* دوم خرداد نیز علامتی شد که ببینیم در لایههای زیرین جامعه چه میگذرد. خاطرم هست که اساسا آقای خاتمی و جریانی که بعدها نام اصلاحطلب به خود گرفت در انتخابات ریاستجمهوری هفتم مایل بود که این جریان بتواند به نوعی منشور فکری خود در درجه اول و نگاهش به حوزه معرفتی و سیاسی را نشان دهد و در واقع نگاهش را عرضه کند و در درجه دوم از توانمندی سیاسی و مدنی برخوردار شود. به این معنا که اساسا ورود این جریان به انتخابات با تصور این نبود که وارد قدرت سیاسی میشود و انتخابات را میبرد.
*دوم خرداد سرآغازی بود برای معلوم شدن اینکه جامعه ایرانی خواستار تغییر و تحول است و این تغییر را مسالمتجویانه میخواهد و در چارچوب قانونی نظام ظرفیتهای بیشتری ایجاد میکند. میتوان گفت که خرداد ٧٦ سه اعتماد را در ایران نشان داد و حتی میتوان گفت که ترمیم کرد. اعتماد به خود که فرد میتواند موثر باشد، اعتماد به نظام که این ظرفیت را دارد که این حد از تفاوت را در خود بپذیرد و اعتماد به جریانی که نام اصلاحات به خود گرفت یعنی در پرتوی این جریان است که میتواند تغییرات را پیش بگیرد.
*تفکر اصلاحطلبانه در هیچ موقعیت سیاسی و اجتماعی غایب نیست و زمینی فکر و عمل میکند.
*جنبش اصلاحی محدود به سیاست نمیشود و بنیادهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، ارتباطی و علمی را دنبال میکند. میتوان نتیجه گرفت آنچه در خرداد ٧٦ و در دولت اصلاحات رخ داد و اینکه یک گام بعد از دولت اصلاحات و در مجلس اصلاحات شکل گرفت، این بود که تامین مطالبات موجود در جامعه صرفا از طریق نهادهای رسمی انجام میشد. به عبارت دیگر به اصلاحات جامعهمحور و اصلاحاتی که به تقویت نهادهای مدنی، تحزب، سازمانهای مردم نهاد، تشکلها و امثال آنها کمتر مورد توجه قرار میگرفت. البته در سطح نظری و صحبتها مطرح بود.
* وقتی که نهادهای مدنی توانمند نباشند شکافی بین نهاد حاکمیت، دولت و جامعه پیش میآید. وقتی که نهادهای تعدیلکننده وجود ندارند انقلاب توقعات فزاینده و پس از آن انقلاب سرخوردگیهای فزاینده به وجود میآید. نهادهای مدنی مهمترین نقشی که دارند این است که نهادهای گفتوگو بین حکومت و جامعه باشند و این سطوح ناگشوده را به هم باز کنند.
*ایده گفتوگوی تمدنها که آقای خاتمی مطرح کرد در دنیا انعکاس وسیعی داشت و با اجماعی که در سازمان ملل بود و با پیگیری نهادهای بینالمللی و حتی منطقهای، نام ایران مترادف با گفتوگوی تمدنها شد.
*من سفری با خاتمی بعد از انفجار برجهای دوقلو داشتم و در سازمان ملل دیدم که یک ماه بعد از انفجار هم اساسا این نوع نگاه اخلاقی به سیاست وجه غالب اغلب گفتوگوها شده است. اتفاقا انفجار باعث شده بود که به جای اینکه گفته شود که گفتوگوی تمدنها به پایان رسید احساس نیاز به گفتوگوی تمدنها بیشتر شود. سفر آقای خاتمی به آنجا انعکاس بالایی داشت. چندین شبکه تلویزیونی مستقیم صحبت ایشان را پخش میکرد. وقتی به ایران برگشتم، دیدم که رسانهها و حتی رسانههای اصلاحطلب به این مساله خیلی نپرداختند. از برخی دوستان که دستاندرکار بودند علتش را پرسیدم. فکر میکنم آن زمان انتخابات میاندورهای در گرگان بود که کاندیداهای اصلاحطلب ردصلاحیت شده بودند. آن دوستان میگفتند که چطور وقتی کاندیدا در گرگان ردصلاحیت شده انتظار دارید که از آقای خاتمی صحبت کنیم؟ عین همین اتفاق زمانی که آقای خاتمی در اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی صحبت میکرد، افتاد. رسانههای اصلاحطلب هم چنین کردند. توقعاتشان خیلی فراتر رفته بود و مساله را تفکیک نمیکردند.
