درخواست سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی از مردم: در مصرف بنزین صرفهجویی کنید
سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی گفت: در شرایط فعلی قاعدتا منطقیترین و سهلترین راه برای جلوگیری از کمبود بنزین و ایجاد صفهای طولانی آن در سطح کشور نیازمند صرفهجویی توسط مردم هستیم.
لیلا لطفی-از نهم اسفند 1404 کشور درگیر جنگ است. جنگی که این روزها فقط شکل آن در قالب محاصره تنگه هرمز تغییر کرده است. جنگی که در 40 روز اولش دولت توانست به شکل قابل قبولی از نگاه کارشناسان اقتصادی از آن عبور کند، اما هر چه از آن زمان میگذریم، نگرانیها برای تامین مواد موردنیاز و ضروری مردم، بیشتر و بیشتر شده است.
به گزارش اعتماد، بر همین اساس هم روز یکشنبه مسعود پزشکیان، رییسجمهور از مردم درخواست کرد در مسیر «صرفهجویی» حرکت کنند. سیاستی که مورد نقد بسیاری از مخالفان دولت قرار گرفته، اما در شرایط کنونی بهترین کار برای مدیریت کشور چیست؟ برای جلوگیری از توسعه بحرانهای ناشی از کسری انرژی به ویژه برق، گازوییل و بنزین چه باید کرد؟ جمعی از کارشناسان اقتصادی معتقدند ایده رییسجمهور در شرایط کنونی شاید یکی از بهترین سیاستها باشد. البته این سیاست تا زمانی که کشور در مسیر دیپلماسی حرکت کند، میتواند مفید باشد، چون هر کالایی سقف صرفهجویی دارد. به طور مثال سقف مصرف بنزین برای هر خودرو در روز یک لیتر است. سیدحمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی در گفتوگو با «اعتماد» از موجودی بنزین کشور و توان تامین آن صحبت کرد و در کنار دیپلماسی تنها راه موجود برای عبور از شرایط کنونی را صرفهجویی ازسوی مردم خواند. این گفتوگو را در ادامه بخوانید.
اخیرا رییسجمهور در اظهاراتش روی موضوع «صرفهجویی» از سوی مردم تاکید کرده است؛ اظهاراتی که مورد نقد برخی منتقدانش قرار گرفته. در شرایط کنونی ایده صرفهجویی در حوزه انرژی و به ویژه بنزین چقدر جدی است؟
در شرایط فعلی قاعدتا منطقیترین و سهلترین راه برای جلوگیری از کمبود بنزین و ایجاد صفهای طولانی آن در سطح کشور نیازمند صرفهجویی توسط مردم هستیم. ما پیش از جنگ در مجموع ظرفیت تامین ۱۰۵ تا 110 میلیون تن بنزین را در کشور داشتیم. پیش از جنگ ما تقریبا ۱۰ میلیون تا ۱۵ میلیون لیتر هم با استفاده از واحدهای پتروشیمی و محصولات آروماتیک میتوانستیم بنزین تولید کنیم . در این میان بخشی از نیاز که مربوط به ذخایر بود هم از طریق واردات تامین میشد. ذخایری که برای روزهایی پرمصرف استفاده میشد. اکنون دیگر امکان واردات حداقل در محمولههای بزرگ را نداریم. اکنون فقط میتوانیم از شمال محمولههای 3 هزار الی 4 هزار تنی را وارد کنیم. فعلا پتروشیمیهای آروماتیکی مثل نوری و بوعلی نیز از مدار تولید خارج شدند و معلوم نیست چه زمانی به تولید برگردند.
