ملازهی: تصمیمهای تازه ترامپ برآیند چند توافق بود
یک کارشناس مسائل آسیا، تصمیم ترامپ مبنی بر خروج نیروهای نظامیان آمریکایی از سوریه و افغانستان را برای خبرآنلاین بررسی کرده است.
اعتمادآنلاین| دونالد ترامپ در اقدامی کاملا غافلگیرکننده، عصر چهارشنبه خروج نیروهای نظامی آمریکایی از سوریه و افغانستان را اعلام کرد، دو کشوری که آمریکاییها با صرف هزینهای به شدت گزاف، خود را در آن جای داده بودند! دراین باره با «پیرمحمد ملازهی» کارشناس مسائل آسیا گفتگو کردهایم که از نظر میگذرانید:
*در وهله اول ارزیابی خودتان را از خروج آمریکا از این دو کشور مهم را چه طور ارزیابی میکنید؟
بخشی از اتفاقات داخل سوریه و تصمیم رئیسجمهور آمریکا به سیاستهای داخل آمریکا و اختلاف نظراتی که مقامات امریکا با هم دارند و در مجموع به سیاستهای کلی ترامپ در کارزار انتخاباتی برمیگردد.
*منظورتان از سیاست ترامپ در کارزار انتخاباتی چیست؟
او از ابتدای نامزد شدن برای ریاستجمهوری این شعار را دنبال میکرد که چرا ما باید برای دنیا هزینه جانی و مالی دهیم؟ در مقابل آن چه چیزی به دست می آوریم؟ این مساله باعث پر شدن سبد رأی ترامپ شد. جناحی از محافظهکاران آمریکا پشت ترامپ با این شعار درآمدند: اولویت اول آمریکا، ما چرا در دنیا دخالت کنیم و این هزینه برای چه اهدافی صرف میشود؟ چه سودی برای ما دارد؟
وضعیت کنگره و آرایش جدید آن، ترامپ را در یک موقعیت سیاسی قرار داده است که به دنبال عملیاتی کردن شعارهای انتخاباتی خود است. این مساله هم در درون سیاسیون امریکا، حزب محافظه کار و دموکرات اختلاف انداخته است، هم درون محافظه کارها و نئوکان ها این اختلافات شدت گرفته است، همانطور که دیدیم بلافاصله بعد از اینکه ترامپ این موضوع را اعلام کرد، وزیر دفاعش استعفا کرد. این نشان داد که ترامپ خط فکری خود را بر اساس خط فکری و شعارهای خود تنظیم می کند و اهمیتی هم به نظر و قضاوت دیگران نمی دهد.
در ارتباط با سوریه از جهت خارجی، به نظرم ترامپ با دو جناح زد و بندی در پشت پرده داشته است و نتیجه آن همین است که اعلام کرده است. یکی از این طرفها روسیه است. ترامپ با روسها بر سر چگونگی حضور دو طرف در منطقه خاورمیانه به تفاهم رسیده اند با توجه به دیدگاه هایی که پوتین برای بازسازی قدرت روسها دارد(بازسازی قدرت اتحاد شوروی سابق) و هم امریکایی ها به این نتیجه رسیدند که روس ها را نمی توانند مانند اوائل فروپاشی شوروی، بر موضع انفعال قرار دهند.
در حال حاضر روسها تصمیم خودشان را گرفته اند و حضورشان در مناطقی که قبلا حضور داشتند الان می بینیم که آرام آرام وارد بازی می شوند و بازسازی می کنند. از جمله یمن، مصر، لیبی و سوریه ... حتی عراق، بنابراین یک بحث این است که ترامپ و پوتین احتمالا به یک تفاهم رسیده اند بر سر تقسیم غنیمت در منطقه هر دوطرف حضور داشته باشند اما در شکل حساب شده که منافع یکدیگر را در معرض خطر قرار ندهند.
طرف دیگر پشت پرده، ترکیه است. به نظرم ترامپ و اردوغان به تفاهم رسیدند. خالی کردن پشت کردها از سوی آمریکا، در حقیقت به این معنا است که با ترک ها به تفاهم رسیده اند. حالا این تفاهم چیست؟ خیلی مشخص نیست! اردوغان فعلا فقط تهدید می کند! و این تهدیدات عملیاتی شود یا نه بازهم خیلی روشن نیست. من فکر میکنم، بر سر ساختار قدرت آینده سوریه حتی بدون ایران، روسیه با امریکا و ترکیه با آمریکا، به یک تفاهم رسیده اند. نتیجه این تفاهم، همین سیاستی است که ترامپ با توئیتر اعلام کرد.
