گپوگفتی با هوشنگ ماهرویان
از بورژوازی املاک تا تلطیف ساواک!
کمیتۀ شهربانی پس از ماجرای سیاهکل، بسیار خشنتر از این چیزی بود که ما در فیلم "سیانور" دیدیم. کارگردان "سیانور" متأسفانه آنجا را به درستی ترسیم نکرده. صدای جیغ در کمیتۀ شهربانی لحظهای قطع نمیشد. شکنجهها بسیار بیشتر و بدتر از این چیزی بود که فیلم سیانو به ما نشان میدهد.
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> اعتماد آنلاین - هومان دوراندیش - هوشنگ ماهرویان مرد ملایم و متواضع و مهربانی است! همیشه برای گفتوگو با روزنامهنگاران وقت دارد. آخرین مصاحبهام با او، دربارۀ "فداییان جهل" بود و واکنش تند و تیز فرج سرکوهی به آن مقالۀ کذایی؛ مصاحبه ای که البته منتشر نشد. دیشب بعد از مدتها به جناب ماهرویان تلفن کردم تا در ادامۀ این گپوگفتهای "از هر دری سخنی"، این بار از حال و قال او چیزکی بنویسم. در مطلع گفتوگو، میپرسم این روزها چه میکنید؟ ماهرویان جواب میدهد که: «بیشتر اوقاتم با کتاب خواندن و پرسه زدن در فضای مجازی سپری میشود. روزنامهها را هم در فضای مجازی ورق میزنم. گاهی هم روزنامه میخرم. ورزش میکنم و کمی هم درگیر نوشتن هستم. این برنامۀ روزانۀ من است.»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA">
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> تقریباً بعید است با هوشنگ ماهرویان حرف بزنی و
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> حرفی از چوب به میان نیاید. اگرچه در جوانی چوب چارچوبشکنیاش را خورده، ولی الان
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> نه با چوب مشکلی دارد نه با چارچوب! مارکسیستی که در گذر زمان لیبرال شده و اکنون
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> با نظم و چارچوب حاکم بر جهان مشکل چندانی ندارد، سالهاست که کسب و کارش با چوب گره
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> خورده. میگوید: «کارم با مصنوعات چوبی، مثل امدیاف و نئوپان و چوب روسی و چوب
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> جنگلی مرتبط است.» حالا چرا ماهرویان لابهلای حرفهایش همیشه گریزی به چوب میزند؟
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> چون از وضعیت جنگلهای شمال شاکی است. میگوید: «جنگلهای ما نابود شده و دیگر چوب
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> جنگلی نداریم. سی سال پیش، چوب جنگلی هم جزو کارم بود؛ چوبهایی مثل راش و افرا و
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> توسکا و ملچ. از این چوبها دیگر چیزی در جنگلهای ما باقی نمانده. چوبهای ما
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> عمدتاً روسی است. کسی هم که بخواهد برای در ورودی یا مبل خانهاش از چوب محکم
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA">
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> استفاده کند، باید به سراغ چوب راش برود؛ که از قزاقستان وارد کشور ما میشود.
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> چنین چوبهایی از جنگلهای ما پاک شده. اگر هم اندکی از آنها باقی مانده باشد، در
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> حدی نیست که بتوان آنها را مصرف کرد. از چوب ملچ ایران، که زیباترین چوب ملچ در
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> کل دنیا بود و به "زرد ملچ" مشهور بود، هیچ چیزی باقی نمانده. جنگلهای
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> ما اگر با همین سرعت کنونی از بین بروند، تا سی سال دیگر به کلی نابود میشوند و
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> شهرکهای ویلایی جای آنها را میگیرند. پولی که در تهران انباشت میشود، به شمال
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> میآید و صاحبان این پولها زمینهایی میخرند که در سندشان قید شده است
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> "جنگلیجلگهای". جنگلهای شمال برای کل جمعیت ایران است و نباید بخشهایی
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> از آن سند بخورد به نام این و آن. این سندها صادر میشود و صاحبانشان زید و عمرو
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> را ملاقات میکنند و به تدریج این زمینهای جنگلیجلگهای تبدیل میشوند به شهرکهای
