مدیرعامل هما در گفتوگو با ویژه نامه یکسالگی برجام «اعتماد»:
مذاکرات با ایرباس منوط به اجرای برجام بود/ مذاکرات با بویینگ ادامه دارد
پرورش : نامهای که ایرباس برای مذاکره در مورد قرارداد خرید هواپیما نوشت سربرگ نداشت. پیشنهادی را که برای مذاکره میداد، در کاغذ A4 سفید بود. آرام آرام در سربرگ نوشتند. بعد آرامآرام در سربرگ و لوگوی ایرانی و لوگوی ایرباس آمد. اینها همه به صورت آرام بعد از برجام صورت گرفت. آنها حتی خودشان نمیتوانستند که رسما اعلام کنند که با ایرانیها در حال مذاکره هستند.
اعتمادآنلاین- فرهاد پرورش، مدیرعامل هما خاطرات تلخ و سختی از روزهای تحریم در بایگانی دارد. خاطراتی که در طول مصاحبه به فراخور برخی از آنها را بازگو میکرد و گاهی از پوشه نامههایش مستندشان میکرد. نامههایی که در آن دلهره، اضطراب و جانفرسایی دور زدن تحریمها به ویژه تحریم سوخت به خوبی دیده میشد. از جمعه عصری میگوید که به یکباره در فرودگاه پاریس سوخترسانی به هواپیمای هما ممنوع شد در حالی که مسافران در پرواز نشسته و منتظر تیکآف بودند اما خبر نداشتند سختترین تحریم علیه صنعت هوایی یک کشور دقیقا در همان لحظات اعمال شده است.
بخش دوم مصاحبه فرهاد پرورش با ویژه نامه برجام روزنامه اعتماد....
بخش اول را اینجا بخوانید
بخش اول را اینجا بخوانید
به شما انتقاد میشود، پول را در جایی که اولویت ندارد، هزینه میکنید، اما الان میگویید اصلا قرار نیست دولت پولی را به شما بدهد که هزینه کنید.
قرار نیست چنین چیزی شود. اگر به خاطر داشته باشید، ریاست محترم جمهوری گفتند ما قرار نیست پول نفت را بدهیم و هواپیما خریداری کنیم. دولت صراحتا به ما اعلام کرده است که به ما هیچ پولی را نمیدهد.
ابزار شما برای تامین مالی چیست؟
قرار است که ما Fainance کنیم. البته ما یک قرار را هم با ایرباس گذاشتهایم. آنها در یک بخش اولیه، اعلام آمادگی کردهاند که Fainance کنند. مذاکرات آن رو به جلو رفتن است. قرارداد خیلی وسیع و خیلی سنگین و پیچیده است. ظرافتهای خاص خودش را دارد و در حال جلو رفتن است. منتهی کار میبرد. دو شرط اساسی در آن تفاهمنامه بود. یک شرط این بود که طبق برجام از اداره خزانهداری امریکا باید بروند و مجوز بگیرند که براساس برجام است و چیز اضافی نیست. دوم اینکه هر دوی ما، هم ما و هم آنها به دنبال Fainance برویم. چون این کار تنها بر عهده ما نیست و آنها هم مشارکت کردهاند و در این کار به ما کمک میکنند.
میگفتند که منابع آن را شرکت ساچه ایتالیا تامین میکند، آیا با ساچه توافقی انجام شد؟
با ساچه هم صحبت کردیم. ما با چند منبع Fainance اروپایی صحبت کردیم.
Fainanceهای شما مشخص است؟
بله. برای بخشی از هواپیماها مشخص است. تفاهمنامه اولیه آن را انجام دادهایم. مذاکرات ثانویه را هم در حال انجام آن هستیم که بتوانیم به نتیجه برسانیم. البته آن را با قرارداد ایرباس به صورت موازی در حال جلو بردن هستیم که به یک نقطه تلاقی برسیم که پول و هواپیماها آماده شود.
چه زمانی منجر به امضای قرارداد میشود؟
ما نمیدانیم. فرایندهای این قرارداد خیلی پیچیده است. چون چند قرارداد سنگین است که به موازات همدیگر رو به جلو رفتن است. به خاطر داشته باشید که این هم تابع مجوز است. روندی که پیش میرود، کند است اما خوشبینانه است. کندی آن هم به خاطر این است که حجم کار بسیار زیاد است و هم اینکه برای ما جدید است. چون این روشی است که طبق آمار بینالمللی یاتا و شرکتهای هواپیمایی دنیا و شرکتهای هواپیمایی که هواپیما اجاره میدهند. 45درصد شرکتهای هواپیمایی دنیا از این روش استفاده میکنند.