در شرایط کنونی وضعیت مصرف چگونه است؟
تاکنون فعالیتهای اقتصادی به دلایل مختلف خیلی رونق نداشته و از سویی مردم با احتیاط بنزین مصرف کردند. بر همین اساس خوشبختانه حجم مصرف بنزین کاهش پیدا کرده است وگرنه همین الان ما با مشکل مواجه بودیم، چون انبارهای ذخیره بنزین در تهران دچار مشکل شدند و امکان انتقال با خط لوله به تهران وجود ندارد. تهران روزانه نیازمند حدود ۲۰ میلیون لیتر بنزین است و در شرایط کنونی تامین این میزان بنزین کار بسیار مشکلی است. در نتیجه کاهش مصرف کمک کرده تا امروز دچار مشکل نشویم. بر همین اساس رییسجمهور از مردم، از جان فداها درخواست دارد که این صرفهجویی را ادامه بدهند؛ بالاخره ۳۰ میلیون نفردر پویش جان فدا شرکت کردهاند؛ جمعیتی که 4 الی 5 میلیون خانواده را دربرمیگیرند. الان بیایند کمک کنند تا کشور از این وضعیت عبور کند. در شرایط کنونی دوباره میگویم، صرفهجویی بهترین راه است. یک موضوع را نباید فراموش کنیم که در شرایط عادی شدت مصرف بنزین در ایران بالاست . ما حدود ۲۵ میلیون خودرو داریم . طبق گزارشهایی که پلیس راه ادامه میدهد؛ متوسط تردد این خودروها روزانه حدود 30 الی 35 کیلومتر است. با این میزان تردد ما نباید بیشتر از سه لیتر بنزین بهطور متوسط در کشور مصرف کنیم.
ممکن است یک ماشین ۳۰۰ کیلومتر یا یک ماشین دیگر ۴۰۰ کیلو در روز جابهجا شوند. اما خیلی از ماشینها در روز ممکن است حتی دو کیلومتر هم جابهجا نشوند. با این تفاسیر باید مصرف بنزین ما در سطح استاندارد دنیا یعنی 75 میلیون لیتر باشد. چرا الان این ۷۵ میلیون لیتر به ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده است؟ چون ما خودروهای فرسوده داریم. خودرویی داریم که مصرفش چندین برابر مصرف معمولی است، چون موتور خودروهای ما و به اصطلاح تکنولوژی آنها از تکنولوژی روز دنیا عقب است. حتی خودرو نو ما مصرفش بیش از مصرف متداول در دنیاست؛ بعضا مصرف آنها حتی دوبرابر مصرف معقول است. در ضمن ترافیک در شهرها به ویژه شهرهای بزرگ بالاست و این حجم بالای ترافیک باعث میشود که مصرف افزایش پیدا کند. بالا بودن حجم مصرف بنزین در ایران از طرفی دیگر به کیفیت پایین بنزین برمیگردد. ما امروز برای اینکه بتوانیم بنزین مورد نیاز تامین کنیم، بنزینی که پالایشگاه تولید میکند؛ بنزین یورو ۴ یا بنزین نزدیک به یورو ۵ را تبدیل به بنزین با کیفیت پایینتری میکنیم تا بتوانیم بخشی از کسری را جبران کنیم. این درحالی که این روش افزایش تولید - کاهش کیفیت بنزین- خودش منجر به افزایش مصرف میشود. ضمن اینکه ما هم اسراف بنزین و هم قاچاق بنزین را داریم. آن هم به این دلیل که قیمت بنزین در ایران بسیار ارزان است. الان در دنیا بنزین دو یورو یا دو دلار است . اما در ایران یک سنت است. حتی هزینه حمل و نقل را هم نمیتوانیم از مصرفکننده بگیریم.
در شرایط فعلی موضوع افزایش قیمت بنزین از نگاه جمعی کارشناسان اقتصادی به مثابه یک زنگ خطر است. در شرایط فعلی دولت میتواند قیمت بنزین را افزایش بدهد؟
دقیقا، در شرایط فعلی هم دولت نمیتواند اقدام به اصلاح قیمت کند . با نرخ فعلی جز اینکه مردم احساس مسوولیت کرده و به تبع آن درست مصرف یا حتی برای مدتی کمتر از سطح منطقی مصرف کنند؛ راه دیگری وجود ندارد. هنوز بسیاری از خانوادهها بچههای خردسال خود را در داخل ماشین با گشت دو ساعته در شهر میخوابانند. کجای دنیا مردم اینگونه رفتار میکنند؟! هر جا بگویم در ایران مردم برای خواباندن کودکانشان ساعتها در شهر میچرخند تا کودکشان به خواب برود به ما میخندند. اینگونه رفتارهای مردم ناشی از این است که ما قیمت واقعی بنزین را از مردم نمیگیریم . وقتی قیمت واقعی را از مردم نمیگیریم عملا آنها را تشویق به مصرف بیشتر میکنیم. آن هم در شرایطی که نمیتوانیم بنزین مورد نیاز را تامین کنیم.
