دستاورد بزرگ امیر قطر از اتاق بیضی
قطر میتواند به بسیاری از تجهیزات نظامی ایالات متحده که پیش از این دراختیار دوحه قرار نمیگرفت دست پیدا کند
پیش از این 17 کشور در جهان ازسوی روسای جمهور ایالات متحده به عنوان «متحد اصلی خارج از ناتو» معرفی شده بودند.
محمدحسین لطفالهی در روزنامه اعتماد نوشت: جو بایدن، رییسجمهور ایالات متحده روز دوشنبه اعلام کرد که تصمیم دارد قطر را به عنوان «متحد اصلی خارج از ناتو» به کنگره معرفی کند. نامگذاری مهمی که راه را برای همکاریهای گسترده امنیتی و اقتصادی واشنگتن و دوحه - درست زمانی که امریکا و متحدانش نیاز قابلتوجهی به گاز طبیعی دارند - باز میکند. این همکاری علاوه بر کماثر کردن یکی از مهمترین اهرمهای فشار روسیه، میتواند به ایالات متحده کمک کند تا گره عدم گفتوگوی مستقیم واشنگتن و تهران گشوده شود. کاخ سفید در پایان اولین سال ریاستجمهوری بایدن با بحرانهای متنوعی در عرصه سیاست خارجی روبهرو است؛ از یک سو تنشها میان پکن و واشنگتن افزایش یافته و چین میکوشد با استفاده از ابزارهایی نظیر توان اقتصادی و قدرت نظامی اهدافش را که ممکن است منافع امریکا و متحدان آسیاییاش را به خطر بیندازد، دنبال کند. از سوی دیگر، روسیه نیز که به تمایل ایالات متحده به تمرکز روی مساله چین آگاه است سعی دارد با استقرار نظامیان خود در مرز با اوکراین و اعمال فشار بر ناتو، امریکا و اروپا را مجبور به ارایه امتیازهای سیاسی و امنیتی کند. طولانی شدن روند گفتوگوها برای احیای برجام نیز اتفاق ناخوشایندی برای دولت بایدن به حساب میآید و واشنگتن طولانیتر شدن این روند یا عدم احیای توافق به هر دلیلی را برخلاف منافع خود میداند. در چنین شرایطی ایالات متحده تلاش دارد از طریق همکاری با متحدان خود به ویژه قطر، ضمن خنثیسازی فشارهای روسیه، اطمینان حاصل کند در صورت بروز جنگ میان روسیه و اوکراین، کشورهای اروپایی از کمبود گاز و بحران انرژی رنج نخواهند برد. مسکو در حال حاضر اصلیترین تامینکننده گاز طبیعی آلمان و دیگر مناطق غربی قاره اروپاست. آنها همچنین میخواهند قطر نقش پررنگتری را در پیگیری دیپلماسی میان واشنگتن و تهران دنبال کند.
براساس روایت رسانههای امریکایی، جو بایدن روز دوشنبه و ساعاتی پیش از دیدار با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر خبرنگاران را از تصمیم خود برای معرفی این کشور به عنوان یک «متحد اصلی خارج از ناتو» آگاه کرد.
روزنامه نیویورکتایمز مینویسد: «رییسجمهور ابتدا به تمجید از روابط دو کشور در طول بیش از 5 دهه گذشته اشاره کرد و بعد همکاریها میان ایالات متحده و قطر را در موضوعاتی نظیر افغانستان، مبارزه با داعش و حلوفصل اختلافات میان فلسطینیها و اسراییل را مهم و حیاتی خواند.» رییسجمهور ایالات متحده در دیدار با امیر قطر در اتاق بیضی در این باره گفت: «قطر یک دوست خوب و شریک قابل اعتماد و توانمند برای ما به شمار میرود. من به کنگره اطلاع میدهم که قطر را به عنوان همپیمان اصلی امریکا در خارج از پیمان ناتو اعلام خواهم کرد تا بر اهمیت روابط ما با این کشور تاکید کنم.»