45درصد ناوگانی که تهیه میکنند از این طریق معامله میشود؟
دو نوع تعریف داریم. یا اینکه میگویند اجاره است، یا اجاره به شرط تملیک است. ما اجاره به شرط تملیک را استفاده کردهایم. در اجاره هواپیما به شرط تملیک، فکر اشتغالزایی، انتقال تکنولوژی هستیم. فکر این هستیم که هواپیما که میآید بتوانیم تعمیر قطعات آن را هم انجام دهیم. به نظر من این هم با تکنولوژی و اشتغالزایی همراه خواهد بود.
آن بخش دیده شده است؟
بله. آن بخش دیده شده است. البته در حاشیه امضای این تفاهمنامه، یک تفاهمنامه دیگر هم با ایرباس نوشتیم. در خصوص اینکه از توانمندیهای داخلی، در آینده استفاده بشود. یعنی خرید هواپیما با انتقال فناوری همراه باشد. این پیشبینی شده و مدیرعامل ایرباس هم این را امضا کرده است.
در ایام مذاکرات هستهای، کشور فرانسه، کشوری بود که در روند مذاکرات بیشترین کارشکنی را انجام میداد. بعد از اینکه خبر آمد که ایران در حال مذاکره با ایرباس است، این گمانه در فضای بینالمللی و تا حدودی در فضای داخلی کشور تا حدودی مطرح شد که آن رفتار سیاسی فرانسه به این دلیل بود که میخواست در اینجا، این امتیاز تجاری را از ما بگیرد. شما تا چه حد این احتمال را میدادید؟ آیا نشانهای از آن داشتید؟ مثلا اینکه وزارت خارجه به شما بگوید که در مذاکرات با ایرباس مقداری بازتر عمل کنید.
اصلا چنین چیزی نبود. من چنین احساس و نشانهای را نداشتهام. نه ایرباسیها و نه وزارت خارجه ما، در این رابطه چیزی به ما نگفتهاند. رفتار آن آقا برای خیلی از ما عجیب بود. نمیدانم علتش چه بود. این رفتار هم به یکباره تغییر کرد.
در حالی که شما با ایرباس توافق میکردید وزیر خارجه آنها کارشکنی میکرد؟
بله. مذاکرات ما با ایرباس منوط به این بود که برجام اجرا بشود، چون اینها حاضر نبودند که حتی چیزی را امضا کنند. حتی در نامهای که ایرباس برای مذاکره در مورد قرارداد خرید هواپیما نوشت این نامه سربرگ نداشت. پیشنهادی را که برای مذاکره میداد، در کاغذ A4 سفید بود. آرام آرام در سربرگ نوشتند. بعد آرامآرام در سربرگ و لوگوی ایرانی و لوگوی ایرباس آمد. اینها همه به صورت آرام بعد از برجام صورت گرفت. آنها حتی خودشان نمیتوانستند که رسما اعلام کنند که با ایرانیها در حال مذاکره هستند. چون این را براساس تعاریف حقوقی و توصیههای خودشان، دور زدن تحریم میدانستند. خلاف روح تحریم میدانستند. مرتب یادآوری میکردند که ما نمیتوانیم این کار را انجام دهیم. پیشبینی آنها هم این بود که اگر فردا برجام اجرا شود، به آنها خواهند گفت که چرا قبل از اجرای برجام، تخلف داشتهاند. متاسفانه ترس و نگرانی از امریکا، در خیلی از کشورهای اروپایی وجود دارد و این را به وضوح ما شاهد هستیم. حتی در مذاکرات قراردادی وقتی که میخواهند چیزی را اصلاح کنند، میگویند که اگر بخواهیم این اصلاحات را انجام دهیم، امریکا را چه کار کنیم. برمیگردند به این موضوع که
مجوز آنها ممکن است تحت تاثیر قرار بگیرد. متاسفانه این وجود دارد و در این حوزه خیلی اختیار عمل ندارند. اما سعی میکنند که خود را در چارچوب مقررات قرار دهند و براساس آن مقررات مجوزشان را بگیرند و کارشان را انجام دهند.
بعد از اینکه عنوان شد که کار ما با ایرباس مقداری پیچ خورده است، یکباره خبر آمد که ایران در حال مذاکره با بویینگ است. شما از بویینگ به عنوان ابزاری برای تحت فشار قراردادن ایرباس استفاده کردید؟
اینها مواردی نیست که امروز بتوانیم بگوییم.