*اشاره کردید بدون ایران! پس ایران کجای این فرضیه است؟ در پساخروج نظامی آمریکا از سوریه، ایران چه نقشی ایفا خواهد کرد؟
حقیقت این است که ایران را دور میزنند. خیلی جایگاهی برای ایران، برای تحولات بعدی منطقه تعریف نشده است. به نظرم شاید روسها به دلیل اتحادی که با ایران در سوریه دارند، ایران را هم به نوعی بازی دهند و یک راهحل میانه پیدا کنند. ولی هدف آمریکاییها دور زدن ایران است. همان چیزی که اسرائیلیها میخواهند. اخراج ایران، هرچند اجرای این راهبرد با حضور موثر ایران در تحولات سوریه، امکانپذیر نیست.
ولی واقعیت این است که امریکایی ها با عربستان و اسرائیل که در مساله سوریه وحدت نظر دارند مایل نیستند که ایران نقش تعیین کننده ای داشته باشد. هرچند که ممکن است به صورت محدودی حضور ایران را بپذریرند.
اما حضوری که ایران در سطح کنونی دارد، خیلی برای انها مطلبوبیت ندارد. بحث ساختار قدرت در سوریه که از طریق سازمان ملل در حال پیگیری است، حتی ممکن است جایگاه خیلی تعیین کننده ای برای اسد هم وجود نداشته باشد که ایران به عنوان حامی اصلی اسد بخواهد حضور خود را تثبیت کند. هرچند ممکن است موقتا تا زمانی که چارچوب درست، فکر شده و تضمین شده ای در ساختار قدرت سوریه به دست بیاید، بشار اسد حضور خواهد داشت.
در هر حال اگر روی ساختار قدرت که این قدرت متمرکز کنونی نباشد توافق شود، مثلا یک نوع دولت فدارلی یا یک حکومت تعدیل شدهای از حزب بعث که احزاب دیگر هم بتواند حضور پیدا کنند. و نیروهای مخالف هم بتوانند حزب و تشکیلات خودشان را داشته باشند و در انتخاباتی تضمینشده زیر نظر سازمان ملل، در آن صورت به نظر میآید که ایران و حزبالله که الان در این خط هستند، در آن چارچوب نخواهند پذیرفت و شکل تعدیل شدهای را مدنظر قرار خواهد داد.
*آمدورفت سران عرب و پیغام های آنها به همین منظور است؟
هیچ تردیدی وجود ندارد. وقتی رئیس جمهور سودان به سوریه رفت. بحث اصلی این بود که دمشق را به دنیای عرب برگردانند. این یک بحث اصلی است و بحث دیگر بازسازی پسا جنگ است. واقعیت این است که امریکا و روسیه این هزینه را به عهده نمی گیرند. می ماند دو کشور محوری ایران و عربستان، اگر سوریه اسد همچنان اتحاد خود را با ایران حفظ کند، عربستان سرمایه گذاری نخواهد کرد. ایران باید این هزینه را متقبل شود. ایا ایران در شرایط کنونی این هزینه بازساری را می تواند تقبل کند؟
از طرفی شرط عربستان برای کمک و بازسازی این است که سوریه از ایران مناسبات خود را کاهش دهد به عنوان یک کشور عرب به آغوش عرب ها بازگردد. این هم تا زمانی که اسد در قدرت است عملیاتی نمی شود.
بنابراین من فکر می کنم که اول باید ساختار قدرت در سوریه جدید از طریق سازمان ملل کاملا روشن و تضمین کند هم کشورهای خارجی و بین المللی از جمله امریکا، چین، روسیه، فرانسه ، انگلیس و هم کشورهای منطقه ای ایران، ترکیه، عربستان، قطر و امارات؛ همه اینها باید به نوعی به تفاهم برسند حتی با اسرائیل! تا بتوان یک سوریه جدید ساخت، آن سوریه جدید که امروز صحبت آن با ایران است از دید عربستان نخواهد بود، به این معنا که شرط سعودی بازگشت دمشق به دنیای عرب است، که این از زمان حافظ اسد و جنگ ایران و عراق دغدغه عرب ها بوده است. آنها به دنبال این هستند که این پیوند تاریخی را پایان دهند حال تا چه اندازه بتوانند موفق شوند این دیگر بستگی به توان رقابت ایران و عربستان و میزان سرمایه گذاری که دو طرف در عمل حاضر شوند در سوریه انجام دهند، دارد.
*طی چند روز گذشته تحلیلهای بسیاری شنیدهایم از خروج نیروهای آمریکایی از سوریه و افغانستان... برخی تحلیلها تصمیم ترامپ را با انتقال داعش به افغانستان با توجه به مذاکراتی که با طالبان در ابوظبی در جریان است، مرتبط میدانند. چراکه در سوریه دستاورد خاصی نداشته است و حالا با تغییر تاکتیک و بازی در نقطهای دیگر، استراتژی جدید خود را آغاز میکند...