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> ویلایی!»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> در توضیح پیدایش این وضع نامطلوب در آن مناطق مطلوب، میگوید: «متأسفانه این ایراد ساختاری اقتصاد ایران است که سرمایهها جذب ملک و املاک میشوند. در ایران "بورژوازی ملک و املاک" ایجاد شده. سرمایه اگر جذب صنعت و کشاورزی و دامداری شود، مشکلاتی برای رشد و افزایشش وجود دارد اما در حوزۀ ملک و املاک این طور نیست. یارو خودش میگوید سه سال پیش یک قطعه زمین خریدم و الان قیمتش سه برابر شده. اگر این سرمایه وارد بخش کشاورزی یا صنعت میشد، ظرف این مدت کوتاه سه برابر نمیشد. متأسفانه این بورژوازی ملک و املاک، در تهران رشد چشمگیری داشته و الان هم مدتهاست که در شمال تاخت و تاز میکند. قیمت زمین در نیاوران و چالوس هم بسیار متفاوت است. به همین دلیل این طبقۀ اجتماعی، شمال ایران را به شمال تهران ترجیح میدهد. به جای اینکه در زعفرانیه زمین بخرند متری 20 میلیون تومان، میآیند شمال ایران زمین میخرند.»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> میگویم شما که از سرمایهداری دفاع میکنید، چرا با تبعاتش کنار نمیآیید؟ میگوید: «اولاً من طرفدار سرمایهداری نیستم، ثانیاً معتقدم سرمایهدار را باید سوق داد به
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> سمت تولید و اشتغالزایی. این سرمایهداری بدترین نوع سرمایهداری است. این همه برج که در تهران ساخته شده، عامل تشدید آلودگی هواست. این همه برجسازی، از تهران
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> یک شهر بدنقشه ساخته. به قول داریوش شایگان "معماری شیزوفرنیک ما ناشی از ذهن شیزوفرنیک ماست." همین معماری وحشتناک تهران، الان دامن شمال ایران را هم
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> گرفته. شمال پنجاه سال پیش، پر از خانههای محلی زیبا بود اما الان به جای آن خانههای زیبا، ساختمانهای ده طبقه مثل قارچ روییده و همه جا را پر کرده. کنار دریا ساختمانهای 25 طبقه ساختهاند و تمام زیباییهای شمال را از بین بردهاند. جنگلها را هم که دارند نابود میکنند. این نوع سرمایه فقط تخریب میکند. سرمایهداری تخریبگر کجا و سرمایهداری صنعتی کجا؟»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> طبیعت را رها میکنم و میگویم کمی هم از فعالیتهای
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> فرهنگیتان بگویید. میگوید: «آخرین کتابم که دربارۀ مصطفی شعاعیان بود. شعاعیان
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> با اینکه چریک بود و سیانور زیر زبانش میگذاشت، ولی در نوشتههایش در اواخر دهۀ
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> چهل، لنینیسم را نقد میکرد و ذهنیت روشنی داشت. همین باعث شد که کتاب کوچکی
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> دربارۀ شعاعیان بنویسم. الان هم مطالعاتم راجع به این معضل است که چرا دموکراسی در
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> کشورهای آسیایی جا نمیافتد و چرا داعش در خاورمیانه پدید میآید؟ به نظرم علت این
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> مشکلات، عدم رفرماسیون در خاورمیانه است. رفرماسیون در اروپا، خوانش جدیدی از
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> مسیحیت ارائه داد که مسحیت و مدرنیته را سازگار کرد. ولی در خاورمیانه، وقتی یک
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> اسیر را برده یا کنیز میکنند، علتش این است که خوانش سلفی از دین دارند. و شما
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> نمیدانید با این خوانش چه باید بکنید. ما در جنگ ایران و عراق، هیچ اسیری را برده
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> اعلام نکردیم. با همۀ اسرای عراقی، مطابق قوانین بینالمللی رفتار کردیم. ولی این
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> نقص هم در کارمان بوده است که از آن خوانشی که اسیر را برده معرفی میکند، اعلام
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> برائت نکردهایم. این اعلام برائت خیلی مهم است. در قرن بیستویکم، اسیر مرد برده
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> نیست و اسیر زن هم کنیز نیست. اخیراً آقای موسی غنینژاد در مجلۀ
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> "سیاستنامه" گفتند رفرماسیون لازم نیست. آقای عزیز! شما چرا میگویید رفرم لازم نیست؟!»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> ذکر خیر ترامپ که به میان آمد، پرسیدم چه تحلیلی
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> از علت پیروزی ترامپ در انتخابات آمریکا دارید؟ پاسخ داد: «خشونتهای خاورمیانه،
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> پیروزی ترامپ را رقم زد؛ چون آمریکاییها فکر میکنند با مداخلۀ نظامی در
