کد خبر: 800832
|
۱۴۰۵/۰۸/۳۰ ۰۸:۴۵:۵۴
| |

محمدعلی حنایی: ترامپ، پوتین و شی نمی‌توانند درباره آینده ایران تصمیم بگیرند

سیدمحمدعلی سیدحنایی گفت: هیچ‌یک از سه رهبر حاضر در شنژن نمی‌توانند به‌سادگی درباره سرنوشت کشورهای مستقل دیگر تصمیمی الزام‌آور بگیرند. ترامپ نمی‌تواند به نمایندگی از اوکراین درباره تمامیت ارضی این کشور تصمیم بگیرد؛ همان‌طور که شی جین‌پینگ و ترامپ نمی‌توانند بدون در نظر گرفتن مواضع و ظرفیت‌های خود تایوان، آینده آن را تعیین کنند. به همین ترتیب، هیچ‌کدام نیز نمی‌توانند درباره آینده ایران تصمیم بگیرند.

محمدعلی حنایی: ترامپ، پوتین و شی نمی‌توانند درباره آینده ایران تصمیم بگیرند
کد خبر: 800832
|
۱۴۰۵/۰۸/۳۰ ۰۸:۴۵:۵۴

نوشین محجوب-نخستین نشست رسمی سه‌جانبه دونالد ترامپ رییس‌جمهور امریکا، شی جین‌پینگ رییس‌جمهور چین و ولادیمیر پوتین رییس‌جمهور روسیه، پنجشنبه ۱۹ نوامبر در شنژن چین برگزار شد؛ دیداری که با وجود طرح موضوعاتی چون جنگ اوکراین، جنگ امریکا علیه ایران و کنترل تسلیحات هسته‌ای بدون اعلام گشایش دیپلماتیک پایان یافت. برخی تحلیلگران، اهمیت فوری این نشست ۸۱ دقیقه‌ای را بیش از دستیابی به توافقی مشخص، در نمایش جایگاه سه قدرت می‌دانند. از این منظر، هر سه رهبر می‌توانستند از برگزاری نشست بهره سیاسی ببرند، بی‌آنکه برای حل اختلاف‌هایشان به تفاهم رسیده باشند.

معنای «شنژن» برای ترامپ، شی و پوتین

به گزارش اعتماد، نیویورک‌تایمز با انتشار یادداشتی نوشت: نشست شنژن در چارچوب نگاه مشترک پکن و مسکو در قالب تغییر موازنه قدرت جهانی تبیین شده، بدین معنا که شی بیش از سه سال پیش، در پایان سفر به مسکو، خطاب به پوتین از تحولاتی سخن گفته که در یک قرن گذشته سابقه نداشته و دو کشور مشترکا آن را پیش می‌برند. او در آغاز نشست پنجشنبه نیز گفت: «تحولی که در یک قرن گذشته دیده نشده، در حال شتاب‌گرفتن است.»

به باور شماری از تحلیلگران، میزبانی این نشست برای چین فرصتی بود تا نقش خود را نه‌فقط به عنوان قدرت اقتصادی، بلکه در جایگاه برگزارکننده گفت‌وگوهای مهم جهانی برجسته کند؛ آن هم بدون پذیرش تعهدات پیچیده. برای روسیه نیز حضور در کنار رهبران امریکا و چین، امکان تاکید بر تداوم جایگاه بین‌المللی این کشور را فراهم کرد. جایگاهی که دولت‌های غربی پس از آغاز جنگ اوکراین کوشیدند محدودش کنند. ترامپ نیز پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، به‌ دنبال نمایش تداوم نقش‌آفرینی خود بود. او در نشست اعلام کرد سه رهبر «واقعا در حال تاریخ‌سازی» هستند. با این‌حال، مقام‌های امریکایی پیش از نشست، انتظار برای توافق‌های بزرگ را پایین توصیف کرده بودند. در ارزیابی برخی ناظران، یکی از محدودیت‌های اتکای ترامپ به روابط شخصی، تفاوت این روابط با شراکت ریشه‌دار پکن و مسکو است.