داعش هنوز شکستنخورده است. در سوریه همچنان حضور دارد. این تحلیل قبل از تصمیم آمریکا مبنی بر خروج نیروها از سوریه وجود داشت. یعنی مساله تازهای نیست. پشت این فرضیه این سیاست نهفته است که فکر می کنند تنشها بین آمریکا، روسیه و چین در سالهای آینده تشدید خواهد شد، در این حالت افغانستان منطقه ای است که آمریکاییها می توانند از موقعیت خود استفاده کنند. با این هدف که داعش درآسیای مرکزی متمرکز و در شمال افغانستان مستقر شود تا در صورت لزوم بتوانند علیه چین در ایالت سین کیانگ به وسیله ایغورها آنجا را ناامن کنند تا از آن بهرهبرداری لازم را ببرند. هم اینکه از طریق اسیای مرکزی ازبکستان به وسیله حزب تحریر، در پاکستان با نهضت اسلامی، تاجیکستان و خصوصا چچنها، علیه روسیه استفاده به عنوان یک اهرم فشاراستفاده کنند و در موقع لزوم برای اصلاح رفتارهای روسیه و چین در ارتباط با آمریکا استفاده بهینه را ببرند. نشانههایی هم وجود دارد که داعش در حال انتقال به افغانستان است. از آن طرف هم فشاری که آمریکا روی پاکستان، عربستان و امارات درباره طالبان آورده است، پاسخ مثبتی داشته است و آمریکا جواب گرفته است.
*در مورد مذاکرات ابوظبی چطور؟
مذاکراتی که در ابوظبی پیش میرود، حاصل فشاری است که آمریکا به پاکستان آورده است. پاکستان نیز در موقعیتی است که خیلی سخت میتواند با آمریکا درگیر شود. بنابراین احتمال اینکه طالبان با دولت مرکزی سازش کند و در کابل شریک قدرت شوند، اما آن طرف قضیه جنگ تمام نشود و همچنان داعش ادامهدهنده جنگ با شکل جدیدی باشد. این احتمال به شکل قویتری مطرح میشود. هرچند به دست آوردن اطلاعات موثقی در این رابطه سخت است و تنها می توان تحلیل کرد.
*برخی معتقدند که انتقال داعش به افغانستان با هدف ایران صورت می گیرد... با این مضمون که در نهایت طالبان در ازای خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان با داعش کنار میآید و حاضر میشود منطقهای در اختیار داعش قرار بگیرد...
از دید عربستان و رادیکالهای اهل سنت، داعش، القاعده و طالبان، یکی از اهدافی است که ایران هم جزو اهداف استراتژیک آنها می گنجد.
از خراسان جنوبی تا سیستان و بلوچستان، ایران با افغانستان مرز مشترک دارد. یعنی شرق ایران و غرب افغانستان حدود 1000 کیلومتر مرز مشترک دارد. مناطقی که دست طالبان خواهد افتاد هم مرز ایران است. افغانستان به لحاظ قومی دو بخش می شود، یکی بخش پشتون نشین که هم مرز ایران است از استان خراسان جنوبی ما به پایین و سیستان و بلوچستان.
این مناطق اگر دست طالبان بیفتد با توجه به همکاری طالبان با عربستان که به لحاظ فکری هم تحت تاثیر قرار می گیرند، بعید نیست رادیکالهای اهل سنت در تضاد با ایران قرار بگیرند و مورد حمایت عربستان و آن جناح فکری شوند، به خصوص که اگر مناسبات ایران و آمریکا اصلاح نشود. بحث اصلی این است که داعش اگر فعال شود، در واقع در مقابل رقبای امریکا فعال می شود نه افغانستان.
اینکه اشاره کردید به هماهنگ شدن طالبان و داعش، به نظرم منتفی نیست چرا که طالبان با داعش از نظر فکری و ایدئولوژی تفاوت ندارد، فقط شیوه های کاری آنها متفاوت است. داعش بین المللی فکر می کند طالبان محلی فکر می کند. هردو خلافت گرا هستند.
حالا اگر آمریکاییها بنای این را داشته باشند که به وسیله داعش علیه روسیه و چین استفاده کنند، در هم غرب علیه ایران میتواند استفاده کنند. هر احتمالی ممکن است، این طور نیست که بگوییم صد در صد تحولات افغانستان به سود ایران پیش میرود. در نهایت برداشت من این است، که اگر قرار باشد افغانستان به ثبات برسد در سه سطح باید این اتفاق بیفتد: در سطح داخلی، بین گروههای قومی، مذهبی؛ در سطح منطقهای بین کشورهای همسایه، پاکستان، هند و آسیای مرکزی، چین، روسیه در سطح بالاتر ترکیه، عربستان باید به تفاهم برسند؛ در سطح بینالملل هم همین طور آمریکا، چین و روسیه باید به یک جمعبندی برسند. در این رابطه من فکر میکنم در مراحل بعدی ایران هم به مذاکره دعوت شود؛ البته بستگی دارد که وزارت خارجه ما چه اندازه جدی وارد صحنه شود.