چه چیزی باعث شد که شما با بویینگ وارد مذاکره شوید؟ با توجه به سابقهای که از امریکاییها داریم و آنها را غیرقابل اطمینانترین کشور در دنیا میبینیم اما با آنها وارد مذاکرات تجاری میشویم.
بله. ولی ما به آنها آب سنگین هم فروختیم. مذاکرات برجام که این گونه انجام میشد، قبل از برنامه جامع یک برنامه مشترک اعلام شد. ما از آن فرصت به خاطر بحث ایمنی استفاده کردیم. در آن موقع بویینگ آمد، به ما گفتند که در چارچوب برجام میتوانند به ما کمک کنند. ما هم خیلی هواپیمای بویینگ نداشتیم. سه الی چهار فروند داشتیم که در حال حاضر هم کمتر شده است. به آنها گفتیم که به ما چه میتوانند بدهند، به ما گفتند که کتب و دستورالعملهای کتب فنی را میتوانند به ما بدهند. از آنها گرفتیم. قطعه هم به صورت یک یا دو مورد که نیاز داشتیم، نقشههای پروازی در مجموعهای که اینها دارند، از آنها گرفتیم. حتی پول آنها را هم در قالب مجوز توانستیم به آنها بدهیم. اینها رفتند و مجوز گرفتند. مجوزی که آنها داشتند در حد و اندازه برجام بود. اگر به خاطر داشته باشید، این توافق در دو نوبت تمدید شد. یک شش ماه، بعد چهار ماه، بعد یک هفت ماه و 10 روز بود. هر بار که برجام برای یک دورهای تمدید میشد، قرارداد ما هم با بویینگ تمدید میشد. به خاطر دارم که یک موتور به لوفتانزا فرستاده بودیم، این تعمیر شده بود. پول آن مقداری با سختی ارسال شده بود هم ما و هم
لوفتانزاییها نگران بودیم از اینکه برجام تمدید نشود و موتور در آنجا قفل شود. یعنی یک بخشی از پول رفته بود و یک بخشی از پول هم نرفته بود. موتور آماده تحویل بود. آنها هم میگفتند اگر تا بیست و هشتم که فرصت پایانی برجام بود نگیرید، ما بیست و نهم این موتور را به شما تحویل نخواهیم داد. چون ممکن است برجام تمدید نشود. چون بحثهایی که بود، میگفتند که ممکن است به توافق نرسند. شیطنتهای سیاسی هم پشت پرده بود و همه کم و بیش در جریان آن قرار داریم. فشارهایی را که به ما در مذاکرات وارد میآوردند، تهدیدهایی را که میکردند که مذاکرات را ترک خواهند کرد. و ما هم متقابلا اعمال کردیم. این نگرانی همیشه وجود داشت اما از آن عبور کردیم. هر دفعه که این تمدید میشد، قرارداد ما هم تمدید میشد. این زمینه اولیهای بین ما و بویینگ شد. قبلا تمام ارتباط ما با بویینگ در اجلاس یاتا بود که هم ما و هم آنها حضور داشتند. به زور با همدیگر یک سلام میکردیم. چون نه آنها اجازه داشتند که با ما مذاکره کنند و نه ما اجازه داشتیم که با آنها مذاکره کنیم. ولی به خاطر اینکه ما ایرلاینی بودیم که جزو نخستینها در منطقه شناخته میشدیم و به قول خودشان
ایرلاینی بودیم که دارنده بیشترین ناوگان 747 بودیم. از آن موقع به عنوان یک شرکت هواپیمایی معتبر، قدیمی و خوب که هم هواپیما را خوب نگهداری کرده است و هم اینکه Operator خوب بویینگ در منطقه بوده است، یاد میکردند. بعدا هم که به ایران آمدند میگفتند که شما را به عنوان ایرلاینی که هواپیماهای قدیمی ما را هنوز نگهداری میکنید و توانستهاید در تحریم آنها را عملیاتی نگه دارید، با ما با احترام برخورد میکردند و میگفتند که شما توانمند هستید. اگر به خاطر داشته باشید ما تا چند سال پیش با همین هواپیماها، ریاست جمهور را به اجلاس سازمان ملل که در نیویورک بود میبردیم. خلبان