احتمال وقوع سونامی و زلزله با قدرت 8 در سواحل جنوبی ایران

اعتمادآنلاین منطقه مکران حدود600 کیلومتر از نوار ساحلی جنوب شرقی ایران است که در غرب به تنگه هرمز (گسل راستا لغز راستگرد میناب) و در شرق به نزدیکی شهر کراچی (گسل‌های راستا لغز چپگرد چمن و اورناچ نال Ornach Nal ) محدود شده است. در امتداد مکران شاهد فروراندگی قسمت اقیانوسی صفحه عربی به زیر صفحه اوراسیا هستیم. یکی از اثرات این فروراندگی ایجاد آتشفشان‌ های تفتان و بزمان در ایران و سلطان در پاکستان است و همچنین کوه‌های مکران یکی دیگر از نشانه‌های اثر فرو راندگی در منطقه است.

شواهد تاریخی نشان می‌دهد زلزله‌های مختلف و شدیدی در مکران روی داده ولی تنها زلزله شدیدی که به صورت دستگاهی ثبت شده و سونامی نیز ایجاد کرده زلزله سال ۱۹۴۵ است که سونامی به ارتفاع ۱۲ متر ایجاد کرد و به گفته تعدادی از محققین حدود ۴ هزار نفر کشته شدند.

گسل مکران فقط حدود ۱۰۰ کیلومتر از سواحل جنوبی ایران فاصله دارد و چنانچه فعال شود، پیش‌بینی می‌شود امواج ناشی از فعالیت آن در مدت زمان 20 تا ۳۰ دقیقه به سواحل ایران و پاکستان برسد. از این رو به اعتقاد محققان زلزله شناس کشور با توجه به نزدیکی این پهنه تاریخی به منطقه عملیاتی پارس جنوبی و عسلویه، اهمیت برآوردهای مربوط به خطر سونامی در استان بوشهر به طور خاص و در خلیج فارس به طور کلی ضروری است.

وقوع زلزله در مکران
دکتر مهدی زارع استاد زلزله‌شناسی مهندسی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله با اشاره به لرزه خیزی منطقه مکران توضیح داد: در ساعت 15 و 14 دقیقه روز سه‌شنبه 27 فروردین سال 1392 زمینلرزه‌ای با بزرگای 7.8 در نزدیکی سراوان و خاش در استان سیستان و بلوچستان رخ داد.

وی با بیان اینکه این زمینلرزه 56 سال بعد از آخرین زمینلرزه با بزرگای بیش از 7.5 در ایران -البرز و 16 سال بعد از آخرین زمینلرزه با بزرگای 7.0 در شرق ایران رخ داد، تاکید کرد: در لحظات اول زلزله سراوان و خاش بیم آن می‌رفت که فاجعه‌ای در کشور پدید آمده باشد و یکی از گسل‌های جنوب شرقی ایران در این ناحیه نزدیک به مرز (باروندی شمال غرب- جنوب شرق) مسبب رویداد باشد.

زارع ادامه داد: چرا که در ابتدا ژرفای این زلزله حدود 15 کیلومتر اعلام شد ولی بعد از آنکه معلوم شد که خوشبختانه زلزله‌ای ژرف رخ داده است، (لرزه اصلی 63 کیلومتر و پسلرزه‌ها همگی بین 60 تا 80 کیلومتر ژرفا داشت) و با محاسبه سازوکار زمینلرزه (که کششی بود) و مشاهده روند تقریبا شرقی-غربی گسلش مسبب، مشخص شد که زمینلرزه مربوط به پهنه فرورانش مکران است و در 370 کیلومتری شمال ساحل مکران رخ داده است.

استاد زلزله شناسی مهندسی پژوهشگاه زلزله تلفات این زلزله در ایران را یک کشته دانست که خانمی بوده که ظاهرا برای چیدن گیاهان صحرایی با خانواده به کوهستان‌های سراوان رفته بود در اثر سنگ لغزش در هنگام زلزله کشته شد ولی در پاکستان 40 کشته به جا گذاشت.

وی با بیان اینکه این زلزله از دهلی نو و اسلام آباد و کابل تا کویت، دوحه، منامه، دوبی و شیراز و کیش و بوشهر احساس شد، ادامه داد: این گستردگی زلزله سوالات و نگرانی‌های مختلفی را برانگیخت و البته دلیل تمام این گستردگی محدوده، علاوه بر بزرگای زلزله، ژرفای زیاد کانون زمینلرزه بود.

زارع با بیان اینکه نکته مهم این زلزله آن بوده که بیش از 100 میلیون انسان در جنوب غرب آسیا این زلزله را احساس کردند، خاطر نشان کرد: از سوی دیگر این زلزله هم دلیل دیگری شد که کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس بر خطر لرزه خیزی در جنوب ایران و همچنین این بار به دلیل احتمال سونامی (شبیه سونامی پس از زلزله 11 مارس 2011 ژاپن) و آسیب به نیروگاه بوشهر هم ابراز نگرانی کنند.


