گزارش روزنامه اعتماد از چند پرونده کلاهبرداری / ماجرای فروش سکه‌های تقلبی چه بود؟

بخشی از چیزی که امروزه افزایش کلاهبرداری به نظر می‌رسد، ، ناشی از تغییر شیوه و انتقال جرم از محیط حضوری به محیط دیجیتال است. از منظر جرم‌شناسی؛ اینترنت، شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و پرداخت‌های آنلاین باعث شده مجرم بتواند با هزینه کم همزمان افراد زیادی را هدف قرار دهد و حتی هویت خود را پنهان کند.

به گزارش اعتماد، در فعالیت روزمره؛ جرم زمانی آسان‌‌تر رخ می‌دهد که یک هدف مناسب وجود داشته باشد، نظارت موثر کم باشد و فرد مجرم فرصت پیدا کند و خدمات آنلاین دقیقا چنین فرصت‌هایی ایجاد کرده‌اند. مشکلات اقتصادی می‌تواند هم انگیزه برخی مرتکبان را افزایش دهد و هم افراد را نسبت به وعده‌های سود سریع، وام فوری، سرمایه‌گذاری پرسود یا تخفیف‌های غیرواقعی آسیب‌پذیرتر کند. بسیاری از کلاهبرداری‌های جدید بیشتر از اینکه به مهارت فنی متکی باشند از اعتماد، ترس، طمع، عجله و اقتدار ظاهری سوءاستفاده می‌کنند؛ مثلا فرد خود را مامور بانک، پلیس، کارمند یک شرکت یا آشنا معرفی می‌کند. در کلاهبرداری اینترنتی، مجرم معمولا قربانی را حضوری نمی‌بیند و قربانی هم ممکن است هویت واقعی او را نشناسد. این فاصله می‌تواند برخی موانع اخلاقی و اجتماعی ارتکاب جرم را کاهش دهد و وقتی احتمال شناسایی و مجازات از دید مرتکب پایین ارزیابی شود، در چارچوب نظریه انتخاب عقلانی، انگیزه ارتکاب می‌تواند افزایش پیدا کند.  همچنین روش‌های موفق کلاهبرداری در شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی سریع منتشر می‌شوند. بنابراین مجرمان می‌توانند روش‌های یکدیگر را یاد بگیرند و آنها را تغییر دهند. بارها درباره شیوه‌های کلاهبرداری نوشته‌ شده است؛ از پیامک‌ها و تماس‌های جعلی گرفته تا لینک‌های آلوده، وعده‌های وسوسه‌انگیز و درخواست‌های مشکوک برای انتقال وجه. هشدارها کم نبوده و رسانه‌ها بارها درباره شگردهای کلاهبرداران اطلاع‌رسانی کرده‌اند، اما همچنان عده‌ای با یک کلیک، یک تماس یا اعتماد به یک وعده، قربانی می‌شوند.  مساله اینجاست که چرا با وجود تکرار هشدارها، برخی افراد همچنان نشانه‌های خطر را جدی نمی‌گیرند و کلاهبرداران هر بار با قربانیان تازه‌ای روبه‌رو می‌شوند. گاهی عجله، طمع یا اعتماد بی‌جا باعث می‌شود فرد بدون بررسی یک پیام یا شماره تماس، تصمیمی بگیرد که جبرانش دشوار است. گاهی هم کلاهبرداران با سوءاستفاده از اضطراب، هیجان، نیاز مالی یا اعتماد افراد، فرصت فکر کردن و بررسی را از آنها می‌گیرند. از سوی دیگر تغییر مداوم شیوه‌های کلاهبرداری و استفاده از روش‌های حرفه‌ای‌‌تر برای جلب اعتماد نیز تشخیص را دشوارتر کرده است. با این حال «اعتماد» در این گزارش به چند پرونده کلاهبرداری پرداخته و شیوه‌های پیشگیری از آن را که پلیس اشاره کرده در اختیار شهروندان قرار داده است. 