ما میگوید که وقتی به نیویورک میرسیدیم و در آنجا این هواپیما را میدیدند، به ما میگفتند که این یک هواپیمای خیلی قدیمی است و شما هم تحت تحریم هستید. شما چگونه این هواپیما را سر پا نگه داشتهاید و باید رییسجمهور را هم با این هواپیما میبردیم که باید درجه حفاظت آن بالا باشد. بنابر این یک نگاه اینچنینی به ما داشتند. دوره چهار ماه، شش ماه و هفت ماه تمدید برجام، باعث شد که ما یک تماسی با اینها داشته باشیم. در اجرای برجام و بعد از اجرای برجام اگر خاطرتان
باشد، دولت امریکا اجازه نداد که کسی از امریکاییها و کمپانیهای امریکایی تا یک دورهای با ما تماس داشته باشند. یعنی خودشان، خودشان را به هر دلیلی که داشتند، تحریم کردند. در این میان، اروپاییان از این فرصت استفاده کردند. خیلی از آنها، اعم از کمپانیها و هم شرکتهای هواپیمایی آمدند. شاید اتفاق خاصی نیفتاد، اما با خیلی از اینها ما تفاهمنامه امضا کردیم و این یک مقدمهای برای کارهای بعدی ما شد که از جمله موضوع ایرباس بود. بعضی از این قدمهایی که برداشته شده است، میتواند مقدمهای باشد برای بعضی کارهای بهتری که در آینده طبق برنامه پیشبینی کردهایم و داریم انجام میدهیم و فکر میکنم که خیلی از این مسائل زمان بر باشند. علیایحال وقتی که بعد از اعلام تفاهم با ایرباس اینها به عنوان یک رقیب اصلی سرسخت ایرباس نگران و ناراحت شدهاند. بویینگیها هم در عراق جای پای خوبی باز کردند. موفق شدند که تعداد زیادی هواپیمای بویینگ به شرکت العراقیه بفروشند که با همان هواپیماها به ایران میآیند و پرواز دارند. طبیعی است که بدشان نمیآید که از این بازار و مارکت خوب، بهرهمند شوند و حضور داشته باشند. ضمن آنکه رقیب آنها آمده است و در
یک فرصتی از اینها جلو زده است و یک تفاهمنامه را هم امضا کردهاند. بعد از این ماجرا آنها آرامآرام آمدند و با ما تماس کردند. اعلام کردند که میخواهند با ما شروع کنند. من به آنها گفتم که شما باید مجوز بگیرید. گفتند که مجوز گرفتهاند و میخواهند با ما در فاز اول مذاکره کنند. بیایید در یک کشور ثالثی که با یکدیگر مذاکره کنیم. من به آنها گفتم که اگر شما بخواهید با ما کار کنید، یکی از شروط آن این است که به ایران بیایید. اگر شما نتوانید و نخواهید که به ایران بیایید و ما هم نتوانیم، بنابر این، این شروع همکاری خیلی خوبی نمیتواند باشد و این باعث شد که بروند و مجوز بگیرند و بیایند. میخواستند که ثابت کنند مایل به در همکاری با ما هستند. هماهنگیهای داخلی در حدی که لازم بود، انجام شد. چون این موضوع مقداری دارای حساسیت بود، با وزارت امور خارجه و سایر دستگاهها و نهادهای ذیربط، در کمیتههای مربوطه و در دولت تایید شد.
موافقت حاکمیت جمهوری اسلامی، در پشت مذاکرات شما بود.
با اجازه دولت این کار انجام شد و در بیانیه خودمان هم این را اعلام کردیم. بعد از اینکه ما تفاهمنامه نوشتیم، این را اعلام کردیم. همچنین آنها هم اعلام کردند که این تفاهمنامه در چارچوب برجام انجام شده است. ما هم اعلام کردیم با اجازه دولت و در چارچوب برجام این کار صورت گرفته است. در اطلاعیهای که هما منتشر کرد، دو جمله اولیه آن، همین است که ما با اجازه دولت این کار را کردهایم. به دلیل حساسیتهایی که وجود داشته است، بدون اجازه این کار را نکردهایم.
