گفتوگو با مارال فرجاد به بهانه ایفای نقش در نمایش «طپانچه خانم»:
بازگشت دوباره به تئاتر برای پالایش
مارال فرجاد در یک سال گذشته همکاری با گروههای نمایشی متعددی را تجربه کرده است. از نمایش «سفر به نهایت دور» کاری از محمد میرعلیاکبری گرفته تا «شب دشنههای بلند» به کارگردانی علی شمس و بلافاصله در نمایش «طپانچه خانم» به کارگردانی شهاب حسینپور؛ اتفاقی که بعد از سالها دوریاش از صحنه تا حدی قابل توجه به نظر میرسید، اما فرجاد در هر تجربه، اجرایی قابل دفاع از خودش به نمایش گذاشت.
اعتمادآنلاین| مارال فرجاد در یک سال گذشته همکاری با گروههای نمایشی متعددی را تجربه کرده است. از نمایش «سفر به نهایت دور» کاری از محمد میرعلیاکبری گرفته تا «شب دشنههای بلند» به کارگردانی علی شمس و بلافاصله در نمایش «طپانچه خانم» به کارگردانی شهاب حسینپور؛ اتفاقی که بعد از سالها دوریاش از صحنه تا حدی قابل توجه به نظر میرسید، اما فرجاد در هر تجربه، اجرایی قابل دفاع از خودش به نمایش گذاشت. او در گفتوگوی پیش رو تاکید دارد که حالا تا حدی تجربه همکاری در آثار سینمایی و تلویزیونی را پشت سر گذاشته و با برنامهریزی به حوزه نمایش بازگشته است. جایی که به گفته او قرار است «تربیت» دوبارهای رخ دهد و کجا بهتر از تئاتر و صحنه نمایش برای ایجاد پالایشی دوباره؟ گفتوگو با این هنرمند را در ادامه میخوانید.
چه اتفاقی افتاد که پیشنهاد همکاری در نمایش «طپانچه خانم» را پذیرفتید؟
ابتدا که بچهها لطف کردند و با من تماس گرفتند اصلا قرار بود من در یک نقش دیگر روی صحنه بروم. با توجه به تعریفی که از اجرای قبلی نمایش شنیده بودم این پیشنهاد را پذیرفتم اما قرار نبود در نقش «اختر» ایفای نقش داشته باشم ولی در ادامه ماجرا متفاوت شد. با توجه به اینکه برنامه کاری خانم متخصص اجازه نداد در اجرای جدید نیز با گروه همراه باشد، قرار شد بازیگری برای این نقش معرفی شود. حتی شبی که ایشان را در جشن حافظ دیدم خواهش کردم اگر امکان دارد دوباره روی صحنه بیایند که مقدور نبود. در این بین بعضی بازیگرها معتقد بودند خانم متخصص نقش را به بهترین شکل ارایه داده و حتی برایش جایزه دریافت کرده و به همین دلیل دیگر جایی برای اضافه کردن به نقش باقی نمانده است. از طرف دیگر زمان زیادی تا اجرا باقی نبود و پذیرفتن چنین نقشی ریسک بزرگی به نظر میرسید. نخستین روز دورخوانی متن بود که شهاب حسینپور برایم پیغام فرستاد قرار است ایفای نقش اختر را برعهده داشته باشم اما تاکید میکنم ترجیح میدادم خانم متخصص با آن تجربه طولانی دوباره در نقش «اخترالسلطنه» روی صحنه میرفت. واقعیت را بخواهید چون مسیر مشخصی را برای بازیگریام در نظر دارم هر
زمان نقش خوبی پیشنهاد شود میپذیرم ولی اینطور نیست که علاقه داشته باشم با رابطه جایگزین همکار پیشکسوتم باشم.
نگران مقایسهها نبودید؟
از اینکه مقایسه شوم نگران نیستم و اتفاقا این مقایسه را حق تماشاگری میدانم که هر دو اجرا را دیده است. این اتفاق خیلی طبیعی است ولی هر بازیگری کیفیت و تواناییهای خودش را دارد و از آنجا که مسیرم در بازیگری مشخص است نقشی که به من اجازه رشد بدهد را میپذیرم. پذیرفتن این نقش دو دلیل داشت، یکی اینکه شخصیت بیست سال از من بزرگتر است و دوم اینکه نقش رئال نیست؛ هر دو این ویژگیها برایم چالشهای جذابی را به همراه میآورد.
کارگردان دست شما را برای اضافه کردن جزییات به نقش باز گذاشت یا نه، تقریبا ناچار میشدید همان چیزی که آزمون پس داده را به اجرا بگذارید؟
بله، از این نظر همکاری خوبی داشتیم ولی باید به این نکته اشاره کنم که نمایشنامه دیالوگهای دشواری داشت و روزی شش ساعت از زمان من هم صرف اجراهایی میشد که از قبل به آنها تعهد داشتم و باید روی صحنه میرفتم. به هرحال کارگردان و دستیاران کارگردان دیالوگها را با من تمرین کردند و این کار را با حوصله زیاد هم انجام دادیم. حتی باید بگویم تا یک جایی حس و حال نوع ادای دیالوگها از قبل در متن وجود داشت اما در نهایت این من بودم که باید دیالوگها را از آن خود میکردم. اگر این اتفاق نمیافتاد اصلا فراموشم میشد و درست در این شرایط است که بازیگری ویژگیهایی از خودش را به کار وارد میکند. آرش فلاحتپیشه هم در این بین کمک زیادی به من کرد.