کلاهبرداری با سکه‌های تقلبی

دو متهم که با درج آگهی، سکه‌های تقلبی را به شهروندان و سرمایه‌گذاران می‌فروختند، شناسایی و دستگیر شدند. این سکه‌ها از روکش طلا و بخش داخلی آنها از جنس مس بوده است.  مسلم میراحمدی، معاون مبارزه با جعل و کلاهبرداری پلیس آگاهی تهران بزرگ در مورد این پرونده گفت: «در پی وصول پرونده‌ای با موضوع فروش سکه‌های تقلبی از سوی شعبه سوم دادیاری دادسرای ناحیه ۱۸ تهران به اداره مبارزه با جعل پلیس آگاهی، رسیدگی تخصصی به موضوع در دستور کار کارآگاهان قرار گرفت. بررسی‌های اولیه نشان داد افرادی با درج آگهی، اقدام به فروش سکه‌های تقلبی به شهروندان می‌کردند.  برخی خریداران با هدف سرمایه‌گذاری و حفظ ارزش دارایی خود اقدام به خرید این سکه‌ها کرده بودند، اما هنگام فروش یا بررسی تخصصی متوجه می‌شوند سکه‌های خریداری‌ شده تقلبی بوده و تنها دارای روکش طلا هستند و بخش داخلی آنها از جنس مس است. با توجه به حساسیت موضوع و ضرورت صیانت از سرمایه شهروندان، کارآگاهان ضمن انجام تحقیقات از شکات، مسیر نقل‌وانتقال وجوه و حساب‌های مورد استفاده در این کلاهبرداری را نیز مورد بررسی قرار دادند. در جریان تحقیقات مشخص شد مبالغ پرداختی از سوی خریداران به حساب فرد دیگری واریز شده است که همین موضوع، سرنخ مهمی برای شناسایی عوامل دخیل در پرونده در اختیار کارآگاهان قرار داد. پس از تکمیل تحقیقات، موضوع به مرجع قضایی منعکس و دستور جلب متهم و سایر افراد مرتبط صادر شد.  کارآگاهان با انجام اقدامات اطلاعاتی و تحقیقات میدانی، چند نشانی از متهم در شرق تهران به دست آورده و در ادامه محل حضور وی را در محدوده میدان سبلان شناسایی کردند. با هماهنگی قضایی، تیمی از کارآگاهان اداره مبارزه با جعل به محل اعزام شد و یکی از متهمان در عملیاتی دستگیر و برای انجام تحقیقات به پلیس آگاهی منتقل شد. متهم در جریان تحقیقات به بزه انتسابی اعتراف کرد و مدعی شد کارت بانکی خود را در اختیار یکی از دوستانش قرار داده است.»   معاون مبارزه با جعل و کلاهبرداری پلیس آگاهی تهران بزرگ همچنین گفت: «این متهم پس از معرفی به دادسرا با صدور قرار وثیقه تحت نظر قرار گرفت و دستور جلب متهم دیگر پرونده نیز صادر شد. کارآگاهان با بهره‌گیری از تحقیقات محلی و اقدامات اطلاعاتی، محل تردد متهم دوم را در محدوده کن شناسایی کردند و این فرد نیز در یک عملیات غافلگیرانه دستگیر و به پلیس آگاهی منتقل شد. متهم دوم در تحقیقات انجام‌ شده به درج آگهی و فروش سکه‌های تقلبی اعتراف کرد و پس از ۲۴ ساعت تحت نظر بودن، برای ادامه روند رسیدگی به دادسرا معرفی شد. در بررسی‌های تکمیلی مشخص شد متهم دوم از سوی مرجع قضایی شهرستان اهواز نیز تحت تعقیب بوده است. پس از هماهنگی‌های قضایی و اتمام تحقیقات در تهران، این متهم تحت‌الحفظ به شهرستان اهواز اعزام شد تا ادامه رسیدگی به پرونده او در مرجع قضایی مربوطه انجام شود. سودجویان و کلاهبرداران فضای مجازی با استفاده از آگهی‌های جذاب و قیمت‌های وسوسه‌انگیز تلاش می‌کنند شهروندان را به خرید کالاهای فاقد اصالت ترغیب کنند؛ بنابراین نباید صرفا بر اساس محتوای یک آگهی یا ادعای فروشنده، اقدام به پرداخت وجه کرد. شهروندان برای خرید سکه و سایر اقلام سرمایه‌ای، به آگهی‌های فضای مجازی و فروشندگان ناشناس اعتماد نکرده و پیش از هرگونه پرداخت وجه، اصالت کالا را نزد کارشناسان و مراکز معتبر بررسی کنند و از واریز مبالغ سنگین به حساب افراد ناشناس خودداری کرده و در معاملات مهم، حتما مشخصات فروشنده، مدارک خرید و اصالت کالا را به‌ دقت بررسی کنند تا در دام کلاهبرداران فضای مجازی گرفتار نشوند.» 