اختلاف‌هایی که حل نشد

با این ‌همه، به باور برخی کارشناسان، نزدیکی چین و روسیه نیز به معنای یکسان ‌بودن منافع آنان نیست. چین در طول جنگ اوکراین به خرید نفت روسیه ادامه داده است. مقام‌های امریکایی و اروپایی نیز مدعی‌اند فروش کالاهای دومنظوره و قطعات الکترونیکی شرکت‌های چینی به روسیه، به تداوم توان نظامی مسکو کمک کرده؛ در مقابل، پکن بر بی‌طرفی خود در جنگ تاکید دارد.در عین حال، چین عموما از ارسال سلاح به روسیه خودداری کرده و دوطرف در دیدار ماه مه، توافق ساخت خط لوله جدید گاز را نهایی نکردند. برخی تحلیلگران، نگرانی پکن از پیامدهای اقتصادی جنگ و نهایی‌ نشدن توافق انرژی را نشانه‌هایی از محدودیت شراکت موسوم به «بدون محدودیت» می‌دانند. همچنن اختلاف منافع در پرونده کنترل تسلیحات نیز مطرح است. ترامپ خواهان توافق تازه‌ای با مشارکت روسیه و چین است، اما پکن برای ورود به توافق با دو کشوری که زرادخانه‌های هسته‌ای بسیار بزرگ‌تری دارند، تمایل چندانی به این موضوع نشان نداده است. با این حال در روابط واشنگتن و پکن نیز گفت‌وگو با ادامه رقابت همراه است. ترامپ گفته بخش مهمی از گفت‌وگویش با شی به هوش مصنوعی و تراشه‌ها اختصاص داشته است. گزارش‌های منتشر شده از اختلاف در دولت امریکا بر سر محدود کردن فروش تراشه‌های پیشرفته به چین حکایت دارد؛ درحالی که اختلاف‌های تجاری و عرضه عناصر نادر خاکی نیز همچنان بر روابط دو کشور اثر می‌گذارند.  در همین راستا و به بهانه نشست تاریخی «شنژن»، روزنامه اعتماد با هدف بررسی ابعاد این نشست و نتایج احتمالی حاصل از آن با سیدمحمدعلی سیدحنایی، کارشناس ارشد حوزه دیپلماسی و رییس اندیشکده دیپلماسی ملل گفت‌وگو کرده که در ادامه مشروح این مصاحبه آمده است.

سیدمحمدعلی سیدحنایی در پاسخ به پرسش نخست «اعتماد» درباره مقایسه نشست سه‌جانبه شنژن با کنفرانس یالتا گفت: به نظر من، این مقایسه از یک جهت قابل تأمل و از جهتی دیگر گمراه‌کننده است. این تشبیه از آن جهت اهمیت دارد که هر دو رویداد در مقاطع حساسی از تحولات نظام بین‌الملل اتفاق افتاده‌اند؛ زمانی که قدرت‌های بزرگ تلاش می‌کنند درباره قواعد بازی جهانی و چگونگی مدیریت بحران‌ها به تفاهم برسند، اما اگر بخواهیم از این شباهت نمادین نتیجه بگیریم که جهان در آستانه تکرار یالتا و تقسیم مجدد مناطق نفوذ قرار گرفته، دچار ساده‌سازی تاریخی و تحلیلی شده‌ایم. کنفرانس یالتا در فوریه ۱۹۴۵، در شرایطی برگزار شد که جنگ جهانی دوم به مراحل پایانی خود رسیده بود. امریکا، بریتانیا و شوروی، به عنوان قدرت‌های پیروز جنگ، بخش مهمی از ترتیبات سیاسی و امنیتی جهان پس از جنگ را مورد مذاکره قرار دادند، اما هیچ‌یک از سه قدرت حاضر در نشست شنژن، موقعیتی مشابه قدرت‌های پیروز در سال ۱۹۴۵ ندارند. امریکا با محدودیت‌های داخلی و بین‌المللی مواجه است؛ روسیه با وجود توان نظامی و هسته‌ای خود، نتوانسته اهدافش در جنگ اوکراین را به‌طور کامل محقق کند و چین نیز اگرچه به یکی از مهم‌ترین قدرت‌های اقتصادی جهان تبدیل شده، همچنان با چالش‌های اقتصادی و امنیتی قابل‌توجهی روبه‌رو است. سیدحنایی افزود: ازسوی دیگر، نظام بین‌الملل امروز به‌شدت درهم‌ تنیده است. اقتصاد، فناوری، تجارت، انرژی و زنجیره‌های تامین جهانی به‌گونه‌ای به یکدیگر وابسته‌اند که تقسیم جهان به حوزه‌های نفوذ کاملا مجزا، نه عملی است و نه لزوما به سود خود قدرت‌های بزرگ خواهد بود.اما نباید از واقعیت دیگری غافل شد؛ اینکه شاهد افزایش تمایل قدرت‌های بزرگ به تعریف مجدد محدوده منافع و خطوط قرمز یکدیگر هستیم. در ادبیات روابط بین‌الملل، می‌توان این موضوع را در قالب

