کلاس درس برای تاج و همکارانش؛ چطور صفایی فراهانی آمریکایی ها را آچمز کرد؟

روزنامه اعتماد نوشت: اتفاقاتی که در چند وقت اخیر برای مدیران فدراسیون و هیات‌های اعزامی این نهاد به رویدادهای بین‌المللی رخ داده سابقه‌ای طولانی دارد.

در طول چهار‌دهه گذشته همواره فدراسیون‌ها با مشکلات بین‌المللی نظیر از دست دادن میزبانی، عدم صدور ویزا، کنار گذاشتن ایران از رویدادها و لغو بازی‌های دوستانه روبه‌رو بودند. با این حال مدیران فدراسیون در ادوار مختلف برای رفع تهدیدها برنامه‌های مختلفی اتخاذ کردند. از رایزنی‌های دیپلماتیک محمد دادکان زمانی که جرج بوش تهدید کرد ایران را از جام جهانی 2006 کنار می‌گذارد تا شکایت شهاب عزیزی خادم از رییس کنفدراسیون فوتبال آسیا به دادگاه CAS در ماجرای گرفتن میزبانی از ایران در انتخابی جام جهانی 2022 که با برد ایران همراه بود.

اما یکی از اتفاقات جالب برمی‌گردد به سال 2000. زمانی که تیم ملی ایران در زمان ریاست محسن صفایی فراهانی می‌خواست برای یک بازی دوستانه راهی امریکا شود. در آن زمان اصلی‌ترین دغدغه مدیران فدراسیون به جز گرفتن موافقت گروه‌های سیاسی مختلف داخل کشور نحوه صدور ویزا برای اعضای تیم ملی بود. 

صفایی فراهانی در مصاحبه مفصل با سالنامه «اعتماد» در سال 1400 برای نخستین‌بار آن روایت را تعریف کرد. صفایی فراهانی عنوان داشت بعد از دعوت طرف مقابل و مشورت‌ها در کشور و تشکیل یک کارگروه برای هماهنگی‌ها «ما با فدراسیون فوتبال امریکا توافق کردیم. و جدا از مسائل مالی که بسیار هم موثر بود ، شروطی هم گذاشتیم.»  این شروط دقیقا نقطه‌ای است که نشان می‌دهد یک مدیریت درست چگونه می‌تواند در بزنگاه تهدیدات را از بین ببرد.

صفایی فراهانی با اشاره به اینکه می‌دانست دولت امریکا حتما در بحث صدور ویزا کارشکنی خواهد کرد، گفت: «من در قرارداد ‌بندی گنجانده بودم مبنی بر اینکه با اعضای تیم ملی ایران هنگامی که وارد امریکا می‌شوند مشابه تیم‌های ملی اروپای غربی برخورد بشود. دانسته هم این را نوشتم. فدراسیون فوتبال امریکا چون نفهمیده بود داستان چیست، موافقت کرد و قرارداد امضا شد. بعد از آن وقتی رفتند و باجاهای دیگر چک کردند فهمیدند تیم‌های اروپای غربی بدون ویزا وارد امریکا می‌شوند و در همان فرودگاه ویزا می‌گیرند و انگشت‌نگاری هم نمی‌شوند. رییس فدراسیون فوتبال امریکا تماس گرفت و گفت این بند را‌بردارید، گفتم نمی‌شود! همه بندهای قرارداد با هم دیده می‌شود! هرچه اصرار کرد زیر بار نرفتم. یک نشستی در ژاپن بود و آنجا آقای دکتر خبیری شرکت کردند به عنوان نایب‌رییس فدراسیون. رییس فدراسیون فوتبال ژاپن خیلی به ایشان اصرار کرد و از آنجا با من تماس گرفتند که اجازه بدهید این بند حذف شود. من جواب دادم ترجیح می‌دهیم بازی کنسل شود ولی این بند را حذف نمی‌کنم. حتی امریکا گفت ما سه روز اقامت برای شما در آلمان می‌گیریم. آنجا برای شما بازی دوستانه با یک تیم دسته اولی آلمان تدارک می‌بینیم. هتل و رفت‌وآمد هم با ما. شما آنجا از طریق سفارت امریکا در آلمان اقدام کنید و ویزا بگیرید. گفتم تحت هیچ شرایطی ما چنین کاری نخواهیم کرد. ما نه از هواپیما پیاده می‌شویم و نه می‌رویم در فرانکفورت و نه برای ویزا اقدام می‌کنیم. بالاخره امریکایی‌ها پذیرفتند که آن شرط باقی بماند!»