سرقت اینترنتی از حساب ۵۰ شهروند تهرانی

کلاهبرداری که با انتشار لینک‌های آلوده و درج آگهی‌های کاریابی در پلتفرم‌های داخلی، اطلاعات بانکی شهروندان را سرقت کرده و اقدام به برداشت غیرمجاز از حساب کاربران می‌کرد، شناسایی و دستگیر شد.  داود معظمی‌گودرزی، رییس پلیس فتای تهران بزرگ در تشریح این خبر گفت: «با وجود اطلاع‌رسانی‌های مستمر پلیس درباره شیوه‌های پیشگیری از کلاهبرداری‌های سایبری، همچنان شهروندانی به پلیس فتای پایتخت مراجعه می‌کنند که پس از دریافت لینک یا فایل آلوده و کلیک روی آن، تلفن همراهشان آلوده شده و اطلاعات شخصی و بانکی آنان مورد دستبرد قرار گرفته است. بررسی‌های انجام‌ شده نشان می‌دهد مجرمان سایبری گاهی لینک‌های آلوده را در قالب پیام‌هایی با عناوینی مانند «عکس قدیمی»، «عکس یادگاری» یا فایل‌های شخصی برای کاربران ارسال می‌کنند. این فایل‌ها ممکن است با پسوندهایی مانند PDF و APK ارایه شوند و در نگاه نخست بی‌خطر به نظر برسند، اما کلیک ناآگاهانه روی آنها می‌تواند زمینه آلوده شدن تلفن همراه و دسترسی غیرمجاز به اطلاعات کاربر را فراهم کند. 

در برخی موارد، بدافزار پس از آلوده کردن تلفن همراه، بدون اطلاع کاربر برای سایر مخاطبان و کاربران ارسال می‌شود و زمینه گسترش آلودگی و وقوع کلاهبرداری‌های بعدی را فراهم می‌کند. در همین رابطه، تعدادی از شهروندان با مراجعه سریع به پلیس فتا، مورد بررسی فنی قرار گرفتند و کارشناسان موفق شدند بدافزاری را که با عنوان فایل‌های حاوی تصاویر یادگاری منتشر شده بود، شناسایی و از تلفن همراه قربانیان حذف کنند. در پی اقدامات فنی و تخصصی پلیس، وجوه سرقت ‌شده نیز در کوتاه‌ترین زمان ردیابی شد و از خروج این مبالغ از چرخه بانکی جلوگیری به عمل آمد.» 

 رییس پلیس فتای تهران بزرگ همچنین گفت: «ماموران در ادامه تحقیقات و با انجام اقدامات فنی و پلیسی، هویت عامل این اقدامات مجرمانه را شناسایی کردند و طی عملیاتی ضربتی، متهم را در مخفیگاهش که یک ویلای اجاره‌ای در اطراف تهران بود، دستگیر و برای سیر مراحل قانونی به مراجع قضایی معرفی کردند. بر اساس بررسی‌های انجام‌ شده، این متهم با استفاده از شیوه‌های مختلف انتشار بدافزار و لینک‌های آلوده، اقدام به دسترسی غیرمجاز به اطلاعات کاربران و برداشت از حساب آنان کرده بود و ۵۰ شهروند تهرانی در این پرونده مورد سرقت اینترنتی قرار گرفته‌اند. شهروندان باید از کلیک روی لینک‌هایی که از سرشماره‌های رسمی و دولتی ارسال نشده‌اند، خودداری کنند و پیش از باز کردن هرگونه لینک یا فایل، از هویت فرستنده اطمینان حاصل کنند، چراکه نهادهای قانونی و دولتی از شماره‌های شخصی برای ارسال پیامک‌های رسمی استفاده نمی‌کنند.» 

