آمریکا مادورو را برای برقراری دموکراسی بازداشت نکرد؛ اما چران جانشینش را از دل نظام انتخاب کرد؟

لیلا پایدار- عبدالرضا فرجی‌راد استاد ژئوپلتیک در گفت‌وگو با خبرنگار اعتمادآنلاین اظهار کرد که دستگیری نیکولاس مادورو نتیجه برنامه‌ریزی دقیق آمریکا بوده و انتخاب جانشین او، تعجب جهانیان را برانگیخته است. او تأکید کرد که منافع نفتی و حفظ ثبات ونزوئلا، اولویت اصلی واشنگتن بوده است. 

وی توضیح داد: در ماه‌های گذشته، آمریکایی‌ها بارها از حمله سخن می‌گفتند اما اقدام عملی انجام نمی‌دادند. دلیل این تأخیر آن بود که سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا در ونزوئلا به‌شدت مشغول برنامه‌ریزی و جذب مقامات رده‌بالا بودند تا در نهایت بتوانند مادورو را بازداشت کنند. در نهایت نیز آقای مادورو دستگیر شد.

وی ادامه داد: آنچه بسیاری را متعجب کرد این بود که چرا دونالد ترامپ به‌جای حمایت از خانم ماچادو  که هم جایزه صلح نوبل خود را به ترامپ تقدیم کرده بود، امری که برای ترامپ اهمیت زیادی دارد، و هم به گفته اروپایی‌ها بالاترین رأی را در انتخابات کسب کرده و حتی پیش‌تر ترامپ او را «رئیس‌جمهور واقعی» ونزوئلا خوانده بود  فردی را انتخاب کرد که پیش‌تر معاون آقای مادورو  بود.

فرجی‌راد در توضیح این موضوع گفت: دلیل اصلی این تصمیم، تمرکز آمریکا بر منافع خود، به‌ویژه منافع نفتی، است. همان‌طور که ترامپ نیز اعلام کرده، آمریکا به‌دنبال برهم زدن کامل ساختار ونزوئلا نیست. تیم ترامپ در کاخ سفید به این جمع‌بندی رسید که اگر فردی خارج از دولت و کابینه به قدرت برسد، مخالفان او، از جمله هواداران مادورو، ممکن است باعث بی‌ثباتی گسترده در کشور شوند. از این‌رو تصمیم گرفتند ساختار نظامی و دولتی تا حد زیادی حفظ شود و مخالفان در قالب فعالیت پارلمانی، حزبی و سیاسی به اعتراض بپردازند تا نظم و ثبات کشور باقی بماند و آمریکا بتواند منافع خود را تأمین کند.

این استاد ژئوپلتیک تأکید کرد: اگر ونزوئلا دچار بی‌ثباتی شود، نیروهای آمریکایی که قرار است مناطق نفتی را کنترل کنند، در امنیت نخواهند بود و جانشان به خطر می‌افتد. آمریکا نمی‌تواند با حجم عظیمی از نیروهای مسلح و مردمی درگیر شود. جمهوری‌خواهان فعلی نمی‌خواهند اشتباهی را که دولت بوش در عراق مرتکب شد تکرار کنند؛ یعنی انحلال حزب بعث و ارتش عراق که پیامدهای امنیتی گسترده‌ای به دنبال داشت.

وی ادامه داد: بخش‌هایی از ونزوئلا جنگلی است و در صورت آغاز فعالیت‌های چریکی، ناامنی به‌سرعت گسترش می‌یابد و بازگرداندن ثبات کار ساده‌ای نخواهد بود. کشورهای آمریکای لاتین سابقه طولانی در مبارزات چریکی و انقلابی دارند؛ از کوبا و نیکاراگوئه گرفته تا کلمبیا. به همین دلیل، از نگاه آمریکا، حفظ ساختار قدرت و جلوگیری از فروپاشی کامل دولت، تصمیمی حساب‌شده بوده است.

فرجی‌راد در پاسخ به این پرسش که اقدام بعدی آمریکا پس از ونزوئلا کدام کشور خواهد بود، گفت: به‌نظر من تمرکز بعدی ممکن است بر کلمبیا باشد. کلمبیا روابط نزدیکی با مادورو و کوبا دارد و هرچند اهمیت آن برای آمریکا به اندازه ونزوئلا نیست، اما به‌دلیل مسائل مرتبط با مواد مخدر می‌تواند تحت فشار یا تحریم قرار گیرد. هیچ کشوری در آمریکای لاتین از نظر اهمیت راهبردی و نفتی به پای ونزوئلا نمی‌رسد؛ کشوری که نزدیک به ۲۰ درصد ذخایر نفت جهان را در اختیار دارد.