این را در انحصار دولت قرار ندادید؟
خیر. اعلام کردیم که آزاد است و حالا که اینها به ایران میآیند، برای هواپیماهای فعلی که همه ما داریم و نیازهایی را که داریم، این ارتباط برقرار شود. یک جلسه خوب و طولانی انجام شد و آنها نسبت به تولیدات خودشان یک ارایه به همه مدیران عامل تمامی شرکتها دادند. شرکتها هم خواستههای خودشان را مطرح کردند. بعد از آن هم یک جلسه خصوصی با هر ایرلاین آنها گذاشته شد. این ارتباط بین آنها و شش هفت شرکت ایرلاین ایرانی برقرار شد و احتمالا ادامه خواهد داشت. ما در آن قضیه دخالت نمیکنیم که با چه کسی ارتباط دارند. ما هم، همان مسیر را طی کردیم. منتهی دولتی بودن ما، باعث شد آنها تمایلشان بیشتر شود. احساس آنها این بود که ما حمایت دولت مان را هم خواهیم داشت که این کار را با مجوز دولت مان انجام میدهیم. ضمن اینکه شرکتهای خصوصی هم منعی ندارند. در حال حاضر هم چند تا از شرکتهای خصوصی با اینها ارتباط برقرار کردهاند که هم راجع به ناوگان فعلی آنها و هم راجع به ناوگان آیندهشان است. دارند کار میکنند و هیچ مانعی هم ندارند. این مسیر با ما هم دنبال شد. در ایران ما با اینها یک نشست دوم با گروه کمتری در وزارت راه و شهرسازی داشتیم. آن هم
با هماهنگیها و مجوزهای لازم بود و به یک تفاهمنامه ساده و روان رسیدیم. خیلی پیچیده نیست که حالا زمان و قیمت در آن ورود کند که یک مرحله اولیه است. آنها در این مرحله اجازه گرفتند که با ما تفاهمنامه امضا کنند. مرحله اول آن این بود که اجازه گرفتند که مذاکره کنند، مرحله دوم هم اجازه گرفتند با ما تفاهمنامه به امضا برسانند. ما هم این کار را انجام دادیم.
مرحله سوم تبدیل تفاهمنامه به قرارداد است؟
مرحله سوم این است که مجددا به ایران بیایند و ما مذاکرات جدیتری را شروع کنیم. با آنها ما چند مشکل اصلی داریم که با بقیه نداریم. از یک جهت ممکن است که یک مشکل ما اصلیتر نباشد. در حالی که آنها از اداره خزانهداریشان راحتتر میتوانند مجوز دریافت کنند تا یک ایرلاین خارجی مثل ایرباس. حداقل این پیشبینی ما است که وزارت خزانهداری امریکا برای بویینگ راحتتر مجوز میدهد. خود آنها این را نمیگویند. میگویند که باید بروند مجوز بگیرند.
با توجه به فشاری که روی اوباما، مخصوصا از ناحیه ترامپ بود.
کنگره یکسری ایراد گرفتند، آقای ترامپ گفت ما برجام را اجرا کردهایم، استفاده آن را اروپاییها بردهاند. نمیدانم که این قضیه تا چه حد سیاسی است.
فکر میکنید که تا پایان دولت اوباما منجر به قرارداد بشود؟
اینها مجوزهایشان را گرفتهاند. خیلی هم علاقهمند هستند و دارند کارهای خودشان را میکنند. ما به یک تفاهمنامهای رسیدیم که تعدادی هواپیما در یک دوره هشت تا 10 ساله بتوانیم پیشبینی کنیم که بگیریم. روز پنجشنبه از ساعت 10 صبح تا شش بعداز ظهر به مدت هشت ساعت، با ایرباسیها نشسته بودیم و مذاکره سنگین قراردادی انجام میدادیم که در این زمان پنج، شش صفحه از قرارداد را توانستیم تنظیم کنیم که بخش سنگین قرارداد بود. عرض کردم که فرآیندهای خیلی پیچیدهای دارد. علیایحال، موضوع بویینگ هم، در همین حد است. ممکن است که مسائل سیاسی خیلی روی آن تاثیرگذار باشد. الان پنج کشور اروپایی درگیر هستند و تنها فرانسه نیست. اگر برای ما مجوز بگیرند ما میتوانیم پروژه ایرباس را به جلو ببریم. اگر بویینگیها بتوانند مجوز بگیرند، در کشور راه هست که یا خود ما یا پیشبینی که در تفاهمنامه کردهایم، که اگر ما نخواستیم، ما این را بتوانیم به دیگران هم Transfer کنیم که با یک پیش بینی دوراندیشانه این کار را کردهایم. اگر آنها بتوانند مجوز بگیرند که مانعی نباشد. منتها در ارتباط با بویینگ هم، موضوع Fainance مترتب است. این گونه نیست که الان پولی وجود
داشته باشد. ما به آنها گفتهایم که اگر خواستیم این کار را انجام دهیم، آنها باید بروند و Fainancer پیدا کنند. الان تماس گرفتهاند که مقدماتی را فراهم کردهاند و با چند نفر صحبت کردهاند و میخواهند بیایند و ادامه مذاکرات دهند. این مذاکرات ادامه دارد و نمیدانیم که چطوری پیش میرود.
دیدگاه تان را بنویسید