کلاهبرداری ۲۰ میلیارد ریالی با وعده سرمایه‌گذاری و سودهای کلان

مردی که با ادعای نفوذ و ارتباطات گسترده در مراکز دولتی و وعده سرمایه‌گذاری و درآمد بالا، اعتماد شهروندان و کسبه را جلب کرده و با قراردادهای صوری میلیاردها ریال از آنان کلاهبرداری کرده بود، توسط کارآگاهان پایگاه دهم پلیس آگاهی تهران بزرگ دستگیر شد. محسن اکبری، فرمانده پایگاه دهم پلیس آگاهی تهران بزرگ در مورد جزییات این پرونده گفت: «در پی شکایت یکی از شهروندان و وصول پرونده از مرجع قضایی، موضوع برای رسیدگی تخصصی در دستور کار کارآگاهان دایره مبارزه با جعل و کلاهبرداری پایگاه دهم قرار گرفت.  بررسی‌های اولیه نشان داد متهم با استفاده از شگردهای متقلبانه و ادعای داشتن نفوذ و ارتباطات گسترده در مراکز دولتی، خود را فردی دارای توانایی ویژه در زمینه تبلیغات و فعالیت‌های تجاری معرفی کرده و با جلب اعتماد شهروندان و کسبه، آنان را به مشارکت و سرمایه‌گذاری با وعده کسب درآمد بالا ترغیب می‌کرد. متهم در ادامه با انعقاد قراردادهای صوری، مبالغی را تحت عناوینی از قبیل پیش‌پرداخت تبلیغات، اجاره فروشگاه و پاساژ و همکاری تجاری از شکات دریافت می‌کرد و برای دریافت وجوه نیز از روش‌های مختلفی از جمله وجه نقد، سکه و ارز استفاده می‌کرد. با ارجاع پرونده به پایگاه دهم و انجام اقدامات اطلاعاتی، تخصصی و تحقیقات میدانی، مشخصات و محل فعالیت متهم در محدوده بازارهای صالح‌آباد غرب و خانی‌آباد شناسایی شد. تحقیقات نشان داد متهم با استفاده از نام مستعار در میان برخی کسبه، خود را فردی بانفوذ معرفی کرده و با وعده تبلیغ و فروش محصولات، اجاره فروشگاه و فراهم کردن زمینه فعالیت تجاری، اعتماد افراد را جلب و مبالغ قابل توجهی از آنان دریافت کرده است. کارآگاهان در ادامه تحقیقات، محل اختفای متهم را در محدوده افسریه و شهرک مسعودیه شناسایی کردند و پس از تکمیل اقدامات اطلاعاتی، موضوع برای اخذ دستور قضایی به مرجع مربوطه منعکس شد.»  فرمانده پایگاه دهم پلیس آگاهی تهران بزرگ همچنین گفت: «پس از صدور دستور قضایی، تیمی از کارآگاهان پایگاه دهم به مخفیگاه متهم اعزام شده و وی را دستگیر کردند. متهم پس از انتقال به پایگاه دهم پلیس آگاهی و در جریان تحقیقات، با مشاهده مستندات و مدارک موجود، به ارتکاب کلاهبرداری اعتراف کرد.  در تحقیقات تکمیلی تاکنون سه نفر از شکات شناسایی شده‌اند و میزان کلاهبرداری صورت‌ گرفته از آنان حدود ۲۰ میلیارد ریال برآورد شده است. پس از تکمیل تحقیقات، پرونده به همراه متهم برای سیر مراحل قانونی به مرجع قضایی ارسال و متهم با دستور قضایی روانه زندان شد. شهروندان پیش از هرگونه مشارکت مالی یا انعقاد قرارداد تجاری، باید هویت و سوابق افراد را به صورت دقیق بررسی کنند و صرفا بر اساس وعده‌های شفاهی، ادعای ارتباط با افراد بانفوذ یا وعده کسب سود و درآمد بالا اقدام به پرداخت وجه نکنند و از پرداخت مبالغ قابل توجه به افراد ناشناس، به‌ ویژه در قالب سکه و ارز، بدون دریافت اسناد و قراردادهای معتبر و قابل پیگیری خودداری کنند و پیش از هرگونه سرمایه‌گذاری، صحت ادعاهای مطرح‌ شده را از مراجع ذی‌صلاح استعلام کنند.» 