«بازگشت سیاست حوزه‌های نفوذ» یا نوعی «سازگاری میان قدرت‌های بزرگ»

(Great Power Accommodation) بررسی کرد؛ یعنی تلاش قدرت‌های بزرگ برای مدیریت رقابت از طریق تفاهم‌های موردی، تنظیم روابط و پذیرش برخی واقعیت‌های ژئوپلیتیکی. چنین تفاهمی لزوما به معنای توافق بر سر تقسیم رسمی جهان نیست. ممکن است قدرت‌ها در یک حوزه با یکدیگر رقابت کنند، در حوزه‌ای دیگر به تفاهم برسند و در موضوعی سوم، همکاری محدودی داشته باشند، به همین دلیل، به اعتقاد من، توصیف دقیق‌تر وضعیت کنونی، نه بازگشت کامل به نظم یالتا، بلکه حرکت به سمت نوعی نظم چندقطبی رقابتی و در عین حال مبتنی بر تفاهم‌های مقطعی است.

مدیریت رقابت‌ها

سیدحنایی در پاسخ به پرسش دیگر «اعتماد»، درباره امکان شکل‌گیری تفاهم راهبردی میان واشنگتن، پکن و مسکو در ساختار چند قطبی حاکم گفت: باید میان دو مفهوم «تفاهم راهبردی» و «اتحاد راهبردی» تمایز قائل شویم. به نظر من، امکان دستیابی به تفاهم‌های محدود و موضوعی میان این سه قدرت وجود دارد، اما شکل‌گیری یک توافق راهبردی پایدار و جامع میان واشنگتن، پکن و مسکو با موانع ساختاری جدی روبه‌رو است.بدین معنا هر سه کشور در حال حاضر برداشت متفاوتی از نظم بین‌المللی دارند. دولت امریکا همچنان به دنبال حفظ موقعیت برتر خود در نظم جهانی است؛ هر چند رویکرد دولت ترامپ بیش از گذشته بر منطق معامله، توزیع هزینه‌ها و اولویت‌ دادن به منافع مستقیم امریکا استوار شده است. چین خواهان اصلاح ساختارهای موجود و افزایش سهم خود در مدیریت جهانی است و ترجیح می‌دهد این تغییرات تا حد امکان از مسیر اقتصادی، نهادی و دیپلماتیک پیش برود. روسیه نیز به دنبال تثبیت جایگاه خود به عنوان یک قدرت بزرگ و بازتعریف ترتیبات امنیتی اروپا و مناطق پیرامونی خود است. در واقع، هر سه کشور از ضرورت اصلاح نظم بین‌المللی صحبت می‌کنند، اما درباره شکل نظم مطلوب و جایگاه خود و دیگران در آن توافق ندارند. این کارشناس ارشد دیپلماسی، مهم‌ترین مانع در روابط امریکا و چین را رقابت ساختاری میان این دو قدرت دانست و افزود: اختلاف‌های آنها تنها به تجارت یا تعرفه‌های اقتصادی محدود نمی‌شود. تایوان، امنیت دریای جنوبی چین، فناوری‌های پیشرفته، نیمه‌رساناها، هوش مصنوعی، کنترل زنجیره‌های تامین و آینده حضور نظامی امریکا در منطقه هند و اقیانوس آرام، همگی موضوعاتی هستند که رقابت دو کشور را به رقابتی چندبعدی تبدیل کرده‌اند. به همین دلیل، حتی اگر ترامپ و شی جین‌پینگ بتوانند در حوزه تجارت یا امنیت انرژی به توافق برسند، این توافق لزوما به معنای کاهش رقابت ژئوپلیتیکی آنها نخواهد بود.

