ریشه‌یابی تشدید تنش‌ها میان امارات و عربستان

لیلا پایدار- قاسم محبعلی مدیرکل پیشین آسیای غربی وزارت امور خارجه و مدیرکل پیشین خاورمیانه عربی در گفت‌وگو با با خبرنگار اعتماد آنلاین به بررسی ابعاد رویدادهای جنوب یمن و تاثیر آن بر امنیت و تحولات منطقه پرداخت و توضیح داد که مسئله یمن ریشه در تحولات بهار عربی و رقابت‌های منطقه‌ای دارد.

او گفت: در مسئله یمن، وقتی که به قول معروف بهار عربی شکل گرفت، جنگ داخلی میان قبایل مختلف با منافع متفاوت به وجود آمد. در شمال یمن، زیدی‌ها که فرقه‌ای شیعه هستند و ارتباط تاریخی با ایران داشته‌اند، به سمت ایران نزدیک شدند. در مقابل، قبایل سنی در جنوب یمن با عربستان ارتباط تاریخی داشته و از حمایت این کشور برخوردار شدند. علاوه بر این، امارات و عمان نیز در جنوب نفوذ داشتند و ائتلافی از کشورهای شورای همکاری شکل گرفت تا در مقابل نفوذ ایران و زیدی‌ها ایستادگی کنند.

محبعلی با اشاره به تقسیم کار منطقه‌ای در آن زمان گفت: هر کدام از کشورها حوزه نفوذ خاص خود را داشتند. قبایل جنوب که از دیرباز گرایش جدایی‌طلبانه داشتند و پیش از تشکیل یمن متحد در زمان جنگ سرد، یمن جنوبی را اداره می‌کردند، با امارات ارتباط برقرار کردند و کمک‌های نظامی، اقتصادی و مالی از این کشور دریافت می‌کردند. در مقابل، سایر قبایل تحت حمایت عربستان بودند و زیدی‌ها نیز کمک‌های نظامی و مالی از ایران دریافت می‌کردند.

او ادامه داد: امارات همواره در تلاش است نفوذ خود را توسعه دهد و هر کشور عربی سعی می‌کند در کشورهایی که با بحران مواجه هستند و بهار عربی در آن‌ها شکل گرفته، حوزه نفوذ مشخصی برای خود تعریف کند. در یمن، این رقابت میان امارات، عربستان و ایران و به میزان کم عمان وجود دارد. نمونه مشابهی از این وضعیت را در سودان شاهد هستیم؛ واحدهای واکنش سریع تحت حمایت امارات هستند و ارتش و دولت مورد حمایت مصری‌ها و عربستان قرار دارند. همین موضوع در سوریه نیز رخ داده است؛ قطر و ترکیه از جریان‌های مشخص حمایت می‌کنند، ایران از جریان‌های دیگر، و آمریکا از کردها. در یمن نیز رقابت‌های منطقه‌ای و تلاش برای گسترش نفوذ، باعث ایجاد تنش میان یمن و عربستان شده است، به ویژه در مناطقی که عربستان حساسیت بیشتری دارد، مانند حوزه‌های نفتی، بنادر و مناطق ارتباطی. یمن تلاش کرده از طریق گروه‌های طرفدار خود بر این مناطق تسلط پیدا کند.

محبعلی درباره درگیری‌های اخیر جنوب یمن افزود: در حال حاضر، دولت مستقر در جنوب تحت حمایت عربستان است و گروه‌های جدایی‌طلب یمنی تحت حمایت امارات قرار دارند. این دو گروه با هم درگیر شده‌اند و عربستان با اعمال فشار، تلاش می‌کند امارات شرایط عربستان را بپذیرد. به عبارتی، امارات و عربستان در برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند.

او در تحلیل عمق این رقابت گفت: در کشورهای خاورمیانه همیشه رقابت وجود داشته است؛ برای مثال بین قطر و عربستان یا مصر و عربستان و حتی عراق و سوریه. واقعیت این است که در جهان عرب، هر کشوری که ثروت و قدرت پیدا می‌کند، سعی می‌کند حوزه نفوذ خود را تعریف کند و رهبری جهان عرب یا حتی جهان اسلام را برای خود اعلام کند. این رقابت‌ها طبیعی است و عربستان، امارات و قطر نیز در این مسیر هستند، به ویژه در کشورهای فقیرتر عربی مانند یمن، سودان، لیبی، سومالی، سوریه و لبنان که در داخل با بحران و فروپاشی مواجهند. هر کشور تلاش می‌کند گروه‌های نیابتی خود را تقویت کند و نفوذ خود را گسترش دهد.

محبعلی ادامه داد: اگر قدرت‌ها برابر باشند، برخورد میان آن‌ها شدیدتر خواهد بود، اما با توجه به اینکه عربستان قدرت مسلط است و قدرت امارات و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس با عربستان برابر نیست، این برخورد می‌تواند به نفع عربستان حل و فصل شود.

وی درباره تماس‌های اخیر عراقچی با همتایان منطقه‌ای و نقش ایران گفت: ایران تلاش‌هایی برای کاهش تنش داشته است، اما این روند باید مسیر طبیعی خود را طی کند. اگر تحولات به نفع عربستان پیش رود، قدرت این کشور در یمن تثبیت خواهد شد و پس از آن، عربستان تمرکز خود را بر شمال یمن و گروه‌های حوثی خواهد گذاشت تا وضعیت یکسره شود.