نظر چند فعال بازار طلا درباره خرید طلای آنلاین / طلای آنلاین بخریم یا نه؟

ندا جعفری- این روزها خرید و فروش طلای آنلاین به یکی از پرطرفدارترین روش‌های معاملاتی به خصوص در بین طبقه متوسط و رو به پایین تبدیل شده است. آن هم در حالی که اتحادیه طلا و جواهر دایم نسبت به خرید آنلاین طلا هشدار می‌دهند و در مقابل مردم را به خرید فیزیکی طلا آن هم از طلافروشی‌های معتبر تشویق می‌کند؛ هشداری که ظاهرا تاکنون نتیجه نداشته است بر همین اساس چندی پیش یکی از پلتفرم‌های فروش طلای آنلاین محکوم به خالی‌فروشی شد. رویدادی که سر و صدای زیادی به راه انداخت.

به گزارش اعتماد، این درحالی است که وقتی  وارد این سایت فروش طلا می‌شدید یا هنوز وارد می‌شوید نوشته شده (امکان خرید آنلاین طلا، فروش یا حتی تحویل و خرید طلای آبشده با هر سرمایه‌ای شدنی است) و به لطف پشتوانه بانکی، می‌توانید پس‌انداز امن و مطمئنی را تجربه کنید. پایین این سایت نیز اعلام شده «این پلتفرم انواع مجوزها را از (وزارت صنعت، معدن و تجارت، اتاق بازرگانی ایران، انجمن فین تک، سازمان نظام صنفی یارانه‌ای و نماد تجارت الکترونیکی اخذ کرده است).» حتی قیمت روز طلا و تعداد کاربران سایت، حجم معاملات، تعداد شعبات و میزان طلای تحویلی هم در سایت قابل مشاهده است. همچنین مزایای خرید و نحوه استفاده از این اپلیکیشن نیز توضیح داده شده است.  با این حال کاربران این سایت چندی پیش مطرح کردند که با تأخیرهای طولانی در دریافت وجه حاصل از فروش طلا یا تحویل فیزیکی آن مواجه شده‌اند و برخی کاربران گزارش داده‌اند که با وجود ثبت درخواست، هفته‌ها بدون دریافت پول یا طلا بلاتکلیف مانده‌اند.

تخلفات و ریسک‌های رایج در پلتفرم‌های مشابه

خالی فروشی بزرگ‌ترین ریسک در بازار طلاست، به این معنی که طلایی که فروخته می‌شود وجود فیزیکی ندارد. برخی پلتفرم‌ها بدون داشتن طلای کافی، به کاربران وعده دارایی می‌دهند. آمارها از انباشت بیش از ۲۰۰ هزار فقره خالی‌فروشی و ۵۰۸ پرونده کلاهبرداری در این حوزه خبر می‌دهند. برخی پلتفرم‌ها بدون داشتن مجوز، اقدام به معاملات صوری و قیمت‌سازی مصنوعی می‌کنند تا حباب قیمتی ایجاد کنند. این معاملات غیرشفاف زمینه‌ساز رانت اطلاعاتی و پولشویی است.

نبود متولی مشخص و خلأ نظارتی

ضمن آنکه بین نهادهای نظارتی مانند؛ بانک مرکزی، وزارت صمت و اتحادیه طلا بر سر مسوولیت نظارت بر این پلتفرم‌ها اختلاف وجود دارد که این پاس‌کاری مسوولیت باعث شده تا پلتفرم‌های متخلف بدون نظارت کافی فعالیت کنند. همچنین برخی از این واحدها با وجود باطل شدن مجوزشان، همچنان آن را در سایت خود درج می‌کنند، همچنین ضعف در احراز هویت اصولی باعث شده تا بسیاری از پرونده‌های کلاهبرداری قابل پیشگیری نباشند.