سیدحنایی ادامه داد: در روابط میان امریکا و روسیه نیز مساله اوکراین و آینده امنیت اروپا همچنان مانعی اساسی است. واشنگتن ممکن است به دنبال توافقی برای پایان‌دادن به جنگ باشد، اما چنین توافقی باید با منافع و ملاحظات امنیتی اوکراین و اروپا سازگار باشد. در غیر این صورت، حتی توافق احتمالی میان ترامپ و پوتین نیز با مشکل مشروعیت و اجرای پایدار مواجه خواهد شد.

او درباره مناسبات پکن و مسکو بیان کرد: روابط چین و روسیه، اگرچه در سال‌های اخیر به سطح بی‌سابقه‌ای از نزدیکی رسیده، فاقد ویژگی‌های یک اتحاد کاملا متوازن است. از این منظر، نشست شنژن را باید تلاشی برای ایجاد یک چارچوب حداقلی جهت مدیریت رقابت دانست نه شکل‌گیری یک اتحاد سه‌جانبه.  سیدحنایی، نقش دیپلماسی شخصی ترامپ را نکته دیگری دانست که نباید نادیده گرفته شود و توضیح داد: او تمایل دارد مسائل پیچیده بین‌المللی را از طریق مذاکره مستقیم با رهبران قدرت‌های بزرگ مدیریت کند. این روش ممکن است در کوتاه‌مدت به کاهش تنش یا دستیابی به توافق‌های محدود منجر شود، اما نمی‌تواند جایگزین نهادها، تعهدات حقوقی و سازوکارهای پایدار روابط بین‌الملل شود.

