نگاهی به دبیران کل سازمان ملل؛ حافظان صلح+ عکس

دبیرکل بنا بر توصیه شورای امنیت توسط مجمع عمومی انتخاب می‌شود. در انتخاب دبیر کل توافق پنج عضو دائمی شورای امنیت و رأی هم‌سوی در رکن اصلی سازمان ملل متحد ضرورت دارد. در منشور ملل متحد هیچ اشاره‌ای به مدت خدمت دبیرکل نشده‌است ولی در عمل ۵ سال می‌باشد که برای یک‌بار قابل تجدید است. سازمان ملل بر خلاف جامعهٔ ملل تا کنون کسی از اتباع کشورهای قدرتمند به خصوص از اعضای دائم شورای امنیت را برای دبیرکلی انتخاب نکرده‌است.
سازمان ملل بودجه ای بالغ بر 10 میلیارد دلار در اختیار دارد و بیش از 40 هزار کارمند و 41 عملیات صلح در سراسر جهان را مدیریت کند.
سازمان ملل متحد، سازمانی بین‌المللی است که در سال1945 تأسیس و جایگزین جامعه ی ملل­ شد، این سازمان که توسط ۵۱ کشور تأسیس شد، در سال ۲۰۰۶، ۱۹۲ کشور عضو داشته‌است. اصطلاح ملل متحد را نخستین بار فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا در جریان جنگ جهانی دوم برای اشاره به متفقین به کار برد.

دبیران کل سازمان ملل متحد



گلدوین جب از کشور انگلستان از تاریخ ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵ - تا 1 فوریه ۱۹۴۶ عهده دار دبیر کلی سازمان ملل متحد بوده است. او تا زمان انتخاب تریگوه لی دبیرکل موقت سازمان ملل بود.

اولین موردی که تریگوه لیدر دوران دبیر کلی که او 50 سال بیشتر نداشت، با آن مواجه شد، مسأله ایران و حضور نیروهای شوروی پس از اشغال ایران در آذربایجان و ایجاد اغتشاش در این بخش بود که هیأت نمایندگی ایرن 22 روز پس از انتخاب او در نامه ای رسمی شکایتی را علیه شوروی تسلیم رئیس شورای امنیت کرد و دبیرکل نیز تقاضای ایران را در دستور کار شورای امنیت قرار داد. پس از آن بود که «گرومیکو» سفیر شوروی در نامه ای از تریگولی خواست که برای آماده شدن پاسخ شکایت ایران، رسیدگی به این موضوع را به تعویق اندازد که نماینده آمریکا بر رسیدگی به این موضوع در شورای امنیت تأکید کرد. تریگولی که قبلا وزیر امور خارجه نروژ و یک رهبر کارگری سابق بود زمانی که از دو دولت استعلام کرد، متوجه شد نظرات هیچ کدام با هم هماهنگی ندارد و پس از کش و قوس هایی که صورت گرفت، «حسین علا» سفیر ایران اعلام کرد که ایران به تعهدات شوروی درباره خروج سربازانش از خاکش اعتماد دارد و شکایت را از شورای امنیت پس گرفت. و بدین گونه، مسأله خاتمه یافت و علت اصلی آن، اولتیماتوم ترومن رئیس جمهور آمریکا به شوروی و بده بستان های پشت پرده ای بود که سازمان ملل از آنهابی اطلاع بود.

تریگولی در مدت دبیرکلی اش از توفان جنگ سرد در امان نماند. او در دومین گزارش سالانه خود به مجمع از قدرت های بزرگ خواست تا از اختلافات بپرهیزد و مسائل را به شیوه مسالمت آمیز حل و فصل کنند. البته توصیه های دبیرکل مثمرثمر نبود. به گفته وی، این اختلافات تهدیدی برای حیات سازمان ملل به وجود نمی آورد اما توان عملی آن را در انجام وظایف و اهداف منشور، کاهش می داد و قدرت تصمیم گیری و اجرایی آن را فلج می کرد. او در سال 1948 در پی محاصره برلین توسط روسیه، اقدام به میانجیگری کرد ولی درنهایت همچون موضوع ایران، چهار عضو شورای امنیت به جز چین در گفت وگوهای محرمانه، مسائل را بین خود حل و فصل کردند و بار دیگر نشان دادند که در زمان بروز مشکل، مایل به استفاده از میانجیگری سازمان ملل نیستند.
ابتکار عمل او در مورد مسائل فلسطین، جنگ اعراب و اسرائیل، دخالت در جنگ کره، تلاش برای تخلیه ایران از نیروهای متفقین، ارائه برنامه بیست ساله صلح و اصول ده‏گانه برنامه صلح و... از جمله فعالیت‏های دوران دبیرکلی او بوده است. او البته به علت خصومت های شوروی با او از این سمت اسعفا داد.