افزایش نگرانی‌ها درباره خالی‌فروشی

یک طلافروش در خیابان کریم‌خان زند با هشدار نسبت به سرمایه‌گذاری در پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا به «اعتماد» می‌گوید: مردم نباید در شرایط فعلی سرمایه خود را در اختیار این پلتفرم‌ها قرار دهند و بهتر است در صورت تمایل به خرید طلا، طلای فیزیکی خریداری کنند و آن را تحویل بگیرند. او با اشاره به نگرانی‌ها درباره خالی‌فروشی برخی پلتفرم‌ها توضیح می‌دهد: یکی از مشکلات جدی این بازار آن است که مشخص نیست برخی از این مجموعه‌ها به اندازه طلایی که به مردم می‌فروشند، موجودی واقعی و پشتوانه فیزیکی دارند یا خیر. به نظر می‌رسد برخی پلتفرم‌ها بدون برخورداری از موجودی کافی، تعهدات فروش ایجاد می‌کنند و این مساله می‌تواند سرمایه مردم را با خطر مواجه کند. این طلافروش با اشاره به فعالیت برخی مجموعه‌ها در محدوده خیابان کریم‌خان می‌افزاید: حتی مواردی وجود داشته که یک مجموعه با اجاره مغازه و نصب تابلو، مقدمات فعالیت خود را فراهم کرده، اما پس از گذشت یک ماه هنوز فعالیت مشخصی نداشته است. چنین اتفاقاتی نشان می‌دهد صرف داشتن دفتر، مغازه یا مجوز نمی‌تواند نشانه اعتبار و امنیت یک پلتفرم باشد. او همچنین نسبت به سازوکار صدور مجوز و نظارت بر این کسب‌وکارها انتقاد می‌کند و معتقد است؛ پرداختن به موضوع مجوز کافی نیست، بلکه باید مشخص شود چه نهادی بر موجودی واقعی طلا، معاملات و تعهدات این پلتفرم‌ها نظارت می‌کند. به گفته او، تا زمانی که نظارت موثر و ضمانت اجرایی کافی وجود نداشته باشد، ورود مردم به این بازار می‌تواند ریسک بالایی داشته باشد و خرید طلای فیزیکی و تحویل گرفتن آن، گزینه مطمئن‌تری برای حفظ سرمایه خواهد بود.

خرید طلای فیزیکی گزینه مطمئن‌تری است

یک طلافروش دیگر در مرکز شهر تهران در گفت‌وگو با «اعتماد»، با اشاره به افزایش تبلیغات پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا، نسبت به سرمایه‌گذاری در این بسترها هشدار می‌دهد و معتقد است؛ خرید طلای فیزیکی همچنان گزینه مطمئن‌تری برای افرادی است که قصد حفظ ارزش دارایی خود را دارند. او در پاسخ به پرسشی درباره سرمایه‌گذاری در پلتفرم‌های آنلاین طلا می‌گوید: بنده ترجیح می‌دهم در این پلتفرم‌ها سرمایه‌گذاری نکنم. توصیه‌ام به مردم این است که به جای اعتماد به موجودی ثبت‌شده در یک سامانه، طلا را به شکل فیزیکی خریداری کنند و تحویل بگیرند. حتی اگر امکان خرید با مبالغ کم وجود دارد، بهتر است افراد متناسب با توان مالی خود، مقدار کمتری طلا بخرند، اما مالکیت و دسترسی مستقیم به دارایی‌شان داشته باشند. این طلافروش با اشاره به اینکه برخی صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا و صندوق‌های درآمد ثابت از مجوزهای رسمی برخوردارند، ادامه می‌دهد: صندوق‌های بورسی تحت نظارت نهادهای مشخص فعالیت می‌کنند و مجوزهای قانونی دارند، اما مساله اصلی این است که اگر برای این مجموعه‌ها مشکلی به وجود بیاید، سرمایه‌گذار تا چه اندازه می‌تواند به حقوق خود دسترسی پیدا کند؟ آیا صرف داشتن مجوز از وزارت صمت یا بانک مرکزی تضمین می‌کند که در صورت بروز مشکل، سرمایه مردم بدون دردسر بازگردانده شود؟ او معتقد است؛ سرمایه‌گذاران باید پیش از ورود به هر بازاری، علاوه بر بررسی مجوزها، درباره سازوکار پاسخگویی، ضمانت بازپرداخت و نحوه پیگیری حقوقی در صورت بروز اختلاف تحقیق کنند. این فعال صنف طلا تأکید می‌کند: بنده با توجه به تجربه‌ای که در این بازار دارم، شخصا سرمایه‌گذاری در پلتفرم‌های آنلاین را انتخاب نمی‌کنم. ممکن است فرد سرمایه زیادی نداشته باشد، اما همان مبلغ اندک نیز حاصل زحمت اوست و نباید بدون بررسی کافی در معرض ریسک قرار بگیرد. مردم باید پیش از سرمایه‌گذاری بدانند اگر سامانه با مشکل مواجه شد، دقیقا به کجا باید مراجعه کنند و چه مرجعی پاسخگوی سرمایه آنها خواهد بود.