جایگاه ایران در مناسبات قدرت‌های بزرگ

سیدحنایی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تبدیل‌شدن منافع ایران به موضوع چانه‌زنی میان قدرت‌های بزرگ گفت: به نظر من، یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که ایران باید در تحلیل تحولات اخیر به آن توجه کند، تفاوت میان روابط راهبردی با یک کشور و برخورداری از تضمین حمایت آن کشور در شرایط بحرانی است. ایران با چین و روسیه روابط مهم و گسترده‌ای دارد، اما این روابط را نباید به معنای وجود یک اتحاد امنیتی الزام‌آور یا تعهد قطعی این دو کشور به حمایت از ایران در هر شرایطی تلقی کرد. او توضیح داد: ابتدا باید به این واقعیت توجه داشت که در اعلامیه منتشر شده پس از نشست، هیچ اشاره مستقیمی به ایران یا جنگ جاری نشده است. بنابراین، در حال حاضر سند علنی و معتبری وجود ندارد که نشان دهد سه رهبر درباره پرونده ایران به توافق مشخصی رسیده‌اند. البته این موضوع به معنای آن نیست که ایران در گفت‌وگوهای خصوصی یا محاسبات راهبردی مطرح نشده باشد، اما میان احتمال طرح یک موضوع در مذاکرات و دستیابی به توافق درباره آن، تفاوتی جدی وجود دارد. سیاست خارجی چین، بیش از آنکه بر اتحادهای نظامی و تعهدات امنیتی استوار باشد، بر حفظ منافع اقتصادی، دسترسی به بازارها و منابع انرژی و جلوگیری از بی‌ثباتی در مناطق مهم جهان متمرکز است. ایران برای چین اهمیت دارد؛ هم به عنوان تامین‌کننده انرژی و هم به عنوان کشوری مهم در جغرافیای غرب آسیا و ابتکار کمربند و راه. با این حال، ایران تنها شریک چین در منطقه نیست. چین تاکنون تضمین دفاعی رسمی به ایران ارایه نکرده است. توافق همکاری جامع ۲۵ ساله میان تهران و پکن نیز با وجود اهمیت سیاسی و اقتصادی، به معنای پیمان دفاعی یا تعهد نظامی متقابل نیست. این تفاوت باید در محاسبات سیاست خارجی ایران مورد توجه قرار گیرد. رییس اندیشکده دیپلماسی ملل درباره روابط تهران و مسکو نیز توضیح داد: شرایط در مورد روسیه پیچیده است. روابط دو کشور طی سال‌های اخیر، به‌ ویژه پس از جنگ اوکراین، گسترش قابل توجهی پیدا کرده است. توافق مشارکت راهبردی جامع دو کشور که در ژانویه ۲۰۲۵ امضا شد، حوزه‌های مختلف امنیتی، نظامی، اقتصادی و فناوری را در بر می‌گیرد. با این حال، این توافق نیز پیمان دفاع جمعی به معنای متعارف نیست. براساس مفاد آن، اگر یکی از طرفین هدف حمله قرار گیرد، طرف دیگر نباید به مهاجم کمک کند، اما تعهدی برای ورود نظامی مستقیم به جنگ در حمایت از طرف مقابل وجود ندارد. روسیه نیز مانند چین، سیاست خارجی خود را براساس منافع ملی و اولویت‌های راهبردی‌اش تنظیم می‌کند. جنگ اوکراین، روابط مسکو با غرب، نیازهای اقتصادی و ملاحظات امنیتی روسیه در قفقاز و آسیای مرکزی، همگی بر نحوه مواجهه این کشور با پرونده ایران تاثیر می‌گذارند. بنابراین، لزوما نمی‌توان انتظار داشت که مسکو در همه شرایط، منافع خود را با منافع تهران یکسان تعریف کند. این تحلیلگر با تاکید بر اهمیت حضور فعال ایران در عرصه دیپلماتیک ادامه داد: آنچه برای ایران اهمیت دارد، این است که حضور حرفه‌ای و متناسب با عرف بین‌المللی در مذاکرات و عرصه‌های بین‌المللی، امکان نقش‌آفرینی مستقیم در تصمیم‌های مرتبط با منافع کشور را فراهم می‌کند. به اعتقاد من، بهترین راهبرد برای ایران این است که روابط با قدرت‌های بزرگ را به‌گونه‌ای پیش ببرد که به جای اتکای سیاسی یک‌جانبه، بر همکاری متوازن و منافع متقابل استوار باشد. توسعه روابط با کشورهای همسایه، به‌ویژه در شرایط بحرانی کنونی، اهمیت بسیاری دارد، زیرا به هر حال این جنگ پایان می‌یابد و ایران و همسایگانش در کنار یکدیگر باقی می‌مانند.علاوه بر این تقویت همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای، تنوع ‌بخشیدن به شرکای تجاری و حفظ کانال‌های دیپلماتیک با سایر بازیگران بین‌المللی می‌تواند قدرت چانه‌زنی ایران را افزایش دهد.