با قیمتهای جدید بازار بنزین، دولت برای واردات نیاز به چه میزان منابع دارد؟
ما در بهترین شرایط میتوانیم حدود ۱۰۵ تا ۱۱۰ میلیون لیتر تولید کنیم. البته با توجه به میزان مصرف موجود که پیشبینی میشود افزایش هم پیدا کند، تا پایان برنامه کشور نیاز به تولید ۱۸۰ میلیون لیتر بنزین در روز دارد. اما در شرایط فعلی امکان این کار به هیچوجه وجود ندارد . جنگ هم باعث شده که واردات هم نتوانیم انجام دهیم. با این وضعیت باید روزانه بین 15 میلیون الی ۲۰ میلیون لیتر بنزین وارد کنیم. اگر این اعداد را تقسیم کنیم؛ چیزی حدود ۱۶۰ هزار بشکه در روز میشود. ۱۶۰ هزار بشکه الان با قیمتهای روز بنزین، چیزی حدود ۱۸ میلیون تا ۱۹ میلیون دلار میشود . به عبارت بهتر روزانه دولت باید برای واردات بنزین حدود 19 میلیون دلار هزینه کند. این رقم ماهانه حدود ۶۰۰ میلیون دلار و سالانه حدود ۷ میلیارد دلار میشود. البته همیشه ما بخشی از این بنزین را با استفاده از خرید ارزی محصولاتی مثل «فرمیت» «ام.تی.بی.ای» و «نفتا» از پالایشگاهها خریدیم. خریدی که قیمت تمام شده ما را کمتر کرده است. اما در این شرایط دولت با تنگنای ارزی مواجه است. محاصره دریایی امکان صادرات و دستیابی به درآمدهای ارزی کشور را کاهش داده است. مردم باید احساس مسوولیت و همراهی کنند تا نیازی به واردات بنزین نداشته باشیم.
دولت اعلام کرده اگر روند مصرف همین گونه ادامه داشته باشد؛ ما باید حدود ۵ میلیارد دلار برای واردات بنزین اختصاص بدهیم. عددی که من فکر میکنم درست است. بودجه هم چیزی حدود ۶ میلیارد دلار برای واردات بنزین و گازوییل دیده شده است. اما همانطور که گفتم با توجه به تنگنای موجود این واردات امکانپذیر نیست.
ایده توزیع بنزین به کارت ملی افراد در این شرایط مقدور هست یا نه؟
نگاه دولت، نگاه عدالتمحور است. هم در بحثها آموزشی و هم در بحث یارانهها . آقای پزشکیان آنقدر که دنبال عدالتمحوری است به دنبال هدفمندسازی نیست. بر همین اساس به نظر میرسد، رییسجمهور این ایده که بنزین به افراد با کارت ملی داده شود را حمایت میکند، اما اینکه در شرایط فعلی آیا دولت دست به این کار میزند و در اولویت دولت است؛ من بعید میدانم. ممکن دولت در مورد کالاهای دیگر این سیاست را دنبال کند . مثلا در بحث برق، گاز و گازوییل، ولی بعید میدانم در این شرایط بخواهد در مورد بنزین اجرا کند .
اگر مردم به درخواست دولت پاسخ مثبت ندهند و صرفهجویی رقم نخورد، چه اتفاقی میافتد؟
اگر واقعا صرفهجویی اتفاق نیفتد و در واقع به خاطر اصلاح نشدن قیمت از سوی دولت این وضعیت ادامه پیدا کند و مصرف بنزین افزایش پیدا کند، پیشبینی میکنم دولت و معاونت انرژی ریاستجمهوری دست به اقدام جدیدی بزنند . یعنی بدون اینکه بنزین را گران کنند؛ سهمیه بنزین هر فردی را به کارتش واریز کنند و سپس اعلام کنند، مردمی که خودرو ندارند سهمیه بنزین خود را در باجهها بفروشند. با این روش عملا افزایش قیمت رخ میدهد و این افزایش قیمت خود به خود منجر میشود که سفرهای غیرضروری در سطح کشور کاهش و به تبع آن مصرف نزولی شود.