ضرورت تحقیق در مورد پلتفرم‌های فروش طلا

یک طلافروش دیگر در گفت‌وگو با «اعتماد»، در پاسخ به پرسشی درباره سرمایه‌گذاری در پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا، خرید فیزیکی طلا را گزینه مناسب‌تری می‌داند و نسبت به سپردن سرمایه به این سامانه‌ها با احتیاط برخورد می‌کند. او با اشاره به نگرانی‌های مطرح ‌شده درباره عملکرد برخی پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا می‌گوید: اگر بخواهم توصیه‌ای داشته باشم، ترجیح می‌دهم افراد به جای سرمایه‌گذاری در این پلتفرم‌ها، طلای فیزیکی خریداری کنند. زمانی که فرد طلا را به شکل فیزیکی می‌خرد، دارایی در اختیار خودش قرار دارد و برای دسترسی به سرمایه‌اش به عملکرد یک سامانه یا شرکت وابسته نیست. این فعال صنف طلا با تأکید بر اینکه درباره اعتبار و عملکرد همه پلتفرم‌های فعال در بازار اطلاعات کافی ندارد، ادامه می‌دهد: ما شناخت مستقیمی از تمام این مجموعه‌ها نداریم و نمی‌توانیم درباره عملکرد تک‌تک آنها اظهارنظر قطعی کنیم، اما به‌طور کلی نگهداری طلای فیزیکی می‌تواند اطمینان خاطر بیشتری برای خریدار ایجاد کند. او در عین حال تأکید می‌کند: تصمیم نهایی برای سرمایه‌گذاری بر عهده خود افراد است، اما بهتر است پیش از انتخاب هر پلتفرمی، درباره اعتبار مجموعه، مجوزها و نحوه تحویل طلا تحقیق کنند.  به اعتقاد او، در شرایطی که نگرانی‌هایی درباره فعالیت این سامانه‌ها وجود دارد، خرید فیزیکی طلا انتخاب محتاطانه‌تری خواهد بود.

نگرانی از پشتوانه طلای خریداری شده

یک سرمایه‌گذار در بازار طلای آنلاین، نیز با اشاره به تجربه شخصی خود از خرید طلا در پلتفرم‌هایی مانند؛ بلوبانک و دیجی‌کالا، به «اعتماد» می‌گوید: خرید آنلاین طلا برای افرادی که قصد پس‌انداز مبالغ خرد دارند جذابیت‌هایی دارد، اما همچنان نگرانی درباره پشتوانه واقعی این معاملات و امنیت سرمایه کاربران وجود دارد. او توضیح می‌دهد: من هر زمان مبلغ مازادی در اختیار داشته باشم، بخشی از آن را از طریق پلتفرم بلوبانک به طلا تبدیل می‌کنم. یکی از قابلیت‌های جذاب این سامانه‌ها امکان استفاده از طلای خریداری ‌شده به عنوان وثیقه برای دریافت اعتبار یا تسهیلات است. در واقع، فرد می‌تواند بدون فروش دارایی خود، از اعتبار حاصل از آن برای تأمین نیازهای مالی استفاده کند. این سرمایه‌گذار با اشاره به تجربه شخصی خود می‌افزاید: در تیرماه امسال حدود ۵۰ میلیون تومان از محل کارم وام دریافت کردم و آن را در پلتفرم بلوبانک طلا خریدم. اوایل شهریور ماه که به پول نیاز پیدا کردم، طلای خریداری‌شده را فروختم و ارزش سرمایه‌ام به حدود ۸۰ تا ۹۰ میلیون تومان رسیده بود به این ترتیب، در فاصله کوتاهی ارزش دارایی‌ام افزایش پیدا کرد. او همچنین از استقبال برخی کاربران از خرید طلای آنلاین در دیجی‌کالا گفت و توضیح داد: بعضی افراد مبالغ پنج یا ۱۰ میلیون تومانی را وارد این بازار می‌کنند و به‌تدریج برای خود پس‌انداز طلایی تشکیل می‌دهند و امکان دریافت اعتبار با وثیقه گذاشتن طلا نیز از دیگر قابلیت‌هایی است که برای کاربران جذابیت دارد. با این حال، این سرمایه‌گذار تأکید می‌کند: با وجود تجربه مثبت خود، همچنان نگران امنیت دارایی‌هاست و می‌پرسد اگر پشتوانه فیزیکی کافی برای طلای فروخته ‌شده وجود نداشته باشد، تکلیف سرمایه مردم چه خواهد شد؟  به اعتقاد او، نبود نظارت و ضمانت روشن از سوی نهادهای مسوول، همچنان مهم‌ترین نگرانی در این بازار است.