راهبرد چین

سیدحنایی در پاسخ به پرسشی مبنی بر راهبرد چین و میزان آمادگی این کشور برای پذیرش مسوولیت در بحران‌های بین‌المللی گفت: به نظر من، رفتار چین را باید ترکیبی از یک راهبرد حساب‌شده برای گسترش نفوذ و محدودیت‌های واقعی این کشور در پذیرش مسوولیت‌های امنیتی جهانی دانست. چین به ‌خوبی می‌داند که قدرت اقتصادی و سیاسی، به‌تنهایی برای تبدیل‌شدن به یک قدرت جهانی تعیین‌کننده کافی نیست، بلکه چنین جایگاهی مستلزم پذیرش هزینه‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی مدیریت بحران‌های بین‌المللی نیز هست. با این حال، پکن در حال حاضر ترجیح می‌دهد نفوذ خود را افزایش دهد، بدون آنکه درگیر تعهدات نظامی گسترده‌تر و پرهزینه‌تر شود. او با اشاره به طرح موضوع دکترین مائو توضیح داد: به نظر من، باید در استفاده از این مفهوم کمی دقت کنیم. سیاست خارجی چین در دوره مائو، به‌ویژه نظریه سه جهان، بر جایگاه چین در برابر دو ابرقدرت آن زمان و حمایت از کشورهای در حال توسعه و جنبش‌های ضدسلطه تاکید داشت. با این حال، سیاست خارجی چین در دوره شی جین‌پینگ را نمی‌توان صرفا ادامه مستقیم دکترین مائو دانست. چین امروز از نظر قدرت اقتصادی، فناورانه و بین‌المللی، با دهه‌های نخست پس از انقلاب ۱۹۴۹ تفاوت بسیاری دارد. به همین دلیل، مفاهیمی مانند ابتکار امنیت جهانی، ابتکار توسعه جهانی و ابتکار تمدن جهانی، در کنار ابتکار کمربند و راه، چارچوب‌های جدیدی برای تبیین نقش بین‌المللی چین ایجاد کرده‌اند. سیدحنایی با اشاره به سند ابتکار امنیت جهانی گفت: در این سند که وزارت خارجه چین در سال ۲۰۲۳ منتشر کرد، بر حاکمیت ملی، عدم مداخله در امور داخلی کشورها، امنیت مشترک، حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها و مخالفت با ذهنیت جنگ سرد تاکید شده است. به باور او، این اصول به پکن امکان می‌دهد خود را مدافع نوعی نظام بین‌المللی جایگزین معرفی کند؛ نظمی که در آن کشورهای غیرغربی سهم بیشتری در تصمیم‌گیری جهانی داشته باشند.او در عین حال افزود: میان ادبیات رسمی چین و رفتار عملی آن تفاوت‌هایی وجود دارد. چین از یک‌سو بر عدم مداخله تاکید می‌کند، اما ازسوی دیگر، به‌تدریج در موضوعات منطقه‌ای و بین‌المللی نقش فعال‌تری ایفا کرده است. توافق تهران و ریاض در مارس ۲۰۲۳ با میانجیگری چین، یکی از نمونه‌های مهم این تحول بود. این توافق نشان داد که پکن می‌تواند از ظرفیت اقتصادی و روابط سیاسی خود برای تسهیل گفت‌وگو میان بازیگران منطقه‌ای استفاده کند. رییس اندیشکده دیپلماسی ملل ادامه داد: پژوهش‌های جدید درباره دیپلماسی میانجیگرانه چین، این رویکرد را نوعی میانجیگری محدود و مدیریت‌شده توصیف می‌کنند؛ به این معنا که چین تلاش می‌کند اعتبار دیپلماتیک به دست آورد، اما لزوما مسوولیت اجرای کامل توافق یا حل همه اختلاف‌ها را نمی‌پذیرد. او افزود: در چنین چارچوبی باتوجه به اینکه چین از روابط اقتصادی و انرژی با ایران برخوردار است از برخی مواضع تهران در مجامع بین‌المللی حمایت می‌کند، اما در عین حال منافع گسترده‌ای در کشورهای عربی خلیج‌فارس دارد و به دنبال حفظ ثبات منطقه‌ای است. بنابراین، پکن تمایل ندارد روابطش با ایران به ‌گونه‌ای مدیریت شود که آن را وارد تقابل مستقیم با امریکا یا شرکای عربش کند. به همین دلیل، معتقدم رویکرد چین را پیش از آنکه صرفا مبتنی بر دکترین مائو بدانیم، باید در قالب نوعی مشارکت گزینشی و مدیریت ریسک تحلیل کنیم. چین به دنبال گسترش نفوذ است، اما هزینه‌های مداخله مستقیم را تا حد امکان محدود نگه می‌دارد. به باور سیدحنایی، بنابراین، رفتار فعلی چین را هم باید راهبردی و حساب‌شده دانست و هم ناشی از محدودیت‌های یک قدرت در حال گذار. چین هنوز در مرحله‌ای قرار دارد که می‌خواهد نفوذ جهانی خود را افزایش دهد، اما درباره میزان تعهدات و هزینه‌هایی که حاضر است برای این نفوذ بپردازد، بسیار محتاطانه عمل می‌کند. رییس اندیشکده دیپلماسی ملل در ادامه، نشست شنژن را نشانه‌ای احتمالی از تغییر در این رویکرد ارزیابی کرد و گفت: به نظر من، این نشست نشانه‌ای است از اینکه چین در حال فاصله‌گرفتن از سیاست قبلی خود، یعنی سواری رایگان از نظام بین‌المللی، است و تلاش می‌کند خود را به عنوان یک ابرقدرت (Superpower) و قدرتی بزرگ و تعیین‌کننده در معادلات جهانی نشان دهد.

