النشره: مناقشه ترکیه و اسرائیل شامل سوریه و لبنان است

وبگاه النشره در یادداشتی نوشت مناقشه ترکیه و رژیم صهیونیستی بر سر سوریه یک ویژگی برجسته است، اما این برداشت، یکی از مهمترین ابعاد تحولات در حال وقوع در منطقه را پنهان می‌کند. هرچه نفوذ ترکیه در سوریه بیشتر شود، نگاه به لبنان به عنوان یک عرصه جداگانه دشوارتر می‌شود.

به گزارش ایسنا، جغرافیا، تاریخ، اقتصاد و مرزها، ترکیه و رژیم صهیونیستی را به بخشی از یک حوزه تبدیل می‌کند، در حالیکه کاهش نفوذ سوریه، فضای جدیدی را برای آنکارا می‌گشاید. از این منظر، مقایسه نقش ترکیه با نقش سوریه در لبنان پس از جنگ داخلی، چیزی فراتر از یک استعاره تاریخی است.

سوریه صرفاً به دلیل برخورداری از نیروهای نظامی در لبنان بر این کشور مسلط نشد، بلکه به طرفی تبدیل شد که توانایی مدیریت موازنه‌های داخلی، تأثیرگذاری بر نهادها و تنظیم روند فعالیت نیروهای سیاسی و امنیتی را با برخورداری از پوشش کامل منطقه‌ای و بین‌المللی داشت. ضعف قدرت دولت لبنان نیز زمینه را برای تبدیل حضور سوریه از یک مداخله نظامی به نفوذ سیاسی و امنیتی بلندمدت فراهم کرد.

امروزه، برخی می‌پرسند که آیا ترکیه به معنای واقعی کلمه تجربه سوریه را تکرار خواهد کرد، اما این بعید به نظر می‌رسد. واقع‌بینانه، باید منتظر بمانیم و ببینیم که آیا آنکارا می‌تواند نسخه‌ای معاصر از آن نقش را ارائه دهد، اما این بار از طریق سوریه. اگر ترکیه به قدرتی تبدیل شود که به دمشق در بازسازی ارتش و دستگاه امنیتی خود کمک می‌کند و همزمان نفوذ قابل توجهی در شمال و مرکز سوریه داشته باشد، لبنان خود را در مقابل یک قدرت منطقه‌ای جدید در آن سوی مرز شرقی خود خواهد یافت که ابزارهای نفوذی فراتر از نیروی نظامی مستقیم دارد. این ما را به استراتژی قبلی سوریه برای قدرت در لبنان بازمی‌گرداند؛ آنکارا برای تأثیرگذاری بر لبنان نیازی به ورود نظامی به این کشور ندارد، بلکه کافی است به صاحب بزرگ‌ترین نفوذ در سوریه تبدیل شود تا دمشق به کانالی طبیعی برای تأثیرگذاری بر پرونده‌های لبنان از جمله مرزها، آوارگان، تجارت، انرژی، امنیت و روابط با نیروهای سیاسی تبدیل شود. در شرایط ضعف دولت لبنان، تداوم بحران سلاح و روابط پیچیده با رژیم صهیونیستی، نفوذ تدریجی ترکیه می‌تواند توجیهات امنیتی و سیاسی برای خود پیدا کند، به‌ویژه اگر آنکارا آن را به‌عنوان حمایت از حاکمیت لبنان، نه مداخله در امور این کشور، معرفی کند.

نکته قابل توجه آن است که نشانه‌های ورود مستقیم ترکیه به پرونده لبنان در حال آشکار شدن است. آنکارا آمادگی خود را برای مشارکت در ترتیبات امنیتی یا یک نیروی احتمالی آینده در جنوب لبنان اعلام کرده است و گزارش‌ها نیز از تلاش آنکارا برای ایفای نقشی بزرگ‌تر در صحنه لبنان و ایجاد موازنه در برابر نفوذ اسرائیل حکایت دارند. این به معنای آن نیست که ترکیه به قدرت قیمومتی لبنان تبدیل شده است، اما تحولات نشان می‌دهند آنکارا شروع به نگاه کردن به عرصه لبنان به‌عنوان بخشی از حوزه منطقه‌ای گسترده‌تر خود کرده است.

در مقابل، رژیم صهیونیستی از گسترش نفوذ ترکیه در سوریه نگران است و آن را رقیبی برای نقش‌آفرینی در بازسازی دولت سوریه می‌داند. انتقال این نفوذ به لبنان می‌تواند به معنای نزدیک شدن رقیب ترکیه به دومین جبهه اسرائیل باشد؛ از همین رو، مخالفت تل‌آویو با حضور ترکیه ممکن است فراتر از سوریه گسترش یابد.

بحث درباره نقش قدیمی سوریه در لبنان و نقش احتمالی ترکیه نیز اساسی است. سوریه بر ارتشی مستقر در لبنان و شبکه‌ای مستقیم از روابط امنیتی و سیاسی تکیه داشت، در حالی که ترکیه ابزارهای متفاوتی در اختیار دارد: آموزش نظامی، صنایع دفاعی، اقتصاد، روابط با واشنگتن، عضویت در ناتو و توانایی فعالیت از طریق نهادهای دولتی به جای تحت کنترل گرفتن آنها. بنابراین، نفوذ ترکیه، در صورت تثبیت، ممکن است از نظر نظامی کمتر آشکار و از نظر نهادی عمیق‌تر باشد.

اما لبنان ممکن است ترکیه را عاملی برای ایجاد موازنه در برابر اسرائیل بداند، اما در صورت شکل‌گیری وابستگی امنیتی بلندمدت، خطر جایگزینی یک نفوذ با نفوذی دیگر وجود دارد. مسأله اصلی این است که آیا لبنان به بخشی از حوزه امنیتی ترکیه، از آنکارا تا حلب و دمشق و سپس بیروت، تبدیل خواهد شد یا خیر.

روشن است که مناقشه ترکیه و رژیم صهیونیستی گسترده‌تر از سوریه است. اسرائیل می‌خواهد از شکل‌گیری محوری پیوسته از نظر جغرافیایی و سیاسی تحت نفوذ ترکیه، از شمال سوریه تا لبنان، جلوگیری کند، در حالی که ترکیه تلاش دارد مانع از آن شود که اسرائیل جنوب سوریه و لبنان را به حوزه‌ای امنیتی و بسته در برابر خود تبدیل کند.

لبنان میان این دو پروژه، در برابر یک احتمال تاریخی حساس قرار دارد: تبدیل شدن از عرصه نفوذ پیشین سوریه به عرصه رقابت جدید ترکیه و اسرائیل، بدون آنکه توان کافی برای تحمیل استقلال تصمیم خود از هر دو طرف را داشته باشد.