رخداد زلزله‌های دیگر در منطقه مکران
زارع ادامه داد: پس از وقوع زلزله فروردین 1392 در سراوان، شاهد وقوع زمینلرزه‌های متعددی در منطقه مکران بودیم که منشأ آن فرورانش ورقه عربی به زیر ورقه ایران در ناحیه مکران است به گونه‌ای که در ناحیه این فرورانش در جنوب مکران زلزله‌های بزرگتر حتی تا بزرگای حداکثر 8 نیز قابل انتظار است.

وی با تاکید بر اینکه در هر سده می‌توان انتظار رخداد یک زلزله با بزرگای بیش از 8.0 در منطقه مکران (در ایران و پاکستان) را داشت، گفت: اگر زلزله در دریا رخ دهد و موجب ایجاد گسیختگی قائم در کف دریا شود سونامی هم اتفاق می‌افتد.

آخرین سونامی در سواحل ایران
این عضو هیات علمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله با تاکید بر اینکه از آخرین سونامی این منطقه (زلزله و سونامی 27 نوامبر 1945 - 6 آذر 1324) 69 سال می‌گذرد، اظهار کرد: آن زلزله در ناحیه مرزی بین ایران پاکستان و کانون آن در حدود 90 کیلومتری جنوب مکران واقع بود.

به گفته وی سرعت حرکت امواج سونامی در محل تشکیل در نواحی مرکزی اقیانوس‌ها حدود 900 کیلومتر برساعت (حدود 250 متر بر ثانیه) تا حدود 360 کیلومتر بر ساعت (حدود 100 متر بر ثانیه) در دریاهای بزرگ و در حدود 90 کیلومتر بر ساعت (حدود 25 متر بر ثانیه) در نواحی نزدیک به سواحل است.

زارع اضافه کرد: بنابراین احتمال می‌رود که در زلزله 1945 بلوچستان نیز امواج سونامی حدود 20 تا 30 دقیقه طول کشیده باشد تا به ساحل برسند. این موضوع نشان می‌دهد که در موارد مشابه می‌توان انتظار داشت که هشدار سونامی برای دور شدن مردم از سواحل مکران داده شود و زمان کافی هم وجود داشته باشد تا مردم ساحل را ترک کنند.

اگر سونامی رخ دهد...
این محقق زلزله شناسی یادآور شد: در بدترین سناریوی ممکن اگر کل طول گسل ساحلی مکران به طول حدود 1000 کیلومتر بین ساحل جاسک تا ساحل کراچی در "یک رویداد زمینلرزه" یکجا گسیخته شود، انتظار رخداد زمینلرزه با بزرگای 9 هم در حالت حداکثر دور از انتظار نخواهد بود.

وی افزود: این گسل فقط حدود ۱۰۰ کیلومتر از سواحل جنوبی ایران فاصله دارد و چنانچه فعال شود، پیش‌بینی می‌شود امواج ناشی از فعالیت آن در مدت زمان 20 تا ۳۰ دقیقه به سواحل ایران و پاکستان برسد.

زارع اظهار کرد: بر اثر بروز سونامی آب دریا به طور ناگهانی و به یکباره پایین می‌رود و پس از آن سونامی رخ خواهد داد و بنا بر اظهار نظرهای گفته شده اگر شدت زمینلرزه‌ها در این منطقه بیش از ۶.۵ باشد می‌تواند به وقوع سونامی منجر شود.

احتمال سونامی در منطقه خلیج فارس
استاد زلزله‌شناسی مهندسی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله به بررسی‌های انجام شده بر روی داده‌های تاریخی در منطقه خلیج فارس به ویژه در استان بوشهر، گفت: رخداد دو زمینلرزه تاریخی در تاریخ‌های 978 و 1008 میلادی در بندر تاریخی سیراف احتمالا با رخداد سونامی همراه بوده است.

زارع ادامه داد: با توجه به نزدیکی این پهنه تاریخی به منطقه عملیاتی پارس جنوبی و عسلویه، اهمیت برآوردهای مربوط به خطر سونامی در استان بوشهر به طور خاص و در خلیج فارس به طور کلی توجیه می‌شود.

وی اضافه کرد: این موضوع از نظر راهبردی نیز برای کشور ایران در پهنه خلیج فارس و در تعاملات منطقه‌ای دارای ارزش ویژه‌ای است.

زارع با بیان اینکه جزیره کیش در جنوب ناحیه چین خورده زاگرس که ناحیه‌ای بسیار فعال از نظر لرزه خیزی، واقع است، یادآور شد: جزیره کیش نیز در مجاورت گسله خمیدگی جبهه کوهستان زاگرس که گسله‌ای فشاری با شیبی به سوی شمال و در این ناحیه با روندی شرقی-غربی قرار گرفته است و به لحاط تاریخی نیز زمینلرزه 1703 م، قیس (کیش) در اواخر دوره صفویه با بزرگای برآورد شده 6.8 موجب ویرانی جزیره‌های کیش و هنگام شده است.

وی گفت: پس از زلزله‌های 978 میلادی و 1008 میلادی سیراف (بندر طاهری- عسلویه) ویرانی سیراف و از رونق افتادن آن موجب شد بسیاری از تجار به کیش مهاجرت کنند و به این ترتیب کیش رونق یافته است. ضمنا در مورد خرابی در بندر تاریخی حریره در زمینلرزه‌های تاریخی کیش (به ویژه زمینلرزه 1703م) گمانه‌هایی وجود دارد.

منبع: ایسنا