پیش از این تنها 17 کشور در جهان ازسوی روسای جمهور ایالات متحده به عنوان «متحد اصلی خارج از ناتو» معرفی شده بودند. این کشورها استرالیا، مصر، برزیل، ژاپن، کرهجنوبی، اردن، نیوزیلند، تایلند، کویت، مراکش، پاکستان، بحرین، فیلیپین، آرژانتین، افغانستان و تونس به همراه رژیم اسراییل هستند. دو کشور بحرین و کویت در حوزه خلیجفارس به ترتیب در سال 2002 و 2004 از سوی جرج دبلیو بوش، رییسجمهور وقت امریکا به عنوان «متحد اصلی خارج از ناتو» معرفی شده بودند. یک مقام امریکایی به والاستریتژورنال گفت که معرفی قطر به عنوان همپیمان اصلی خارج از ناتو ارتباطی به درخواست امریکا برای تامین انرژی اروپا در صورت حمله احتمالی روسیه به اوکراین ندارد. اعطای این عنوان به یک کشور، ایالات متحده را به دفاع از آن کشور در صورت مورد حمله قرار گرفتن از سوی طرف ثالث متعهد نمیکند.
با این حال به واشنگتن و دوحه اجازه میدهد همکاریها در حوزه امنیتی و اقتصادی را بهطور قابل ملاحظهای افزایش دهند و در پی آن قطر میتواند به بسیاری از تجهیزات نظامی ایالات متحده که پیش از این دراختیار دوحه قرار نمیگرفت دست پیدا کند. این اقدام همچنین باعث میشود اعتبار سیاسی و جایگاه دیپلماتیک قطر در منطقه ارتقا یابد.
یکی از حوزههایی که انتظار میرود همکاریها میان ایالات متحده و قطر بهطور چشمگیری گسترش پیدا کند، حوزه انرژی است. مقامهای امریکایی پیشتر گفته بودند که در حال مذاکره با برخی کشورهای دوست هستند تا روند تامین گاز اروپا را تضمین کنند و به اروپاییها اطمینان خاطر دهند در بحران اوکراین نیازهایشان در حوزه انرژی برطرف خواهد شد. در بیانیهای که پس از دیدار رییسجمهور ایالات متحده و امیر قطر صادر شد مشخصا اشارهای به مساله اوکراین نشده اما امریکاییها همانند بیانیه هفته گذشته خود تاکید زیادی روی مساله اطمینان یافتن از ثبات در زنجیره تامین انرژی جهان داشتهاند: «رهبران دو کشور، مشترکا بر علاقه خود به ارتقای امنیت و رفاه در منطقه خلیجفارس و منطقه خاورمیانه، تضمین ثبات در عرضه جهانی انرژی، حمایت از مردم افغانستان و تقویت همکاریهای تجاری و سرمایهگذاری متقابل تاکید کردند.»
جهش در همکاریهای اقتصادی
همزمان با سفر شیخ تمیم آل ثانی به امریکا، اعلام شد که قطر قرار است دهها فروند هواپیمای بویینگ را خریداری کند. به گزارش خبرگزاری فرانسه، خطوط هوایی قطر روز دوشنبه قرارداد خرید هواپیماهای باربری آخرین مدل «8- 777» یا همان «777 – ایکس» را با بویینگ امضا کرد. این قرارداد بزرگ به شرکت بویینگ امکان برتری در برابر رقیب اروپایی خود یعنی ایرباس را برای مدتی طولانی تضمین میکند. قرار است بویینگ ۳۴ فروند هواپیمای باربری «۷۷۷ – ایکس» را به قطر تحویل دهد؛ البته با این احتمال که شاید در آینده ۱۶ فروند دیگر هم از این مدل به ترابری قطر فروخته شود. دو فروند از هواپیمای بویینگ ۷۷۷ نیز در قرارداد خرید وجود دارند. افزون بر این، توافق اولیه برای خرید ۲۵ فروند بویینگ «۷۳۷ مکس» که برای سفرهایی با برد متوسط طراحی شده، به دست آمده است. خرید ۲۵ فروند دیگر هم از این مدل در قرارداد ذکر شده است. پرواز این مدل هواپیما پس از دو حادثه در سال ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ در جهان متوقف شد. ارزش این معامله به ۳۴ میلیارد دلار میرسد که البته خریدار تخفیف قابلتوجهی از طرف امریکایی دریافت خواهد کرد. جینا رایموندو وزیر بازرگانی ایالات متحده شکوفایی روابط تجاری بین قطر و امریکا را ستود و این قرارداد را «معامله تاریخی مهمی» خواند. به لحاظ مالی، این بزرگترین قراردادی است که شرکت بویینگ با یک مشتری به امضا رسانده است.