در گذشته تجربه حضور روی صحنه را داشتید و به عنوان در نمایش «ایوانف» به کارگردانی اکبر زنجانپور روی صحنه رفتید.
بله در نقش «ساشا» روی صحنه رفتم.
چه شد بین شما و صحنه تئاتر فاصله افتاد و حالا دوباره پرکار بازگشتهاید؟
سال ٧٨ با نمایش آقای «مرزبان» به صورت حرفهای وارد شدم و همزمان در یک سریال تلویزیونی هم بازی داشتم. همان دوران بود که در نمایش «یرما» و یکی دو نمایش دیگر از جمله ایوانف آقای زنجانپور روی صحنه رفتم ولی بعد از این کار چندین پیشنهاد تصویر رسید و موجب شد کمی از تئاتر فاصله بگیرم. این بین از سال ٨٢ تا ٩٢ یکی دو نمایش کار کردم ولی مثل امروز مداوم نبود. در تمام این سالها اتفاقی در زندگیام رخ داد که به نتیجه رسیدم حتی اگر بحث روابط جایگزین ضوابط شده باشد، من باید طوری کار کنم که کیفیت خوبی برای ارایه داشته باشم. به این نتیجه رسیدم که اگر قرار است در بازیگری موفق باشم باید خودم را دقیقتر تربیت کنم و این تربیت کجا اتفاق میافتد؟ در تئاتر. اینجاست که بازیگر فرصت پیدا میکند روی بیان، بدن و تمرکز کار کند و برای رسیدن به نقش وقت بگذارد. از سال ٩٢ به بعد بیشتر درگیر همکاری با گروههای تئاتری شدم که تا امروز ادامه داشته است. تئاتر به حدی برایم مهم شده که اگر برای فیلمبرداری سینمایی یا تلویزیونی دعوت شوم حتما شرط میگذارم که نباید برنامههای تئاتریام را تحت تاثیر قرار دهد. خوشبختانه در این مدت با پیشنهادهای بیشتری
برای بازی در سریالها مواجه شدهام اما حالا با دقت دست به انتخاب میزنم. درحالی که قبلا اینطور نبود و بیشتر پیشنهادهای تلویزیونی را به سرعت میپذیرفتم و خوشحال هم بودم. تغییر بینش موجب شد که به راحتی هر پیشنهادی را نپذیرم و با لذت به تمرین و اجراهای تئاتر برسم. با اینکه تئاتر زحمت زیادی دارد، درآمدش کمتر است یا چندان به شهرت نمیرسم اما حالم اینجا خوب است.
و میدانید کار درست را انجام میدهید.
بله، حس خوبی دارم. دیگر قصدم این نیست که فقط بازی کنم و نقش باید برای پیشرفت من چیزی به همراه داشته باشد تا بپذیرم. حالا متوجه میشوم بازیگران پیشکسوت و با تجربه چرا بازی در هر نقش یا سریال و فیلم را نمیپذیرند. بزرگترها همیشه میگفتند بازیگر باید قدر خود و تواناییهایش را بداند و این تواناییها را گسترش دهد.
اصلا چرا اجازه دادید این فاصله حدودا ١٠ ساله اتفاق بیفتد؟
اصلا فکر نمیکردم تئاتر را رها کنم ولی وقتی از سال ٨٢ ناخودآگاه تعداد پیشنهادهای تلویزیونی و سینمایی بیشتر شد به آن سمت کشیده شدم. از آن به بعد اولویتم تصویر بود ولی از حالا به بعد اولویت من تئاتر است و همه برنامهریزیها بر همین اساس اتفاق میافتد. به هرحال جذابیتهای بالای کار تصویر به حدی است که امکان دارد بازیگر فریب بخورد ولی بعد از مدتی متوجه خواهد شد که در حال تکرار خودش است. الان بازیگران موفق سینما و تلویزیون ما افرادی هستند که سالها بیآنکه نامشان چندان شنیده شود تئاتر کار کردهاند و حالا سینما و تلویزیون در دستشان است. اینها حتی اگر به پیری برسند از توانایی قابل توجهی برخوردارند. من هم با خودم فکر کردم که اگر چند سال دیگر سنم بالا برود باید تواناییهایی داشته باشم که آن زمان هم به سراغم بیایند. مثل اینکه الان میبینیم خانم گلاب آدینه چطور در نمایشهای «سهگانه اورنگ»، «بیوههای غمگین سالار جنگ» و «شیرهای خان بابا سلطنه» ایفای نقش میکنند. گلاب آدینه، هنرمندی است که از جوانی به هنرش فکر کرده و اینطور نبوده که بواسطه ظاهرش دیده شود.