وی افزود: ترامپ شخصیتی کاملاً تجاری و منفعت‌طلب دارد و اخیراً نیز صراحتاً اعلام کرده که آمریکا به‌دنبال نفت است و می‌خواهد ضررهای شرکت‌هایش را از منابع نفتی ونزوئلا جبران کند. به‌احتمال زیاد قراردادهایی بسیار ناعادلانه به نفع شرکت‌های آمریکایی منعقد خواهد شد؛ قراردادهایی که حتی با تغییر دولت‌ها در آمریکا، از جمله روی کار آمدن دموکرات‌ها، نیز ادامه خواهد یافت.

این دیپلمات پیشین در ادامه گفت: کوبا تهدید مستقیمی برای آمریکا محسوب نمی‌شود، اما خصومت تاریخی میان دو کشور همچنان وجود دارد. از سوی دیگر، کوبا سال‌ها از حمایت‌های اقتصادی ونزوئلا، به‌ویژه در دوران هوگو چاوز، بهره‌مند بوده و تضعیف ونزوئلا می‌تواند وضعیت اقتصادی کوبا را دشوارتر کند. با این حال، بعید می‌دانم آمریکا به سمت اقدام‌های نظامی مستقیم مانند ربودن رؤسای جمهور کشورها حرکت کند؛ فشارها بیشتر سیاسی، اقتصادی و تحریمی خواهد بود.

در ادامه گفتگو، عبدالرضا فرجی‌راد به پیامدهای دسترسی آمریکا به ذخایر نفتی ونزوئلا و تأثیر آن بر بازار جهانی و خاورمیانه اشاره کرد و گفت: یکی از پیامدهای مستقیم این اقدام، افزایش تولید نفت در سطح جهان و کاهش قیمت آن است. شرکت‌های آمریکایی با ورود به ونزوئلا تولید را افزایش می‌دهند و با پایین آمدن قیمت نفت، طبیعتاً سرمایه‌گذاری‌ها نیز رونق می‌گیرد. این وضعیت به نفع کشورهای صادرکننده نفت در خاورمیانه، مانند عربستان و امارات، یا روسیه و نروژ نیست، چرا که کاهش قیمت، درآمد آن‌ها را کاهش می‌دهد. یکی از اهداف ترامپ از این تصمیم، علاوه بر منافع اقتصادی و دسترسی به نفت ونزوئلا، کنترل بازار جهانی نفت و کاهش قیمت‌ها برای فشار اقتصادی بر رقبای بین‌المللی است.

فرجی‌راد درباره نقش چین و روسیه در حمایت از ونزوئلا اظهار داشت: از دیدگاه روسیه، مسئله ونزوئلا در اولویت نیست. مسکو ترجیح می‌دهد تمرکز خود را بر مناطق و منابعی که هم‌اکنون در اختیار دارد حفظ کند و در موضوع ونزوئلا وارد مناقشه مستقیم نشود تا همزمان ترامپ اجازه ندهد که روسیه در اوکراین به خواسته‌های خود برسد.

وی درخصوص چین افزود: چین با سرمایه‌گذاری حدود ۶۰ میلیارد دلار در ونزوئلا، موقعیت اقتصادی و نفتی این کشور را در اختیار داشت، اما اکنون با ورود شرکت‌های آمریکایی، دسترسی چین به نفت ونزوئلا به تدریج محدود می‌شود. هدف آمریکا در این اقدام، هم کاهش نفوذ چین در نیمکره غربی و هم محدود کردن توان صادرات نفت ارزان به چین است. بدین ترتیب، آمریکا فشار اقتصادی خود را بر چین افزایش می‌دهد تا رشد اقتصادی این کشور کند شود و رقابت تجاری آن با غرب تحت کنترل باقی بماند. به گفته فرجی‌راد، آمریکا با این سیاست می‌خواهد فاصله خود را با چین حفظ کند و مانع از آن شود که چین جایگاه نخست جهانی را تصاحب کند.

به این ترتیب، تحولات ونزوئلا نه تنها بازار نفت و اقتصاد منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه به یک ابزار ژئوپلیتیک برای مدیریت رقابت میان قدرت‌های بزرگ جهانی تبدیل شده است.