پیامک بانکی جعلی؛ ابزار فریب فروشندگان 

کلاهبردار حرفه‌ای که با فریب فروشندگان لوازم الکترونیکی و استفاده از پیامک بانکی جعلی، ۸۰ شهروند تهرانی را گرفتار کرده بود، در مخفیگاه خود در محدوده فلکه لوزی شناسایی و توسط ماموران پایگاه یکم پلیس اطلاعات فاتب دستگیر شد. این متهم با رصد آگهی‌های فروش لوازم الکترونیکی ارزشمند در پلتفرم‌های خرید و فروش آنلاین، فروشندگان را شناسایی کرده و خود را به عنوان خریدار معرفی می‌کرد. او پس از جلب اعتماد فروشنده و توافق بر سر معامله، در مرحله پرداخت با استفاده از یک ابزار نرم‌افزاری، تصویری جعلی از پیامک بانکی ایجاد می‌کرد تا فروشنده تصور کند وجه معامله به حسابش واریز شده است. در ادامه، فروشندگان با تصور دریافت وجه، کالاهای خود را در اختیار متهم قرار می‌دادند، اما بررسی‌ها نشان می‌داد پرداخت واقعی انجام نشده و متهم با این شیوه، اموال ارزشمند شهروندان را تصاحب می‌کرد. تکرار این شیوه موجب شد شمار شکات پرونده به ۸۰ نفر برسد و موضوع برای شناسایی و دستگیری متهم در دستور کار پلیس اطلاعات تهران قرار گیرد. با ارجاع پرونده به پایگاه یکم پلیس اطلاعات فاتب، اقدامات تخصصی برای شناسایی متهم آغاز شد. بررسی‌های پلیسی سرانجام ماموران را به مخفیگاه او در یک زیرزمین در محدوده فلکه لوزی رساند؛ محلی که متهم برای دور ماندن از دید پلیس در آن به‌ صورت مخفیانه زندگی می‌کرد. ماموران پس از شناسایی دقیق محل، در عملیاتی غافلگیرانه وارد عمل شدند و متهم را دستگیر کردند.  بررسی‌های انجام‌ شده نشان داد این فرد در پرونده مورد نظر با ۸۰ فقره کلاهبرداری مرتبط بوده و شمار قابل توجهی از شهروندان را با همین شگرد فریب داده است. متهم پس از دستگیری برای انجام تحقیقات و تکمیل روند رسیدگی در اختیار پلیس قرار گرفت و در نهایت برای سیر مراحل قانونی به مراجع قضایی تحویل داده شد. تحقیقات برای بررسی ابعاد دیگر فعالیت‌های مجرمانه متهم و روشن شدن جزییات پرونده همچنان ادامه دارد. پلیس از شهروندان خواسته در معاملات اینترنتی، صرف مشاهده پیامک یا تصویر اعلام واریز وجه را ملاک تحویل کالا قرار ندهند و پیش از واگذاری اموال، از واریز قطعی وجه به حساب و انجام موفق تراکنش اطمینان حاصل کنند. همچنین توصیه شده؛ شهروندان در معاملات آنلاین، نسبت به پیشنهادهای مشکوک و روش‌های فریبنده هوشیار باشند و در صورت مشاهده موارد مشکوک، موضوع را از طریق مراجع انتظامی اطلاع دهند.