کد خبر: 128859
|
۱۳۹۵/۰۴/۲۶ ۰۰:۰۰:۰۰
| |

بررسی دستاوردهای اقتصادی برجام و راهکارهای منسوخ منتقدان

دوسال زمان برای نمایان شدن رونق

برجام را به تنهایی نمیتوان در یک نگاه اقتصادی مورد ارزیابی قرار داد چرا که هیچگاه نگاه تکبعدی نگاه علمی نیست. برجام را باید از بعد سیاسی، اجتماعی پس از خردادماه سال 1392 مورد بررسی قرار دهیم. مساله اصلی در آن زمان اعمال مدیریت بر اقتصاد کشور بود که پس از روی کار آمدن دولت یازدهم، تحولاتی در نظام تصمیمگیری کشور به وجود آمد که یکی از آثار آن رویکرد جدید ایران به لحاظ دیپلماتیک و در ارتباط با جهان بود که منجر به مصالحه هستهای بین ایران و گروه 1+5 شد.

دوسال زمان برای نمایان شدن رونق
کد خبر: 128859
|
۱۳۹۵/۰۴/۲۶ ۰۰:۰۰:۰۰
اعتمادآنلاین- بنابراین برجام در چارچوب تغییراتی در ساختار مدیریتی و اجرایی کشور قابل ارزیابی است و سایر مسائل مربوط به آن را باید در چارچوب مدیریت داخلی مورد بررسی قرار داد و در واقع همه اینها یک کل به هم پیوسته هستند یا من نمیتوانم بدون در نظر گرفتن همه این جوانب به تحلیل یک سالگی برجام بپردازم که براساس ارزیابیهای انجام شده، از خردادماه سال 92 نشانههای بهبود در اوضاع کلی کشور را شاهد بودهایم. در واقع این موضوع موید نظریه پیشین است که هیچگاه برای تحریمها اهمیت اولیه قایل نبودهام و حالا نیز اهمیت اولیه برای تحریمها قایل نیستم. بنابراین برجام بخشی از تغییرات مدیریتی است که این تغییرات مدیریتی توانسته کشور را در برابر شدیدترین کاهش درآمد ارزی در تاریخ ایران به گونهای حفاظت کند که کاهش یک صد میلیوندلاری در سال 94 نسبت به سال 93 نتوانسته است رشد اقتصادی را منفی کند چرا که موفق شدیم کاهش درآمدهای نفتی را از حدود 120 میلیارددلار در سال 90 به 28 میلیارد دلار در سال 94 با کمترین نوسانات و تلاطمها سپری کنیم. در حالی که رشد اقتصادی سال 94 با درآمد پایین نفتی نسبت به سال 90 که پررونقترین سال درآمدهای نفتی تاریخ اقتصاد ایران بوده است تنها 3 درصد کاهش پیدا کرد و موفق شدیم سقوط آزاد رشد اقتصادی که در سالهای 91 و 92 آغاز شده بود و در مجموع 9 درصد از تولید ناخالص ملی را کم کرده بود توانستیم در طول سه سال گذشته 5 درصد از این 9 درصد را جبران کنیم. در همین حال اقتصاد ایران این امکان را دارد که در سال 95 رکورد تولید ناخالص ملی در سال 90 را شکسته و بتوانیم از سال 96 این موضوع را پشت سر بگذاریم. بنابراین، این موضوع را میتوان یکی از دستاوردهای برجام و نظام مدیریتی سه سال اخیر دانست.
دستاورد دیگر افزایش قدرت خرید جامعه ایران است که بسیار متاسفم که در نوشتهها و گفتارهای طرفداران دولت و اصلاحطلبان این موضوع مغفول باقی مانده است زیرا شاید به دلیل اینکه خودمان از طبقات محروم هستیم این موضوع را درک نمیکنیم. در طول سالیان گذشته شاهد سقوط 60 تا 70 درصدی قدرت خرید توده زیادی از مردم ایران بودیم و در سه سال گذشته در سایه این تعاملات بینالمللی و اجراییسازی برجام و سیاستهای اقتصادی، دولت موفق شد که دوازده تا پانزده درصد از این قدرت خرید را به جامعه بازگرداند به گونهای که سطح تولید خودروی سواری در ایران که مخاطب آن دهکهای اول تا هفتم و حتی هشتم هستند این امکان به وجود آمد که میزان تقاضای خرید خودرو را از حدود هفتصد هزار دستگاه در سال 92 به بیش از یک میلیون و صد هزار دستگاه تا سال 95 افزایش دهیم که این خود رشدی پنجاه درصدی را در طول سه سال به نمایش میگذارد که این ناشی از افزایش قدرت خرید طبقات محروم در ایران است. در همین راستا حداقل دستمزد دوازده تا پانزده درصد افزایش پیدا کرده و قدرت خرید این قشر نیز به همان میزان افزایش پیدا کرده است.