*خروج نیروهای آمریکایی چه تبعاتی برای ایران و منطقه دارد، در آینده ما شاهد چه اتفاقاتی خواهیم بود؟
حضور آمریکا در سوریه به نفع ایران نیست، به نفع اسرائیل و عربستان سعودی است و در درون به نفع کردها است. چون کردها را در موقعیتی قرار داده که مثل اقلیم کردستان در حال شکل گیری هستند، اگر البته اتفاق خاصی با یک سرکوب خشن از سوی ترکیه صورت نگیرد، که بعید نیست. چراکه فرانسه اعلام کرده است که از کردها حمایت میکند. به نظرم کردها به یک سطحی از توقعات نه در آن حد گسترده بسنده خواهند کرد، حتی خروج آمریکا هم به آن سطح می رسند. یعنی یک ساختار فدرالی یا یک نوع توزیع قدرت بین اهل سنت، کردها و علویها در سوریه خواهیم داشت.
در این چارچوب به نظر میرسد که خروج آمریکاییها، شرایطی را برای روسیه به وجود خواهد آورد که در موقعیت بهتر و تثبیتشدهتری در سوریه قرار خواهد گرفت. اما ایران در سطح روسیه قرار نخواهد داشت، چراکه روسها با آمریکا و اروپا سر این مساله توافق کرده اند.
*برخی معتقدند که جنگی تمامعیار منطقه را تهدید میکند. معتقدند که آمریکا برای حمله نظامی به ایران نیروهای خود را از این دو کشور خارج کرده است که نفسی تازه کند برای جنگی جدید، نظر شما چیست؟
تا یک معامله کلی بین روسها و آمریکا انجام نگیرد، احتمالا حمله نظامی آمریکا به ایران ضعیف است. مگر اینکه روسها در حق ایران نامردی کنند و توافقی بکننند امتیاز بگیرند و بعد این اجازه را به آمریکا بدهند.
جنگ بین ایران و آمریکا محدود نیست و در صورت بروز جنگ تمام عیار و جهانی میشود که احتمالش ضعیف است. بین ایران و آمریکا جنگ امکانپذیر نیست اما ترامپ میتواند سیاستی را پیش ببرد؛ به این منظور که مخالفان ایران را در خارج از کشور در یک ائتلاف قرار دهد و در داخل ایران شرایط اقتصادی را به اندازهای تخریب کنند که لشکر گرسنگان در ایران راه بیفتد.
اعتصاب، تظاهرات و مشکلات جدی در مناطق قومی و مرزی، و مسائل مربوط به قومیتها و مذاهب، پاشنه آشیلی برای ایران است که اگر امریکاییها دستشان باز باشد، از این منظر این تحلیل جنگ نظامی درست است.
سیاست دوم، جنگ علیه ایران نیست، هرچند عربستان به دنبال این است که امریکا را به جنگ بکشاند اما جنگ با ایران هزینه بسیاردارد از سوریه و عراق هم بیشتر است.
برداشت من این است که جنگ مستقیم نمی شود و اگر بشود ملت ایران می ایستد برخلاف تصوری که وجود دارد، ایرانیها حتی غیرشیعهها بسیار ناسیونالیست هستند و این مساله را آمریکا به خوبی میداند. به نظرم این بحث انحرافی است که معتقدند جنگ خواهد شد، البته منتفی هم نیست به طور کامل یک حرکت ناخواسته در خلیج فارس ممکن است به جنگ منجر شود. غرب نمیخواهد ایران تخریب شود، چون نمیتوانند کنترلش کنند. مگر توانستند عراق و افغانستان را کنترل کنند؟
اگر قرار باشد که تعدیلی در ایران بدهند به نظرم از اهرم داخلی ایران استفاده میکنند راهحل آن هم افزایش فشار اقتصادی است. تا اینکه ایران سیاست خود را عوض کند؛ در غیر این صورت از سلاح مردم استفاده میکند با قیام و تظاهرات خیابانی.
در نهایت آمریکاییها به طور کامل از منطقه خارج نمیشوند نیروهای خود را حداقل در مورد افغانستان، کاهش خواهند داد، 5 پایگاه نظامی را که تصاحب کردهاند از دست نمیدهند، حتی اگر تصور شود که آمریکاییها خروج نظامی خودشان را مورد توجه قرار دهند به نظرم مثل عراق پیاده خواهند کرد.
منبع: خبرآنلاین
دیدگاه تان را بنویسید