موضوع واردات بنزین از سوی بخش خصوصی در این شرایط چقدر میتواند بخشی از مشکلات را حل کند؟
سالهاست به عنوان سخنگوی اتحادیه از سیاستگذاران وقت میخواستم که اجازه واردات بنزین را به بخش خصوصی بدهند. همیشه میگفتم چرا اجازه نمیدهید بخش خصوصی بنزین وارد کند و با قیمت آزاد بفروشد. بخش خصوصی میتواند بنزین با کیفیت وارد کند و گروهی که خودروهای لوکس سوار میشوند، میتوانند از این بنزین استفاده کنند، چون بنزینی که در کشور توزیع میشود، جوابگوی خودروهای موجود نیست. سفارتخانههای خارجی یا بسیاری از افراد میتوانند بنزین آزاد مصرف کنند و نیاز نیست بار مصرف این گروه را به دولت تحمیل کنیم. رویکردی که بالاخره بعد از سالها خوشبختانه دولت در دستور کار خود قرار داد. البته الان توزیع بنزین وارداتی در تهران انجام میشود. یکی از دلایل آن هم ورود دولت به موضوع قیمتگذاری بنزین وارداتی است. نحوه قیمتگذاری در بورس انگیزه برای واردات را کاهش داده برای همین هم هنوز واردات بنزین گسترش پیدا نکرده است. در حالی که اگر بخش خصوصی فقط 5 میلیون لیتر از بنزین مورد نیاز کشور را تامین کند، با ارزش است. پالایشگاه تهران هم میتواند در جریان واردات بنزین سوپر به کشور کمک کند. بر همین اساس توصیه میشود، دولت در کنار صدور مجوز واردات، خیلی هم در قیمتگذاری دخالت نکند.
در وضعیت کنونی کشور قادر به توسعه بحث حمل و نقل عمومی نیست . در این شرایط چه اقداماتی در کنار صرفهجویی میتواند کشور را از بحران احتمالی خارج کند؟
در سالهای اخیر برای گسترش حمل و نقل عمومی کارهای خوبی انجام شده است . به خصوص در تهران شبکه مترو گسترش پیدا کرده. حتی وضعیت اتوبوسرانی بهتر شده، حتی مدتی مجانی شد. همین موضوع منجر به تشویق مردم برای استفاده از حمل و نقل عمومی شد. در ضمن در همه شهرهای بزرگ الان مترو داریم. ضمن اینکه در جریان سفرهای برونشهری، به دنبال توقف پروازها، بخشی از سفرها از طریق قطارهای مسافری که توسط بخش خصوصی اداره میشود، انجام شد. قطارهایی که کیفیتشان ارتقا پیدا کرده و تا حدودی راضیکننده است. در حمل و نقل عمومی و مسافری حتما با کیفیت مطلوب فاصله زیادی داریم . اما عملکرد دولت و وزارت راه در تمام این سالها که منجر به افزایش شبکه ریلی شده، قابل قبول است. شبکه ریلی کشور در بحث حمل و نقل حداقل قادر است که سه برابر کامیون بار حمل کند ضمن اینکه میزان مصرف سوختش هم یکسوم خواهد بود. بر همین اساس عاقلانهترین و منطقیترین کار برای دولت این است که بیش از بیش در حوزه حمل و نقل ریلی سرمایهگذاری کند و آن را گسترش بدهد. اکنون در حریان حمل و نقل کالا دولت دارد ۱۱۵ میلیون لیتر گازوییل مصرف میکند. به عبارتی بخش عمده مصرف گازوییل مربوط به بخش حمل و نقل جادهای است و بخش اندکی از آن در حوزه کشاورزی یعنی برای ماشینآلات کشاورزی و پمپهای آب کشاورزی مصرف میشود. البته بخشی از گازوییل موجود در حوزه راهسازی و نیروگاهها مصرف میشود. یکی از اقدامات خوبی که دولت در سالهای اخیر انجام داده، ورود خودروهای برقی است. اگرچه خودرو برقی خودش برای شارژش نیاز به مصرف انرژی دارد، اما دولت همزمان انرژیهای تجدیدپذیر را در دستور کار دارد و این انرژی جدید میتواند بخشی از مشکلات را حل کند. سال گذشته هیچ کس باور نمیکرد، دولت بتواند 5 هزار مگاوات به ظرفیت برق کشور اضافه کند. الان این سیاست به شدت دنبال میشود و قطعا دولت هر چه به سمت تامین خودرو یا موتور برقی حرکت کند، بخشی از مشکلات حل میشود. در ضمن دولت میتواند با استفاده از سیانجی بخشی از کسری موجود را پوشش بدهد.
آیا بهترین اقدام در این شرایط حرکت به سوی دیپلماسی صرف نیست؟
حتما حرکت در مسیر دیپلماسی و حل و فصل مسائل بینالمللی و رفع تحریمها میتواند به کیفیت پالایشگاهها، ارتقای کیفی و همچنین افزایش تولید آنها کمک کند.
دیدگاه تان را بنویسید