اما دستاورد سوم، گسترش نظام طب ملی است که برای نخستین بار در ایران رخ داده است. محمدرضا پهلوی در آرزوی طب ملی ایران مرد و نتوانست این کار را انجام دهد. طب ملی همواره یکی از دغدغهها و اولویتهای اصلی دولتهای ایران در طول شصت سال اخیر بوده است. ما همواره در سطح بسیار وسیعی و بیش از پنجاه درصد مردم ایران توانستیم طب را به گونهای ملی کنیم که سهم فقرا عددی حدود چهل میلیون انسان را به نمایش میگذارد. نزدیک به پنجاه درصد از هزینههای درمانی آنها به هفت درصد رسیده است که این یک انقلاب در ساختار بهداشت و درمان کشور به حساب میآید. بخش مهمی از آرامشی که در فضای سیاسی و اجتماعی کشور مشاهده میکنید ناشی از سیاستی است که آقای روحانی و دولت ایشان به دست آورده است.
دستاورد چهارم در طول این مدت این بود که اقتصاد ایران پس از سالهای سال تلاطم و بیثباتی به چنان ثبات و پیشبینیپذیری رسیده است و مجددا زمینه بسیار مناسبی را برای جذب سرمایه داخلی و خارجی فراهم کرده است. این ثبات و پیش بینیپذیری را میتوانید در کاهش شدید نرخ تورم مشاهده کنید و دیگر تجلی آن را در تثبیت قیمت ارز و سایر شاخصهای اقتصادی مشاهده کنید که در سه سال گذشته تمامی اینها ثابت بوده در حالی که برجام یک ساله است. در همین حال در سایه برجام ما موفق شدیم میزان درآمدهای حاصله از فروش نفت خام را به سطحی بیش از دو برابر نسب به سال گذشته برسانیم که این موضوع را میتوان سرعتی بیش از تصور ناظران و کارشناسان اقتصادی دانست. اکنون تولید و صادرات نفت به گونهای افزایش پیدا کرده که ما موفق شدیم سهم اصلی خود در بازار نفت را در میان رقبای منطقهای ما که شامل عراق، عربستان و روسیه میشد مجدد به دست بیاوریم. این نه تنها یک اقدام اقتصادی مهم به شمار میآید بلکه در حال حاضر روزانه پنجاه میلیون دلار درآمد نفتی ایران بیش از سال گذشته است که این موضوع اهمیت بسیار بالای ژئوپولتیک و استراتژیک برای ایران دارد زیرا این پنجاه میلیون دلار به جای اینکه در کیسه ملت ایران برود به کیسه رقبای منطقهای ما میرفت که در همینجا میتوان جواب دوستانی را داد که نسبت به این موضوع و شرایط فروش نفت در داخل ناراحت بودند. این در شرایطی است که انتظار میرفت کشورهای حاشیه خلیج فارس بیشتر از این موضوع ناراحت باشند تا رسانههای مخالف دولت؛ اما این دستاوردهای بزرگی بوده است که نباید آنها را دستکم گرفت.
اما منتقدان دولت از دو منظر به عملکرد آن در طول سه سال گذشته و همچنین پس از اجراییسازی برجام نقد وارد میکنند. یک گروهی از منتقدان به دلیل رقابتهای سیاسی که با دولت آقای روحانی دارند؛ این منتقدان گروهی هستند که دولت در شرایطی که رشد اقتصادی در کشور منفی بود به مثبت پنج درصد رساند باز هم انتقاد کردند و اگر این رشد به 25 درصد هم برسند بازهم ایرادات خود را نسبت به دولت اعلام میکنند و تفاوتی دراین بین وجود ندارد. اما گروه دیگری هستند که انتقاد آنها دلسوزانه است اما آنها نیز عمق فاجعه و خرابی که اقتصاد ایران در طول سالیان گذشته به آن دچار شده را نمیبینند. در حدود 10 سال دولت در راستای خرابی اقتصاد کشور قدم برداشت و بازسازی اوضاع نیز کمتر از 10 سال طول نمیکشد. از سویی دیگر اکثر راهحلهایی که گروه دوم ارایه میدهند راهحلهای پولی است. به این معنی که دولت باید به قیمت تورم بیشتر در کشور پول چاپ کند تا رونق کاذب به وجود بیاورد. این سیاست سالهاست که در دنیا منسوخ شده است و تلاطمها و ناآرامیهایی که این موضوع در آینده به وجود میآورد به هیچ عنوان با سود زودگذر اینچنین اقدامهایی قابل مقایسه نیست. ما متاسفانه چارهای جز پیمودن راهی که تاکنون بخشی از آن را گذراندهایم، نداریم؛ باید رشد اقتصادی را افزایش داد و بتوانیم بهرهوری را افزایش دهیم که جز تحمل یک فشار اجتماعی و اقتصادی چند ساله برای پیمودن این مسیر چارهای وجود ندارد.