ساماندهی پلتفرم‌های طلا

رضا الفت‌نسب، رییس اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی در گفت‌وگو با «اعتماد» در آخرین وضعیت نظارت بر پلتفرم‌های فروش طلا می‌گوید: راه‌اندازی سامانه نظارتی بانک مرکزی یکی از الزامات ساماندهی فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا محسوب می‌شود که از دو هفته پیش این سامانه راه‌اندازی شده که فرآیند اتصال شرکت‌های واجد شرایط از نظر فنی در دست انجام و تکمیل است. تا پایان هفته گذشته بیش از ده پلتفرم آنلاین فروش طلا به این سامانه نظارتی وصل شده بود و در روزهای آینده نیز به وب‌سایت اتحادیه کشوری کسب و کارهای مجازی معرفی خواهند شد و پس از اتصال شرکت‌ها به سامانه و مشخص شدن وضعیت نظارت، می‌توان درباره شرایط فعالیت این کسب‌وکارها و نحوه کنترل عملکرد آنها با دقت بیشتری اظهارنظر کرد.

او می‌افزاید: فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا به دلیل ماهیت کسب‌وکار و ارتباط مستقیم با دارایی مردم، به سازوکار نظارتی مشخص و مستمری نیاز داشت، در این مدل کسب‌وکار، طلا به ‌صورت دیجیتال به مشتریان فروخته می‌شود و به همین دلیل، باید امکان بررسی میزان طلای موجود، تعهدات پلتفرم‌ها در برابر مشتریان و نحوه نگهداری دارایی‌ها فراهم باشد. الفت‌نسب معتقد است: سامانه ناظر باید به‌گونه‌ای طراحی می‌شد تا بانک مرکزی بتواند بر عملکرد کسب‌وکارهای فعال در این حوزه نظارت داشته باشد. در حال حاضر، درباره برخی ابعاد نظارت، از جمله نحوه نگهداری طلا و سازوکارهای اجرایی آن، اختلاف دیدگاه‌هایی وجود دارد. این موضوع باید در چارچوب ضوابط و مقررات مشخص تعیین تکلیف شود تا همه فعالان بازار از یک الگوی نظارتی واحد پیروی کنند. البته ابزارهایی مانند MPLS که یک بستر ارتباطی خصوصی است باید توسط مخابرات اجرا شود. از نگاه رییس اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی، یکی از موضوعات مهم در فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا، اطمینان از وجود طلای کافی در برابر تعهداتی است که به مشتریان داده می‌شود. به این معنا که پلتفرم باید طلای مورد نیاز برای ایفای تعهدات خود را در خزانه داشته باشد و امکان بررسی و تطبیق موجودی طلا با میزان فروش و تعهدات آن فراهم باشد تا اجازه فروش طلا به همان میزانی که در خزانه مهیا شده، فراهم شود. او می‌افزاید: در گذشته امکان رصد لحظه‌ای و برخط همه اطلاعات مورد نیاز به شکل کامل فراهم نبود و بررسی میزان تعهدات و موجودی طلا تا حدی از طریق فرآیندهای دستی و در بازه‌های زمانی مشخص انجام می‌شد. طبیعی است که چنین شیوه‌ای با نظارت مستمر و برخط تفاوت داشت و نمی‌توانست به اندازه یک سامانه یکپارچه، امکان کنترل لحظه‌ای اطلاعات را فراهم کند. الفت‌نسب می‌افزاید: راه‌اندازی سامانه نظارتی و اتصال پلتفرم‌ها به آن می‌تواند زمینه شفافیت بیشتر در معاملات آنلاین طلا را فراهم کند، با این حال، تحقق این هدف به تعیین دقیق ضوابط، رفع اختلاف‌نظرها درباره شیوه نظارت و فراهم شدن امکان رصد برخط موجودی طلا و تعهدات کسب‌وکارها وابسته است. از این رو، فعالیت سامانه نظارتی بانک مرکزی می‌تواند گامی مهم در جهت ساماندهی بازار فروش آنلاین طلا و افزایش شفافیت در فعالیت این پلتفرم‌ها باشد.