نفر بعدی که دبیر کل سازمان ملل متحد شد داگ هامر شولد از کشور سوئد بود. او در سالهای1961_1953 عهده دار این سمت بود اما او در سقوط هواپیما درگذشت. شولد در سال ۱۹۰۵ در سوئد به دنیا آمد ودر دوران تحصیل در رشته اقتصاد تحصیل کرد و به عنوان دیپلمات وارد جهان سیاست شد در سال ۱۹۴۹ به عنوان سفیر سوئد در سازمان ملل انتخاب و در سال ۱۹۵۳ دبیر کل شد و در سال ۱۹۶۱ برای حل بحران کنگو عازم کنگو بود که بر اثر سقوط هواپیما در تانزانیا جان باخت.او یک اقتصاد دان ، پدید آور و سیاستمدار بود. پس از مرگ او جان اف کندی اورا بزرگترین سیاستمدار قرن بیستم خواند.


اوتانت از برمه قرار بود تا یک دوره دیگر نیز دبیر کل سازمان ملل متحد باشد اما او این سمت را برای بار دوم نپذیرفت و تنها در سالهای 1971_1962 عهده دار این سمت بود. در دوران دبیرکلی اوتانت حوادث متعددی در صحنه جهانی رخ داد که جنگ اعراب و اسرائیل، ترور کندی در آمریکا و اوج‏گیری مساله ویتنام، برکناری خروشچف در شوروی و حمله این کشور به چکسلواکی و... از آن جمله‏اند. یکی از اقدامات موثر اوتانت، مسافرت متهورانه او به کوبا بود، در آن هنگام که ناوگان دریایى آمریکا، کوبا را به محاصره خود درآورد و بحران موشکی بین ایالات‌متحده و شوروی شکل گرفت در حالی که از همه طرف به اوتانت فشار می‏آوردند تا خودش را در آن بحران وارد نکند، وی به کوبا رفت و با برقراری و حفظ ارتباط میان سران آمریکا و شوروی، در کاهش این بحران، نقش مهمی ایفا کرد. با این حال عملکرد سازمان ملل متحد در مورد برخی از مسائل جهان، محدود به صدور قطعنامه بود. وتو کردن همیشه نقش مهمی در سازمان ملل متحد داشته است و این اتفاق حتی برای دبیران سازمان ملل نیز افتاده است.

کورت والد هایم از کشور اتریش که از سال 1981_1972عهده دار این سمت بود به علت اینکه چین ادامه کارش را برای دوره سوم وتو کرد نتوانست عهده دار این سمت باشد. او در 27 فروردین ماه 1357 نیز سفری به ایران داشته است. کورت والدهایم در سال ۱۹۱۸ در وین پایتخت اتریش به دنیا آمد و در دوران جوانی علی رغم اصرار پدرش برای تحصیل در رشته ی پزشکی ، او در رشته حقوق تحصیل کرد . ۲۰ ساله بود که به خدمت سربازی در ارتش مشترک رایش فراخوانده شد . در جریان جنگ جهانی دوم مجروح شد و از خدمت سربازی معاف شد. فارغ التحصیلی وی با کمبود نیروی انسانی دروزارت خارجه اتریش هم زمان بودو وی بسیار سریع جذب این وزارت خانه شد و وارد جهان سیاست شد اودراتریش ، سفیر اتریش در کانادا و سازمان ملل بود در سال ۱۹۷۱ شورای امنیت اورا به عنوان دبیرکل توصیه کرد و او دبیرکل شد . او هم ده سال دبیرکل بود ودر زمان تصدی این پست ۵۳ ساله بود او در سال ۱۳۵۸ برای حل بحران گروگانگیری سفارت آمریکا به ایران سفر کرد و بار دیگر در سال ۱۳۷۸ به ایران سفر کرد .درضمن او نهمین رئیس جمهور اتریش بود. و درسال ۲۰۰۷ براثر ایست قلبی ودر ۸۸ سالگی در گذشت.



