نامه جی‌دی‌ونس به محسن رضایی چه پیامی دارد؟

«نامه جی‌دی ونس و حساسیت زمان» عنوان یادداشت روزنامه اعتماد به قلم حمید روشنایی است که در آن آمده؛ فارغ از آنکه محتوای نامه جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور امریکا چه بوده ،  چه آنکه درخواست مذاکره و رسیدن به نتیجه باشد یا به قول ترامپ پیشنهاد دادن دارو و کمک، حساسیت زمانی که این نامه نگاشته شده، بسیار مهم است.

کاخ سفید مدت‌هاست که ادعای عدم درخواست مذاکره با ایران را دارد و بیشتر از آنکه دنبال گفت‌وگو باشد در حال تدارک حمله به ایران بوده است و ترامپ هر روز وعده می‌دهد که کار ایران را تمام خواهد کرد.  تهران نیز به صراحت دنبال بازگشت به تفاهمنامه اسلام‌آباد بوده و هرگونه مذاکره فارغ از آن را رد می‌کند. نظامیان ایران نیز به نوبه خود در حالت آماده‌باش بوده و تنگه هرمز همچنان بسته مانده است.

از نظر زمان و شرایط کنونی، موارد ذیل از اهمیت بسیاری برخوردار است: 

1- انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره امریکا در 12 آبان‌ماه 1405 برگزار می‌شود در حالی که شرایط برای جمهوری‌خواهان مناسب نبوده و از هم ‌اکنون که 4 روز مانده به آن، نشانه‌هایی از دست دادن پارلمان و بخشی از مجلس سنا هویدا شده است. 

2- انتخابات سرزمین‌های اشغالی به‌رغم همه تلاش‌های نتانیاهو و ترامپ، به نتایج درخشانی دست نیافته و با یک بن‌بست سیاسی در بین دو جناح اصلی لاییک و مذهبیون اسراییل مواجه است. ورود رژیم صهیونیستی به جنگ با ایران در این زمان با مشکلاتی برای نتانیاهو همراه است، زیرا وی تا تشکیل دولت آینده، نخست وزیر نیست و مدیر دولت است. برای همین احتمال قبول حمله به ایران از سوی ارتش اسراییل با ابهام مواجه است.

3- جمهوری اسلامی ایران برخلاف انتظار مقامات امریکایی به خصوص بسنت، وزیر خزانه‌داری، تحت سخت‌ترین تحریم‌ها، همچنان مقاومت کرده و دو هفته پیش‌بینی برای سقوط دولت ایران به جایی نرسیده است. 

4- قیمت نفت در بازار جهانی و بنزین و گازوییل در امریکا رو به افزایش است و این برای دولت ترامپ که به ‌شدت تحت فشار مخالفان و حتی طرفداران خود است، یک فاجعه محسوب می‌شود. البته همزمان در ایران نیز قیمت‌ها نرخ نجومی پیدا کرده و تورم همچنان مردم را آزار می‌دهد.

5- صادرات رسمی نفت ایران به کمترین میزان خود رسیده و درآمدهای دولت کاهش چشمگیر یافته است.

در چنین شرایطی، جی‌دی ونس نامه‌ای به سردار رضایی، دبیرشورای عالی امنیت ملی نگاشته و در آن درخواست مذاکره مستقیم کرده است. این نامه چند موضوع را بیان می‌کند: 

1- مقامات امریکایی به‌رغم همه ادعاهای ترامپ مبنی بر نداشتن عجله برای مذاکره و صلح، تحت فشار شدیدند و دنبال هر راهکاری جهت کاهش قیمت‌ها به‌خصوص گازوییل و بنزین در امریکا هستند. آنها امیدوارند با هر ترفندی قیمت نفت کاهش یابد، شاید یک امتیازی برای جمهوری‌خواهان در انتخابات امریکا شود.

2- مخاطب قرار دادن سردار رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی توسط جی‌دی ونس، در حالی که رییس شورای امنیت ملی پزشکیان است و طرف مذاکرات قبلی معاون رییس‌جمهور امریکا، قالیباف بوده است، نوعی سردرگمی در بین مقامات امریکایی (همچنان که گفته‌اند) برای یافتن طرف مذاکره با ایران است.

3- درخواست مذاکره با ایران در حالی که همچنان محورهای مذاکره بین دو کشور مبهم است، جای سوال دارد. اولین ملزومات یک مذاکره، تفاهم در زمینه موضوعات مطروحه است. ایران بدون برداشتن محاصره و بلوکه شدن دارایی‌هایش (همان‌طور که در 7 بند قالیباف ذکر شده) آماده مذاکره درخصوص هیچ موضوعی از جمله برنامه هسته‌ای‌اش نیست و طرف امریکایی نیز که مهم‌ترین اصل برایش گشودن تنگه هرمز (هر چند مدعی باز بودن آن است!) و طرح مساله هسته‌ای ایران است نیز حاضر نیست هیچ امتیازی به ایران بدهد. در نتیجه راه برای گفت‌وگو، همچنان بسته است.

اما اینکه ایران چه پاسخی به این نامه بدهد یا داده است، در حد و شرایط ما نیست، اما می‌توان این موضوعات را یادآوری کرد: اولا، زمان توافق بین تهران و واشنگتن در حال گذر است و هر لحظه به یک جنگ سوم نزدیک می‌شویم. ثانیا، ترامپ هر نوع مذاکره را در این شرایط به نفع خود می‌خواهد و این نامه به نوعی راهکار برای کاهش قیمت نفت و بنزین در امریکاست. احتمال آنکه پس از انتخابات کنگره نیازی به این مذاکرات داشته باشد، اندک است. ثالثا، جمهوری اسلامی ایران نیز دنبال فشار حداکثری به هیات حاکمه امریکا بوده تا خواسته‌های خود را بقبولاند و امتیازی به ترامپ  در این راستا  ندهد.

به هر صورت، اکنون زمان حساس هر اقدامی از سوی دوطرف است و اگر بناست به تفاهمی دوباره دست یابیم، اکنون زمان آن است و گذشت زمان به نفع هیچ کدام از طرفین نخواهد بود.