پیام نشست شنژن برای بازیگران غایب

سیدحنایی در پاسخ به پرسش پایانی «اعتماد»، درباره پیامدهای حضور همزمان رهبران امریکا، چین و روسیه در غیاب متحدان اروپایی و آسیایی واشنگتن گفت: به نظر من، یکی از مهم‌ترین پیامدهای سیاسی نشست شنژن، پیامی است که درباره جایگاه قدرت‌های بزرگ در مدیریت تحولات بین‌المللی ارسال می‌کند. وقتی رهبران سه قدرت بزرگ نظامی و هسته‌ای جهان در یک نشست گردهم می‌آیند و درباره امنیت بین‌المللی، انرژی و اصلاح ساختارهای جهانی گفت‌وگو می‌کنند، این تصویر به ‌طور طبیعی این تصور را تقویت می‌کند که بخش مهمی از تصمیم‌گیری‌های جهانی همچنان در سطح قدرت‌های بزرگ انجام می‌شود. این موضوع به‌ ویژه برای کشورهای غایب اهمیت دارد. او توضیح داد: در اروپا، نگرانی اصلی این است که امریکا و روسیه درباره آینده جنگ اوکراین به تفاهمی برسند که منافع و ملاحظات امنیتی خود اوکراین و کشورهای اروپایی در آن به ‌اندازه کافی لحاظ نشده باشد. در آسیا نیز متحدان امریکا، به ‌ویژه ژاپن و کره‌جنوبی، تحولات را با دقت دنبال می‌کنند. این کشورها نگرانند که تعامل مستقیم واشنگتن با پکن و مسکو، بدون مشورت کافی با متحدان منطقه‌ای، بر محاسبات امنیتی آنها تاثیر بگذارد. موضوع تایوان نیز در همین چارچوب اهمیت دارد و هرگونه تفاهم میان امریکا و چین که بدون درنظر گرفتن منافع و اراده سیاسی تایوان شکل بگیرد، می‌تواند نگرانی‌های امنیتی در شرق آسیا را افزایش دهد. سیدحنایی در عین حال تاکید کرد: غیبت متحدان در یک نشست لزوما به معنای کاهش قدرت یا حذف آنها از معادلات بین‌المللی نیست. ازسوی دیگر، هیچ‌یک از سه رهبر حاضر در شنژن نمی‌توانند به‌سادگی درباره سرنوشت کشورهای مستقل دیگر تصمیمی الزام‌آور بگیرند. ترامپ نمی‌تواند به نمایندگی از اوکراین درباره تمامیت ارضی این کشور تصمیم بگیرد؛ همان‌طور که شی جین‌پینگ و ترامپ نمی‌توانند بدون در نظر گرفتن مواضع و ظرفیت‌های خود تایوان، آینده آن را تعیین کنند.  به همین ترتیب، هیچ‌کدام نیز نمی‌توانند درباره آینده ایران تصمیم بگیرند.  به گفته او، در دو جنگ قبلی نیز مشخص شد که محاسباتی که درباره یک کشور صورت می‌گیرد، ممکن است با اراده آن ملت تفاوت بسیاری داشته باشد.سیدحنایی در ادامه یادآور شد که تاثیر این روند بر اعتماد متحدان سنتی امریکا را نکته مهم دیگری دانست و توضیح داد: اگر متحدان واشنگتن به این نتیجه برسند که ممکن است منافع امنیتی آنها در مذاکرات مستقیم میان رهبران قدرت‌های بزرگ نادیده گرفته شود، به‌تدریج برای افزایش استقلال راهبردی خود تلاش خواهند کرد. این موضوع می‌تواند به تقویت بحث خودمختاری راهبردی در اروپا و افزایش تلاش کشورهای آسیایی برای متنوع‌سازی روابط امنیتی و اقتصادی منجر شود. چنین شرایطی همچنین اهمیت اصل خودیاری در روابط بین‌الملل را در دوران کنونی گذار جهانی یادآوری می‌کند.

برای مطالعه و بررسی آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال اعتمادآنلاین در «روبیکا» و «بله» مراجعه کنید.

دیدگاه تان را بنویسید

خواندنی ها