خبر خرید عمده خطوط هوایی قطر یک ضربه جدی به صنعت هواپیماسازی اروپا و پرچمدار آن، ایرباس به شمار میرود. قطر از چند سال پیش بر سر از بین رفتن سطح بدنه ایرباسهای مدل A350 با این شرکت اروپایی وارد دعوای حقوقیشده و در انتظار دریافت خسارت است. ایرباس در پاسخ به طرح این شکایت نزد مراجع داوری، قرارداد فروش ۵۰ فروند هواپیمای A321 نئو به خطوط هوایی قطر را فسخ کرد. دیوید کلهون، مدیرعامل بویینگ سفارش قطر را یک فضای تنفسی جدی برای این شرکت بزرگ توصیف کرد و گفت با این قرارداد، خط تولید ما برای دو سال تمام وقت کار خواهد داشت.
مقامهای کاخ سفید روز دوشنبه اعلام کردند این توافق در راستای تامین منافع مردم امریکاست و با حمایت از هزاران شغل در شرکت بویینگ به اقتصاد امریکا سود میرساند. برایان دیز، رییس شورای اقتصاد ملی امریکا در این خصوص گفت: «این توافق میتواند یکی از بزرگترین توافق صادراتی سال در ایالات متحده باشد. بهطور خلاصه، این معامله صنعت هوانوردی غیرنظامی امریکا را تقویت و ظرفیت تولید داخلی را بیشتر میکند. همچنین باعث میشود صدها کسبوکار کوچک که زنجیرههای تامین بویینگ را تغذیه میکنند، وضعیت بهتری را تجربه کنند.»
مساله ایران
یکی دیگر از موارد اصلی در گفتوگوهای رییسجمهور ایالات متحده و امیر قطر، مساله ایران بود. شیخ محمد عبدالرحمن آلثانی وزیر خارجه قطر در گفتوگو با شبکه خبری الجزیره گفته مساله برنامه هستهای ایران یکی از موضوعاتی بوده که در دیدار امیر قطر با رییسجمهور امریکا مورد بحث قرار گرفته است. او همچنین اعلام کرده است که دوحه تلاش دارد از روابط نزدیک خود با ایران و امریکا برای نزدیک کردن نظرات این دو کشور استفاده کند. براساس ترجمه خبرگزاری فارس، او گفت: «گفتوگوی طرف قطری با ایرانیها و امریکاییها برای انتقال پیام نیست، دوحه معتقد است که بازگشت به توافق هستهای، عامل ثبات منطقه است. محمد بن عبدالرحمن ادامه داد، دوحه از کانالهای باز میان واشنگتن و تهران برای نزدیک کردن دیدگاهها استفاده میکند و علاقهمند به حصول یک توافق درخصوص برنامه هستهای ایران است.» وزیر خارجه قطر افزود، دوحه از ارایه نگرانیهای همه طرفها به منظور گفتوگو درباره آن استقبال میکند و تهران تمایل خود برای حسن همجواری را نشان داده است. شیخ محمد عبدالرحمن آل ثانی روز پنجشنبه به ایران سفر کرده بود. او همچنین پیش از این سفر به صورت جداگانه با وزرای خارجه جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده به صورت تلفنی گفتوگو داشت. گفتوگوهای غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده پیرامون احیای توافق هستهای در ماههای اخیر جریان داشته و دو طرف اذعان دارند که پیشرفتهای خوبی در آخرین دور گفتوگوها حاصل شده است. با این وجود نگرانیهای زیادی درخصوص سرعت این پیشرفتها و برخی موارد اختلافی وجود دارد. نقشآفرینی کشوری مانند قطر که در سالهای اخیر روابط خوبی با تهران برقرار کرده و همزمان یکی از متحدان کلیدی امریکا در منطقه به حساب میآید، میتواند در تسریع روند پیشرفتها و کاهش اختلافات میان تهران و واشنگتن تاثیرگذار باشد و مذاکرات غیرهستهای نظیر گفتوگو درخصوص تبادل زندانیان را تسهیل کند.
مروان بیشارا، تحلیلگر سیاسی ارشد در الجزیره در این باره نوشته است: «روابط ایالات متحده و قطر طی یک سال گذشته بسیار بهتر شده و قطر نقش مهمی در موضوع افغانستان، تحولات منطقه خلیجفارس و کاهش اختلافات میان تهران و واشنگتن ایفا میکند. تمام این مسائل برای جو بایدن رییسجمهور ایالات متحده بسیار حیاتی هستند.»
دیدگاه تان را بنویسید