یک نقد به نقد اصلاح‌طلبان به دولت پزشکیان / انتقاد متفاوت از عیب‌جویی بی‌مورد است

»انتقاد مقبول و انتقاد مردود» عنوان یادداشت روزنامه اعتماد به قلم جمشید رسایی است که در آن آمده؛‌ اخیرا و پس از آنکه به دومین سالگرد شروع کار دولت دکتر پزشکیان رسیدیم متن‌هایی با عناوین نقد عملکرد دولت و حامیان آن (اصلاح‌طلبان یا جبهه اصلاحات) منتشر شده که با مطالعه آنها متوجه می‌شویم برخی متن‌ها فاقد اصول یک نقد سازنده هستند. اگر اصل را بر حسن‌نیت بگذاریم نباید خدشه‌ای به هدف و نیت نویسندگان و منتشرکنندگان متن‌ها وارد کنیم ولی لازم است مروری بر موارد و نکات مهم یک نقد سازنده، جهت تأثیرگذاری بهتر و بیشتر مطالب انتقادی داشته باشیم. نقد و انتقاد می‌تواند ابزاری برای رشد و بهبود عملکرد، یا اصلاح رفتار نامناسب باشد. نقد زمانی ارزشمند است که علاوه بر نیت خیرخواهی با اطلاع و آگاهی مناسب از جوانب مختلف موضوع انجام شده و در آن انصاف، عدالت و احترام رعایت شود. هر چقدر نقد با ملایمت و دور از حب و بغض انجام شود آثار و نتایجی بهتر، در زمانی کوتاه‌تر خواهد داشت. در هنگام انتقاد باید مراقب آفت «انتقادهای نادرست» یا «شیوه‌های نادرست انتقاد»  باشیم تا انتقاد شائبه انتقام ایجاد نکند. انتقاد اگر به روشی درست و بر اساس منطق انجام شود رفتار و اقدامی پسندیده و مقبول است و می‌تواند موجب رشد فرد یا مرجعی که مورد نقد قرار گرفته، شود. اگر اطلاعات و آگاهی فرد از موضوع مورد بحث دقیق و کامل نباشد این احتمال که انتقاد نادرست باشد در حد بالایی وجود دارد یا اگر انتقاد درست باشد ولی طرح آن با روش درستی انجام نشود می‌تواند تاثیرات منفی بر روابط افراد بگذارد. استفاده از کلمات، تعابیر یا جملاتی نظیر «هیچ کاری نشده» یا «اصلا به اهداف نرسیده» یا «توفیقی به دست نیاورده» به گونه‌ای کلی، نگاهی مطلق و منفی را القا می‌کند و نیت و هدف خیرخواهانه نقاد را زیر سوال می‌برد لذا در نقد و انتقاد نباید از چنین تعابیر و جملاتی استفاده شود. در هنگام انتقاد که به عبارتی بیان ضعف‌هاست باید به برخی موارد نقاط قوت یا اقدامات مثبت هم اشاره شود تا نشان‌دهنده نیت خیر و روش منطقی و رفتار عادلانه نقاد باشد. علاوه بر آن تا حد امکان باید راه‌حل یا پیشنهادی جهت رفع نقاط ضعف ارائه شود. در هنگام انتقاد باید از توهین، تهمت و تحقیر دوری شود و از کلی گویی پرهیز گردد و انگیزه‌های شخصی در نقد دخالت داده نشود. 

انتقاد متفاوت از عیب‌جویی بی‌مورد است. نقد منصفانه و سازنده روی اقدام، رفتار یا نتیجه آنها تمرکز دارد و سعی می‌کند پیشنهادی جهت رفع نقطه ضعف ارائه کند یا مسیر کسب نتیجه مطلوب را نشان بدهد. از آنجایی که انجام انتقاد سازنده کار ساده‌ای نیست و رعایت شرایط آن مشکل است لذا در مواردی فرد یا رسانه‌ای که قصد و نیت خیر دارد با به‌کارگیری جملات یا تعابیری نامناسب، متنی می‌نویسد یا منتشر می‌کند که در آن اصول نقد سازنده رعایت نشده و ضمن آنکه هدف و نیت خود را زیر سوال می‌برد به نتایج خوبی هم نمی‌رسد به گونه‌ای که برداشت و احساس دیگران بر آن خواهد بود که هدف صرفا زیر سوال بردن یا تلافی‌کردن یا انتقام گرفتن است. 

در روزهای اخیر برخی رسانه‌ها مطالبی با عنوان نقد یا مضامین انتقادی در ارتباط با عملکرد دولت یا حامیان آن خصوصا اصلاح‌طلبان منتشر کرده‌اند که شرایط نقد منصفانه و سازنده، در آنها رعایت نشده و این گونه تداعی می‌شود که نویسنده یا منتشرکننده متن به دلیل عدم دستیابی به خواسته‌های شخصی یا گروهی، با این روش، قصد تسویه‌حساب یا حداقل لطمه ‌زدن به دولت یا جریان حامی آن دارد. توصیه نگارنده آن است که منتقدان دلسوز و منصف ضمن رعایت اصول نقد سازنده با استفاده از اطلاعات مناسب و به‌کارگیری شاخص‌ها و معیارهای مقبول، به صورت مقایسه‌ای، کار نقد و نقادی را انجام بدهند و به این وسیله گامی در مسیر ارتقای فرهنگ نقد و انتقادپذیری بردارند.