آتش‌بس شکننده؛ پادشاهی‌ها میان واشنگتن و تهران سرگردان شدند

تلاش‌های دولت ترامپ برای بی‌اعتنایی به تبادل آتش با ایران در این هفته نگرانی‌های کشورهای عربی خلیج فارس را در مورد اینکه هرگونه توافقی برای پایان دادن به جنگ، آنها را در معرض درگیری‌های آینده با ایران قرار خواهد داد، تشدید کرد. روز پنجشنبه، رئیس جمهور آمریکا گفت که ایران ما را دست کم گرفته است. همزمان تلاش‌ها برای کم‌اهمیت جلوه دادن این حملات در حالی صورت گرفت که دولت ترامپ تلاش می‌کرد از آتش‌بس شکننده محافظت کند و مذاکرات صلح را به پیش ببرد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده در این رابطه مدعی شد واشنگتن انتظار دارد تا روز جمعه پاسخی به یادداشت تفاهم ادعایی یک صفحه‌ای خود که پایان جنگ دو ماهه را اعلام می‌کند، دریافت کند.

به گزارش «اعتماد آنلاین» و به نوشته وال استریت ژورنال، اما برای کشورهای خلیج فارس که میزبان تأسیسات نظامی ایالات متحده هستند و مدت‌هاست که روی روابط دفاعی با آمریکا حساب می‌کنند، حملات مشروع ایران لحظه تحقیرآمیز دیگری در درگیری‌ای بود که به امنیت و اقتصاد آنها آسیب جدی وارد کرده است. مقامات ارشد خلیج فارس نیز در این رابطه می‌گویند، آنها اکنون نگرانند که توافقی که به جنگ ایران و آمریکا پایان می‌دهد، صرفا بر برنامه هسته‌ای ایران متمرکز شود. به ادعای وال استریت ژورنال، ایرانی که اینک در عرصه میدان پیروز این رویارویی بوده است، برای کشورهای خلیج فارس نگران‌کننده است.

در ادامه این گزارش و به نقل از مقامات ارشد خلیج فارس آمده است: این جنگ همچنین روند دیپلماتیکی را که ترامپ برای عادی‌سازی روابط پادشاه‌ها با اسرائیل آغاز کرده بود، تضعیف کرده و سوالاتی را در مورد ضمانت‌های امنیتی ایالات متحده که زیربنای آن است، مطرح کرده و جاه‌طلبی نظامی اسرائیل را به وضوح آشکار کرده است. شش پادشاهی عرب هم‌مرز با خلیج فارس، که «شورای همکاری خلیج فارس» نامیده می‌شوند، سال‌ها با حفظ خط ارتباطی باز با تهران و در عین حال تعمیق روابط دفاعی با واشنگتن، امنیت خود را حفظ کردند. اکنون اما به نظر می‌رسد آنها در حال ارزیابی مجدد وابستگی خود به واشنگتن هستند و متوجه شده‌اند که نفوذ کمی بر اقدامات نظامی ایالات متحده دارند و پایگاه‌های آمریکایی در خاک آنها امنیت آنها در شرایط منطقه را تامین نکرده است. در همین راستا محمد بحارون، مدیر کل مرکز تحقیقات سیاست عمومی دبی، یک اندیشکده خصوصی اماراتی به وال استریت گفت: «وقتی ایالات متحده حمله خود را آغاز کرد، نگرانی‌های امنیتی شورای همکاری خلیج فارس را در نظر نگرفت. به واقع ما بخشی از این ارزیابی نبودیم.» به گفته بحارون اما شاید برای کاهش ترس در میان متحدان خلیج فارس بود که روبیو این هفته فروش تسلیحات به ارزش ۲۵.۸ میلیارد دلار به شرکای خاورمیانه‌ای خود را تصویب کرد که سه برابر مبلغی است که دولت هفته گذشته اعلام کرده بود. این درحالی است که ایران با حمله مشروع به پایگاه‌های آمریکایی در منطقه نشان داد که می‌تواند هزینه‌های قابل توجهی را با خساراتی ناچیز برای خود  بر اقتصاد جهانی تحمیل کند.

به گزارش این نشریه آمریکایی اکنون نیز شش کشور پادشاهی خلیج فارس در مورد چگونگی تعیین رویکرد خود به ایران و همچنین ایالات متحده و نیز اسرائیل در آینده، دچار اختلاف داخلی هستند. آنها تا حدودی به این دلیل اختلاف نظر دارند که حملات ایران به پایگاه‌های آمریکایی، به یک اندازه آسیب نرسانده است. چرا که بخش عمده حملات به  امارات متحده عربی، از جمله بندر حیاتی فجیره تأسیسات نفتی و سایر زیرساخت‌ها بود. از طرفی کویت به دلیل وجود پایگاه‌های آمریکایی هدف این حملات بود. تجهیزات آمریکایی در عربستان نیز در مقاطعی هدف قرار گرفت اما خسارات نسبتاً محدودی متحمل شد. عمان، نیز که مدت‌ها میانجی‌گر خاورمیانه بود، از این رویارویی مصون ماند. به ادعای برخی تحلیلگران به نظر می‌رسد این تنظیم هدف‌‌گذاری توسط ایران عمدی بوده و همسایگان عرب را مجبور کرده است که به جای ارائه یک جبهه متحد، بر منافع امنیتی فردی خود تمرکز کنند. ظاهرا مشکل این است که کشورهای خلیج فارس تهدید ایران را به طور یکسان نمی‌بینند. ترامپ در طول دوره اول ریاست جمهوری خود، توافق‌نامه‌های دیپلماتیک موسوم به «توافق ابراهیم» را برای عادی‌سازی روابط بین اسرائیل و کشورهای مختلف خلیج فارس منعقد کرد و این توافق‌نامه‌ها به طور گسترده به عنوان یک دستاورد مهم سیاست خارجی در دولت او نظر گرفته می‌شوند.