خاویرپرز دکوییار از کشور پرو که از سالهای 1991_1982دبیرکل سازمان ملل بود، از پذیرش نامزدی برای دوره سوم خودداری کرد. او در 20 شهریورماه 1366 به ایران سفری دو روزه داشت و مورد استقبال علی اکبر ولایتی قرار گرفت. همچنین می توان از دیگر فعالیت های او به حضورش در اجلاس جنبش عدم تعهد در دهلی نو و پایان دادن به جنگ ایران و عراق و انگلیس و آرژانتین بر سر جزایر فالکلند اشاره کرد. او در دوران جنگ تحمیلی برای حل بحران به ایران سفر کرد وبا مقامات ایران دیدار کرد.او در روز آخر دبیرکلی عراق را به عنوان آغاز گر جنگ با ایران اعلام کرد.
پطروس غالی نیز از دیگر اشخاصی بوده است که وتو مانع ادامه کارش شده است. او که از کشور مصر و در سالهای 1997_1992 دبیر کل سازمان ملل متحد بود، در دوره دوم ادامه کارش مورد وتو آمریکا قرار گرفت. در دوران دبیرکلی او صرب ها به قتل عام مسلمانان پرداختند و او نتوانست به عنوان دبیر کل به این بحران پایان دهد و همین هم یکی از عوامل وتوی وی توسط چند عضو شورای امنیت بود و در ضمن او دیداری هم با علی اکبر ولایتی وزیر خارجه وقت ایران در سازمان ملل داشت. پطرس غالی اولین دبیر کل از منطقه خاور میانه بود.

هشتمین نفری که عهده دار مسئولیت دبیرکلی در سازمان ملل بود، کوفی عنان از کشور غنا بوده است. او در سالهای 2006_1997 دبیرکل سازمان ملل بود و پس از دو دوره بازنشست شد. بسیاری از دیپلمات ها با تاکید بر دستاوردها و عملکرد کوفی عنان در دوره خدمتش ،وی را برجسته ترین دبیرکل می دانند.عنان نخستین دبیرکلی بود که از درون ساختار سازمان ملل و با کوله باری از 30 سال تجربه در سمتهای اداری و مقام های مختلف در سازمان ملل ، انتخاب شد. او در طول سالهای فعالیت خود در سمت دبیرکل اقدامات متنوع و موثری را جامه عمل پوشاند. واکنش او به عملیات نیروهای صرب در کوزوو، هشدار نسبت به خطر گسترش جنگ در گزارشی که به شورای امنیت ارائه کرد، واکنش تند او نسبت به تصویب قانون منع فعالیت احزاب اسلامی در تاجیکستان ، تلاش هایش برای لغو تحریم نفتی عراق ، پیگیری مداوم مساله افغانستان ، محکومیت شدید و پیگیری مساله قتل دیپلمات های ایرانی ، درخواست هایش برای رفع تبعیض علیه زنان از جمله اقداماتش بوده است. او در دوران ریاستش با چالش هایی مانند نفت در برابر غذا روبه رو بود اودر سال ۱۳۸۵ در جریان کنفرانس اسلامی به ایران سفر کرد و در سال ۲۰۱۲ فرستاده سازمان ملل در امور سوریه بود. که پس از مدتی از این پست استعفا کرد.

آخرین نفری که عهده دار سمت دبیرکلی در سازمان ملل شده است، بان کی مون از کشور کره جنوبی بوده است. او از سال 2006 تا به امروز عهده دار دبیر کلی این سازمان بود.