صفایی با بیان اینکه رقم سنگین یک میلیون دلاری فسخ که در قرارداد گنجانده بودیم هم باعث شد طرف امریکایی دست به عصا راه برود و هم مخالفان داخلی سفر ما به امریکا کوتاه بیایند تعریف کرد با وجود همه آن توافق‌ها در فرودگاه امریکا همان مشکلات تکراری صدور ویزا رخ داد. در این نقطه می‌توان نحوه درست مدیریت بحران را توسط صفایی فراهانی دید. درسی که کاش مدیران فعلی فدراسیون آن را فرا گرفته بودند. 

گفته شد زمانی که تیم ملی به فرودگاه شیکاگو رسید مقامات امریکایی برخلاف قرارداد منعقد شده تلاش کردند همان روند سابق را برای اعضای تیم ملی ایران به کار ببرند. یکی از مقامات امریکایی درگیر در این بازی دوستانه بعدها برای بی‌بی‌سی تعریف کرد: «وقتی هواپیما در فرودگاه شیکاگو به زمین نشست، اتفاقی افتاد که همه دعا کرده بودند، نیفتد. در بخش کنترل گذرنامه، ما یک صف جداگانه داشتیم چون آنها می‌دانستند این یک توافق ویژه است. مامور کنترل گذرنامه با نفر اول شروع کرد. بعد آنها یک استامپ آوردند و گفتند ما باید از شما انگشت‌نگاری کنیم و عکس‌تان را بگیریم.»  درست در آن لحظه بود که صفایی فراهانی یک تصمیم محکم اتخاذ کرد. او بلافاصله گفت: «ما برمی‌گردیم، کار ما اینجا تمام است. شما دروغ گفتید.»

همین موضع سرسختانه که با اتکا به قرارداد از پیش نوشته شده اتخاذ شد ورق را برگرداند. مقام امریکایی با بیان اینکه «اجازه بدهید این مشکل را حل کنیم» نامه‌ای از رییس اداره مهاجرت و اعطای تابعیت شیکاگو ارایه داد که معافیت تیم ایرانی را تایید می‌کرد. به این ترتیب کاروان تیم ملی ایران شامل مقامات، مربیان و بازیکنان درست همانطور که مدیران فوتبال کشورمان می‌خواستند وارد خاک ایالات متحده شدند و آن بازی دوستانه برگزار شد.

بدون شک اگر صفایی فراهانی قبل از اعزام همه جوانب را نسنجیده بود نمی‌توانست در موقعیت خاص رخ داده در فرودگاه دست بالاتر را داشته باشد و چنان تهدیدی انجام دهد. او می‌دانست یا همانطور که لازم است تیم ملی ایران با احترام وارد امریکا می‌شود یا تیم را برمی‌گرداند و یک میلیون دلار غرامت می‌گیرد. جالب است بدانید کل پولی که قرار بود به طرف ایرانی از برگزاری بازی دوستانه با امریکا برسد 200 هزار دلار بود. قرار دادن تیم ملی در یک بازی دو سر برد هنر مدیری بود که البته فوتبال ایران چندان با او خوب تا نکرد. 

امروز که مدیران فدراسیون به کانادا می‌روند و بازگردانده می‌شوند، اعضای هیات ایرانی برای حضور در قرعه‌کشی جام جهانی که یک رویداد رسمی است و از پشتیبانی قانونی برای صدور ویزا برخوردار است نمی‌توانند ویزا بگیرند، کشورهایی نظیر پورتوریکو و آنگولا به راحتی قراردادهای بازی‌های دوستانه خود با ایران را لغو می‌کنند یادآوری این روایت نشان می‌دهد رفتارهای خصمانه و کارشکنی‌ها همیشه وجود داشته و فقط مختص به امروز و فدراسیون فعلی نیست. آنچه تغییر کرده مدیرانی است که می‌توانستند مشکلات را مدیریت کنند. اما مدیران امروز نه‌تنها گرهی از فوتبال باز نمی‌کنند که خودشان تبدیل به بخشی از مشکل شده‌اند.