در ادامه گزارش این نشریه آمده است اما جنگ غزه ضربه اولیه را به روند عادی‌سازی وارد کرد و از نظر سیاسی، ایجاد روابط دیپلماتیک با اسرائیل را برای برخی از رهبران عرب غیرقابل دفاع ساخت. مقامات خلیج فارس نیز در این رابطه می‌گویند جنگ ایران نیز اختلافات بین کشورهای خلیج فارس را تشدید کرد و محدودیت‌های حمایت ایالات متحده را آشکار ساخت و این توافق‌نامه‌ها را بیش از پیش تضعیف کرد. حال نیز به نظر می‌رسد یکی از مواضعی که کشورهای خلیج فارس را متحد می‌کند، امتناع از اعمال سلطه استراتژیک رژیم اسرائیل بر منطقه است.  چرا  که اسرائیل برای ثبات منطقه‌ای خطر بزرگی است و سعی دارد تمامی کشورها را به جنگ بکشاند. با این حال، امارات متحده عربی، مانند بحرین، به دنبال تقویت روابط خود با اسرائیل است. از طرفی امارات متحده عربی در نشانه دیگری از اینکه به طور فزاینده‌ای به تنهایی عمل می‌کند،  اعلام کرد که از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) خارج خواهد شد.  مدیرعامل شرکت مشاوره ژئوپلیتیکی «گلوبال ریپوت» در این رابطه گفت: «امارات متحده عربی نشان می‌دهد که صرف نظر از چگونگی پایان جنگ، آنها اعتماد خود را به ارزش همکاری منطقه‌ای از دست داده‌اند.» به گفته مدیرعامل «گلوبال ریپورت» بدترین حالت برای پادشاهی‌های عرب این است که رقابت آنها در حین هدایت بن‌بست ایالات متحده و ایران، منجر به شکاف جدیدی در خلیج فارس شود که می‌تواند فراتر از خاورمیانه گسترش یابد. کما اینکه رقابت بین امارات متحده عربی و عربستان سعودی در گذشته نیز این دو پادشاهی را در دو جبهه مخالف جنگ‌های داخلی در سودان و یمن قرار داده است.

به گزارش وال‌استریت ژورنال، عربستان سعودی و قطر به طور فزاینده‌ای به دنبال حمایت از قدرت‌های جهانی دیگر هستند. به گونه‌ای که پاکستان پس از امضای پیمان امنیتی با ریاض در ماه سپتامبر، هواپیماهای جنگی خود را به ریاض فرستاد. عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی به سیستم‌های دفاع موشکی کره جنوبی و پهپادهای اوکراینی روی آورده‌اند. چین، روسیه و ترکیه نیز به طور فزاینده‌ای منافع امنیتی خود را در منطقه دنبال می‌کنند. اما عمان به عنوان منتقدترین صدا در مخالفت با اسرائیل ظاهر شده است. مقامات عمانی همچنان تلاش می‌کنند همسایگان خلیج فارس را متقاعد کنند که دیپلماسی با ایران را حفظ کنند و اذعان دارند که با توجه به ناتوانی آنها در پیش‌بینی یا تحت تأثیر قرار دادن ترامپ،  رعایت حسن همجواری و تعامل با ایران اجتناب‌ناپذیر است.

با این همه و به ادعای این نشریه آمریکایی، کشورهای خلیج فارس سال‌هاست که میزبان پایگاه‌های آمریکایی بوده‌اند، با این فرض که این پایگاه‌ها امنیت‌شان را تامین می‌کند. این پایگاه‌ها اما همواره در میان جمعیت‌های عرب بحث‌برانگیز بودند و وقتی حملات مشروع ایران آنها را هدف قرار داد، به دردسری برای حاکمیت این کشورهاا تبدیل شدند. از جمله قطر که اساسا شروع به زیر سوال بردن این سیاست کرده است. با این حال، کنار گذاشتن مشارکت‌های نظامی با ایالات متحده پیچیده است، زیرا سیستم‌های دفاعی خلیج فارس با تجهیزات، نگهداری و آموزش آمریکایی در هم تنیده شده‌اند. چندین مقام ارشد خلیج فارس گفتند که تصمیم‌گیرندگان خلیج فارس همچنین در مورد ایجاد یک اتحاد نظامی قوی بین خود بحث می‌کنند، اما برخی شک دارند که بتوانند یک صنعت نظامی خودکفا ایجاد کنند. در همین رابطه دینا اسفندیاری، تحلیلگر خاورمیانه و نویسنده کتاب «نظم جدید در خلیج فارس: ظهور امارات متحده عربی»، گفت: «هیچ راه آسانی برای کشورهای خلیج فارس برای جلوگیری از حملات آینده ایران وجود ندارد.» او همچنین گفت: «تنها راه بازسازی بازدارندگی از طریق ترکیبی از مهار و تعامل است. و شما با ایرانی‌ها روابط برقرار می‌کنید تا حسن همجواری میان طرفین برقرار شود. اما فکر نمی‌کنم همه کشورهای عربی خلیج فارس اینگونه به آن نگاه کنند.»