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> خاورمیانه، میتوانند مشکلات این منطقه را حل کنند؛ در حالی که این کارشان به
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> افزایش مشکلات منجر میشود. بوش پسر به عراق و افغانستان حمله کرد و هنوز هم
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> آمریکاییها نتوانستهاند پیامدهای آن دو جنگ را در این منطقه جمع کنند. سلفیگری
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> را باید با خوانشی مدرن از دین کنار گذاشت. این هم کار روشنفکران کشورهای
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> اسلامی است نه کار سربازان آمریکایی. ورود ارتش آمریکا به کشورهای خاورمیانه، داعشزا
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> بوده. به هر حال، مردم آمریکا خشونتهای کنونی خاورمیانه را که دیدند، به ترامپ
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> رأی دادند؛ چون فکر میکنند ترامپ میتواند بساط نیروهای خشن خاورمیانه را جمع
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> کند.»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> میپرسم دربارۀ سخنان اخیر یوسف اباذری که گفت ترامپ از دل نئولیبرالیسم بیرون آمده و نئولیبرالیسم جادهصافکن فاشیسم است، چه نظری دارید؟ ماهرویان جواب میدهد که: «آقای اباذری متأسفانه حتی نمیتواند نئولیبرالیسم را تعریف کند. اقتصاد ایران را نئولیبرالیستی میداند در حالی که بخش عمدۀ اقتصاد ایران دولتی است. این لفظ نئولیبرال در دهان چپها افتاده و دائماً آن را تکرار میکنند. اباذری اصلاً نئولیبرالیسم را نمیشناسد.عصر اقتصاد دولتی تمام شد و رفت پی کارش آقا! .»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> میگویم حالا که اشاره کردید مصطفی شعاعیان سیانور زیر زبانش میگذاشت، نظرتان را دربارۀ فیلم سیانور هم بگویید! ماهرویان میگوید: «کمیتۀ شهربانی پس از ماجرای سیاهکل، بسیار خشنتر از این چیزی بود که ما در این فیلم دیدیم. کارگردان "سیانور" متأسفانه آنجا را به درستی ترسیم نکرده. صدای جیغ در کمیتۀ شهربانی لحظهای قطع نمیشد. شکنجهها بسیار بیشتر و بدتر از این چیزی بود که فیلم سیانو به ما نشان میدهد. دست و پای وحید افراخته و یک خانم، که همکارش بود و اسمش را فراموش کردهام، در زنجیر بود. آن خانم وقتی میخواست ناهار بخورد، از نگهبان خواهش میکرد زنجیر دستهایش را باز کند. البته فیلم به درستی نشان داده که وحید افراخته کل کروکی سازمان مجاهدین را برای ساواک کشید. این کار را کرد تا اعدامش نکنند. ولی چون ترور در پروندهاش بود، خدماتش به ساواک سودی به حالش نداشت. عزت شاهی یکبار وحید افراخته را دیده بود و به او گفته بود: "تو هر کاری کنی، اعدام میشوی." درست هم میگفت. حتی صمدیه لباف هم که توسط مجاهدین مارکسیستشده ترور شده بود، نهایتاً در زندان رژیم شاه اعدام شد؛ چون ترور در پروندهاش بود. به هر حال وحید افراخته بدجوری جا زده بود.»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> میپرسم شما این افراد را از نزدیک هم دیده بودید؟ میگوید: «خودم سال 54 در کمیتۀ مشترک بودم و شاهد بودم که به دست و پای وحید افراخته زنجیر زده بودند. اینها زندیپور را کشته بودند. زندیپور یک تیمسار شهربانی بود که مطلقاً نمیدانست بازجویی چیست و چطور انجام میشود. فقط هفتهای دو سه بار در سلولها را باز میکرد برای سرکشی به وضع زندان و زندانیان. مجاهدین زندیپور را ترور کردند. این کار آنها ناشی از عدم شناخت اپوزیسیون مسلح آن زمان بود. زندیپور که کارهای نبود و ترورش هیچ فایدهای هم نداشت. فقط خشونت ساواک را بیشتر کرد و شکنجهها را افزایش داد. من در آن دوران با اینکه چپ بودم ولی مخالف مبارزۀ مسلحانه بودم.»
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> میگویم به غیر از ترسیم چهرهای ملایم از ساواک، نقد دیگری هم به فیلم "سیانور" دارید؟ پاسخ میدهد: « شخصیت تقی شهرام در این فیلم چندان روشن ترسیم نشده بود. شهرام آدم بسیار موثری بود. او قبل از سال 54، در شمال زندانی بود و در همان زندان، یکی از افسران را تحت تاثیر حرفهای خودش قرار داد و سرانجام شبانه با همان
mso-ascii-theme-font:major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:
major-bidi;mso-bidi-language:FA" lang="FA"> افسر از زندان فرار کرد. این حد از تاثیرگذاری، چیز کمی نبود ولی در این فیلم، ما این جنبۀ شخصیت شهرام را چنانکه باید نمیبینیم و کلاً سیمای تقی شهرام در "سیانور" خطوط روشنی ندارد. شاید بهتر بود سناریونویس و کارگردان با زندانیانی که در آن زمان به تقی شهرام نزدیک بودند، حرف میزدند و در فیلمشان تصویر دقیقتری از شخصیت او ترسیم میکردند.»
دیدگاه تان را بنویسید