کارنامه دولت برخلاف آن چیزی که منتقدان میگویند در این سه سال قابل قبول است. زیرا با توجه به فشارهای داخلی و خارجی روی دولت و وضعیت اقتصادیای که کشور در طول سالیان گذشته با آن دست به گریبان بوده این عملکرد قابل قبول است.
درآمد ایران در سال 92 در بدترین سال تحریمها به عدد 65 میلیارد دلار رسید و در سال 94 این مبلغ به 40 درصد آن رسیده است که یکی از بدترین سقوطهای درآمد ارزی در اقتصاد ایران به شمار میآید، باز هم موفق شدیم رشد اقتصادی را مثبت نگه داریم و در سال 95 میتوان انتظار داشت که رشد اقتصادی از پنج درصد پیشبینی اولیه نیز فراتر برود. زیرا نشانههای بسیار روشن و مثبتی از بخش مسکن دیده میشود؛ در بخش صنعت نیز شاهد رشد مثبت خواهیم بود. در بخش خدمات و کشاورزی نیز چنین شرایطی حاکم خواهد بود. اکنون خالص ورود مواد غذایی به داخل کشور از حدود هشت میلیارد دلار در سال 91 و 92 به حدود سه میلیارد دلار در سال 95 رسیده است که این نشاندهنده کاهش پنج میلیارد دلاری از واردات مواد غذایی به داخل کشور است که یکی از عمیقترین و سریعترین گامهای برداشته شده به سمت اقتصاد مقاومتی و بهبود وضعیت معیشت فقیرترین قشر جامعه ایران یعنی کشاورزان توسط دولت حسن روحانی برداشته شده است. حوزه اقتصاد حوزه عدد و رقم است. ما اگر از دولت طرفداری میکنیم باید با عدد و رقم طرفداری کنیم و انتقادها نیز بر همین مبنا قرار گیرد. اکنون با وجود تمامی فشارها در طول سه سال گذشته روی دولت، رشد اقتصادی مثبت بوده و در تمام سه سال گذشته قدرت خرید طبقه کارگر در ایران مثبت بوده گرچه این موضوع اندک بوده است. اما باید پذیرفت که در علم اقتصاد معجزه ممکن نیست. شاید در سیاست معجزه وجود داشته باشد اما در علم اقتصاد چنین چیزی به هیچ عنوان حاکم نیست. اگر همین الآن درآمد نفتی ایران صد میلیارد دلار نیز شود بازهم یک مدتی به طول میانجامد تا آثار مثبت آن به صورت پایدار وارد کشور شود.
مساله اصلی در حال حاضر این است افرادی که با تجارت بینالملل آشنایی دارند میدانند که هیچ یک از قراردادها امکان پذیر نیست که کمتر از یک تا دو سال به نتیجه برسد. ما اکنون گامهای بسیار بزرگی در صنعت خودروسازی و نوسازی صنعت هوایی ایران برداشتیم. اکنون سالی چهار میلیارد دلار از جیب مسافران ایرانی به شرکتهای هواپیمایی اروپایی و عربی پرداخت میشود که این درآمد میتواند به جیب شرکتهای هواپیمایی ایرانی بازگردد. مخالفان این قراردادها در واقع از منافع هواپیماییهای عربی و اروپایی صحبت میکنند، نه شرکتهای هوایی داخلی؛ بنابراین ما یک تا دوسال دیگر زمان میخواهیم که نشانههای رونق و رشد پایدار در اقتصاد ایران نمایان شود که این موضوع در سایه بهبود بهرهوری و رشد سرمایهگذاری ممکن است و هیچ مسیر سومی در کار نخواهد بود.

* سعید لیلاز
تحلیلگر اقتصادی
برای مطالعه و بررسی آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال اعتمادآنلاین در «روبیکا» و «بله» مراجعه کنید.

دیدگاه تان را بنویسید

خواندنی ها