرض کرده بودند خطوط قرمز اقتصادی وجود دارد که دولت آمریکا حاضر به عبور از آنها نیست، اما پس از شش ماه بسیاری از این خطوط رد شده‌اند، حال آنکه استراتژی خروج «ابهام بیشتری یافته است».

شاخص‌هایی که گزارش برای این فشار ارائه می‌دهد عبارت‌ است از: بازگشت قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار، ماندگاری بنزین آمریکا بالای چهار دلار بابت هر گالن، جهش دیزل به رکوردهای تاریخی بالای ۶ دلار و عبور بازده اوراق قرضه ۱۰ساله خزانه آمریکا از پنج درصد.

«جی‌پی مورگان» می‌گوید فرضیه‌ای که طی ماه‌های گذشته بر بازار حاکم بود (مبنی بر اینکه اختلالات خاورمیانه موقتی است و می‌توان منتظر فروکش کردن آن ماند) «پایداری سخت‌تری پیدا کرده است».

از ماه مارس، تحلیلگران بانک می‌گویند تقاضای جهانی نفت بیش از چهار میلیون بشکه در روز نسبت به سال قبل کمتر بوده است.

جهان مجبور به برداشت حجم مورد انتظار از ذخایر نفتی نشد زیرا مصرف نفت به‌شدت افت کرد؛ همین امر مانع از بروز شوک شدیدتر در بازار طی ماه‌های گذشته شد.

اما جی‌پی مورگان هشدار می‌دهد این تصویر ممکن است تغییر کند، زیرا بخش بزرگی از تقاضای جهانی نفت انعطاف‌ناپذیر است؛ به‌ویژه که تقاضای ارتش‌ها، بیمارستان‌ها و مراکز صنعتی در میان باشد.

معنای این سخن آن است که اقتصاد جهانی تنها تا حد مشخصی می‌تواند مصرف نفت را کاهش دهد؛ پس از آن بخش‌هایی وجود دارند که نمی‌توان تقاضای آنها را بدون آسیب به وظایف اصلی‌شان کاهش داد. در همان حال، گزارش می‌گوید ذخایر دولتی و تجاری آمریکا به سطوحی افت کرده که ادامه برداشت از آنها را دشوارتر می‌کند.

تحول دیگری که بانک زیر نظر دارد چین است. در گزارش آمده، تقاضای چین در حال شتاب‌گیری دوباره است، چراکه پالایشگاه‌ها به دنبال سود بالا از تبدیل خام به فراورده‌ها (به‌ویژه دیزل) هستند.

افزایش قیمت دیزل به سطوح بی‌سابقه، خرید خام و پالایش آن را برای پالایشگاه‌های چینی جذاب‌تر می‌کند؛ بنابراین چین که در گزارش مزبور خریدار تعیین‌کننده بازار شناخته می‌شود، ممکن است برداشت بیشتری را آغاز کند.

اگر همزمانی بازگشت تقاضای چین با تداوم ضعف جریان هرمز و اختلال خط شرق به غرب عربستان رخ دهد، عاملی که طی ماه‌های گذشته مهارکننده قیمت بود در جهت معکوس عمل خواهد کرد.

از این رو طبق گزارش، مکانیسم‌های تعادل در بازار جهانی نفت زیر فشار فزاینده قرار گرفته‌اند، حتی اگر هنوز به مرحله خطر نرسیده باشند.

جی‌پی مورگان می‌گوید این مکانیسم‌ها «هنوز چراغ خطر محسوب نمی‌شود»، اما هشدار می‌دهد بازار نباید این وضعیت را تضمینی برای تداوم تلقی کند.