بازیگرانی که در موقعیت شما قرار دارند معمولا با کارهای کمریسکتر شروع میکنند اما شما با پذیرش بازی در نمایش «شب دشنههای بلند» و «طپانچه خانم» به نوعی دست به ریسک زدید. از این بابت نگرانی نداشتید؟
نه چندان، به ریسکی بودن تصمیم فکر نکردم و فقط به این نکته توجه داشتم که آیا نقش مورد نظر در مسیر ایدهها و برنامههایم قرار دارد یا نه. سعی کردم حال خوبی داشته باشم و همه توانم را برای ارایه بهتر صرف کنم. گرچه شرایطی به وجود آمد که در هر دو نمایش تمرین طولانی مدت نداشته باشم و دیر به گروه اضافه شدم. اما همه توانم در جهت اجرای بهتر و حال خوب صرف شد.
وقتی متن را مطالعه کردید تحلیلتان از شخصیت طپانچه خانم چه بود؟
در نگاه اول متن دشواری به نظرم رسید. طوری که وقتی یک دور خواندم با خواهرم مونا تماس گرفتم و گفتم حتی روخوانی متن برایم دشوار است. فیلم کار را هم که دیدم به میزان تعجب و هیجانم اضافه شد. ولی از آنجا که خواهرم نسبت به متنهای آقای یاراحمدی شناخت داشت، گفت اصلا نگران نباشم چون وزن و ریتم موجود در کلمهها و دیالوگها امکان ادای روان آنها را به وجود میآورد. در نگاه اول با خودم میگفتم اصلا چطور این دیالوگهای سخت را حفظ کنم؟ مرحله بعد مربوط به میزانسنها میشد که سخت بود اما یک هفته منتهی به اجرا آرام آرام کشف کردم چه چیز در وجود این شخصیت جریان دارد. برای رسیدن به نقش دنبال تشابهی بین شخصیت و خودم گشتم و به یک اشتراک رسیدم. اینکه اخترالسلطنه در خانوادهای بزرگ شده که میراثی قیمتی برایش به جا گذاشته و او حالا باید از این میراث حفظ و حراست کند. من هم برای همذاتپنداری به این فکر کردم که بازیگری ارثیه گرانبهای پدری من بوده و حالا باید از آن حراست کنم. «اخترالسلطنه» به واسطه طپانچههای موروثیاش قدرت میگیرد و من به واسطه بازیگریام؛ بنابراین وقتی قرار میشود میراث را تحویل قدرت دیگری بدهد خیلی خیلی برایش دشوار
میشود. لحظهای که روی صحنه اشک میریزم یک جمله در سرم وجود دارد؛ اینکه عدهای آمدهاند و به من میگویند دیگر حق ندارید بازی کنید. از دست دادن این عنصر هویتبخش بسیار دشوار است.
پدر چه نظری داشت؟
از نمایش راضی بود و تاکید داشت هر بار باید طوری روی صحنه بروم که بیان کلمهها و دیالوگها برایم تکرار صرف نباشد. یعنی هر بار باید فهم شود و بعد به اجرا برسد.
برای بلندمدت در تئاتر چه فکری دارید؟
الان دیگر هدفم روشن است و قطعا در درجه اول به کارگردان و متن خوب فکر میکنم، در مرحله بعد به شهرت یا کسب درآمد. حالا متوجه شدهام که همکاری با یک کارگردان مستعد روی یک متن خوب چقدر اثرگذار است و شهرت و درآمد در درجه چندم اهمیت قرار گرفته است.
با توجه به تجربهای که به دست آوردهاید، قبول میکنید این روزها پیشنهادهای خوب در تئاتر ما از سینما و تلویزیون بیشتر است؟
بله، باور کنید در این مدت پنج سریال را رد کردهام چون وقتی متنها به دستم رسید و خواندم متوجه شدم اصلا به آنچه در تئاتر اتفاق میافتد نزدیک نیست. الان معتقدم تئاتر ایران در مقایسه با سینما خیلی بهتر پیش میرود و تعداد پیشنهادهای خوب در سالنهای تئاتر بیشتر از سالنهای سینماست. ولی به دلیل اینکه سینما با تجارت و سرمایههای کلان پیوند خورده، بیشتر خبری میشود و برایش سروصدا میکنند. درحالی که از هر نظر نگاه کنید، مثل مباحث کارگردانی، بازیگری و کیفیت متون، تئاتر ایران امروز یک سروگردن از سینما بالاتر میایستد.
همکاری با بازیگری مثل آرش فلاحتپیشه که از جنس تئاتر است و همیشه به هنرش احترام گذاشته، چطور تجربهای بود؟
این همکاری خیلی به من کمک کرد. به خصوص آرش فلاحتپیشه که بسیار بازیگر توانمند، متمرکز و سختکوشی است. ما تجربه همکاری دیگری هم داشتیم و آنجا هم بسیار به من کمک کرد. در مجموع همکاری لذتبخشی بود و اتفاقا وقتی پیشنهاد بازی در نمایش «طپانچه خانم» مطرح شد و دیدم آقای فلاحتپیشه هم در نمایش بازی میکند، خیلی بیشتر به همکاری راغب شدم.
دیدگاه تان را بنویسید