*تجربه اصلاحات و بعد روی کار آمدن دولت اصولگرا بعد از آن نشان داد که مهمترین ضعف جریان اصلاحی در بخش اجتماعی است. به عبارت دیگر رویکرد اصلاحی جامعهمحور مکمل آن رویکردی است که وارد حوزه قدرت شده است. تا حضورش در جامعه و پیوندش با بدنه اجتماعی قوی نباشد کفایت نمیکند که در حوزه سیاسی موفقیتهایی به دست آورد.
*در جریان انتخابات سال ٧٦ بحث روز برخورد تمدنها بود که هانتینگتون مطرح کرده بود. آقای خاتمی در جریان انتخابات پاسخ این را دادند. وقتی ایده گفتوگو مطرح شد عمیقتر و پالایش شدهتر به آن پرداختیم.
*جامعه خواستار آزادیهای بیشتر و مداخلات کمتر در زندگیاش است و سبک زندگیاش تغییر کرده است. ذائقهها و سلیقهها تغییر کرده است. سطح آگاهیها بالا رفته؛ آموزشها گسترش پیدا کرده است؛ زنان و جوانان وارد عرصههای بیشتری از کشور شدهاند؛ معیشت و اقتصاد تغییر کرده است. الزام این تغییرات این است که مرتبا انعطاف و اصلاحات بیشتری در سطوح اجرایی مدیریتی و سیاسی و تقنینی صورت گیرد.
*مضمون اصلاحطلبانه با مضمون اعتدال، عقلانیت، نگرانی، تدبیر و دوری از افراط همسان است.
* یکی از پیامهایی که میتوان از انتخابات ٩٢ گرفت این بود که کشور از آن ورطه و موقعیت هراسانگیز و مخاطره آمیزی که در آن بود و سیاستهای دولت احمدینژاد، دور شد. اولین نتیجه آن انتخابات ادامه نیافتن چنین شرایطی بود. بازگشت مدیریت اجرایی به عقلانیت و تدبیر به نظر من خواستهای بود که میتوان گفت محقق شد. برجستهترین بخش آن در حوزه سیاست خارجی بود.
*اگر بخواهم مهمترین دستاورد دولت را بگویم خارج کردن کشور از موقعیت مخاطره آمیز بود که نتایج فراوانی هم دارد. خیلی از این نتایج فراوان زود بازده نیست. یکی از مهمترین دستاوردها ترمیم سرمایه اجتماعی است. امید به آینده و بالا بردن سطح اعتماد و مشارکت است.
*مجموعا کارنامه دولت نه تنها قابل قبول بلکه کارنامه درخشانی با توجه به زمینهها و شرایط است اما وقتی که شرایطی را نسبت به سطح مطالبات و نیازهایی که برای کشور است میسنجیم همانطور که اشاره کردید و بدنه اجتماعی که به روحانی رای دادند این است که سطح انتظارات و توقعات خیلی بیشتر از این است.
*یادمان میرود که چرا به روحانی رای دادیم. یادمان میرود در تفسیر اجتماعی و سیاسی یعنی ضعف حافظه. حافظه وقتی ضعیف میشود که نهاد در آن ضعیف است. البته عامل دیگری هم وجود دارد. عامل مهم این است که جامعه ایران خیلی پر پتانسیل و توانمند است. تغییرات اجتماعی در ایران رو به جلو است. تغییراتی نیست که جامعه را در معرض نابودی قرار داده باشد. اگر نتوانیم به تغییر جامعه جواب دهیم تبدیل به تهدید میشود. در نتیجه اینکه میگوییم سطح مطالبات بالا میرود این است که در ابتدا حداقلی است اما وقتی جلوتر میآید میبینیم که پتانسیل خیلی بیشتر از این بوده است. مثلا ممکن است در نگاه سیاهتر نسبت به دولت بیان شود که بدنه اجتماعی از دولت برگشته اما میبینیم که انتخابات ٩٤ میآید و تایید میکند که گرایش عمده با وجود ضعفهای سـازمـانی و تـشکـیـلاتی همچنان با خواست عمومی مطابق است.
*جریان اصلاحات دعوای قدرت ندارد. میگوید باید اداره شوندگی کشور را به نیازهای جامعه نزدیک کنیم.
دیدگاه تان را بنویسید