از موتورهای کم‌مصرف تا خودروهای هیبریدی

سوال اصلی دیگر این نیست که «برقی بهتر است یا هیبرید؟» شاید سوال درست این است که در شرایط فعلی ایران، کدام فناوری می‌تواند زودتر اثرگذار باشد؟ 

وقتی از توسعه خودروهای کم‌مصرف صحبت می‌شود، باید سه واقعیت مصرف بالای سوخت و ناترازی انرژی، رشد هزینه‌های تولید و تامین سوخت و محدود بودن زیرساخت­های شارژ خودروهای برقی را هم‌زمان در نظر گرفت. 

در این میان، هیبرید دیگر فقط یک فناوری جدید نیست بلکه به یک راه­کار عملی برای کاهش مصرف سوخت تبدیل می‌شود. 

هیبرید (HEV)؛ بدون تغییر عادت رانندگی 

بزرگ‌ترین مزیت خودروهای هیبریدی این است که راننده تقریبا تغییری در سبک استفاده از خودرو احساس نمی‌کند. 

باتری خودرو هنگام ترمز گرفتن یا کاهش سرعت دوباره شارژ می‌شود و موتور برقی در لحظه‌هایی که موتور بنزینی بازده کمتری دارد، وارد مدار می‌شود. 

راننده همچنان بنزین می‌زند، سفر می‌رود و خودرو را مانند همیشه استفاده می‌کند اما مصرف سوخت کاهش پیدا می‌کند! 

در شرایط فعلی ایران، مزیت اصلی خودروهای هیبریدی آن است که بدون نیاز به ایجاد زیرساخت جدید، می‌توانند مصرف سوخت را کاهش دهند. به همین دلیل، توسعه HEV در برنامه ایران‌خودرو بیش از آنکه صرفا یک انتخاب فناورانه باشد، پاسخی به شرایط امروز بازار و شبکه انرژی کشور است.

به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان هیبرید را مناسب‌ترین فناوری برای بازارهایی می‌دانند که زیرساخت شارژ عمومی هنوز به اندازه کافی توسعه پیدا نکرده است. 

پلاگین هیبرید (PHEV)؛ گام بعدی 

پلاگین هیبرید از نظر ظاهری شبیه هیبرید است اما فلسفه متفاوتی دارد. 

در این خودرو نیز انرژی ترمزها دوباره به باتری برمی گردد اما باتری آن چندین برابر بزرگ‌تر است و نیاز است برای استفاده کامل از ظرفیت آن، خودرو به برق نیز متصل شود. 

اگر خودرو شارژ نشود، همچنان قابل استفاده است و موتور بنزینی وظیفه حرکت را بر عهده می‌گیرد اما بخش مهمی از مزیت فناوری، یعنی امکان طی کردن بخش عمده سفرهای روزانه با نیروی برق، از دست می‌رود. 

به همین دلیل، پلاگین هیبرید بیشتر مناسب کسانی است که امکان شارژ خودرو در خانه یا محل کار را دارند اما همچنان می‌خواهند در سفرهای طولانی از آزادی عمل موتور بنزینی بهره ببرند. 

به عبارت دیگر خودروهای HEV و PHEV هر دو از موتور برقی و سامانه بازیابی انرژی استفاده می‌کنند. تفاوت در اندازه باتری و نقش شارژ خارجی است. 

خودروی برقی (BEV)؛ فناوری آینده ولی نه برای همه بازارها 

در خودروهای تمام‌برقی، موتور احتراق داخلی حذف می‌شود و تمام انرژی از باتری تامین می‌شود. 

این خودروها بیشترین بازده انرژی و کمترین آلایندگی را دارند اما موفقیت آن‌ها به توسعه زیرساخت شارژ، خدمات فنی و شبکه پشتیبانی وابسته است. 

به همین دلیل، بسیاری از خودروسازان، مسیر گذار به خودروهای برقی را به‌صورت تدریجی طراحی کرده‌اند؛ ابتدا هیبرید، سپس پلاگین هیبرید و در ادامه خودروهای تمام‌برقی. 

استراتژی ایران‌خودرو؛ توسعه فناوری، نه فقط توسعه محصول 

استراتژی ایران خودرو تنها تولید چند خودروی هیبریدی نیست؛ بلکه ایجاد توان طراحی، تولید و توسعه نسل بعدی قوای محرکه کم‌مصرف در داخل کشور است. 

نخستین نمونه این رویکرد، تارا HEV است؛ خودرویی که با هدف دستیابی به مصرف سوخت کمتر از ۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر توسعه یافته است اما اهمیت این پروژه تنها به یک محصول محدود نمی‌شود. تارا هیبرید قرار است تجربه، دانش فنی و زیرساخت لازم برای توسعه نسل بعدی خودروهای هیبریدی ایران‌خودرو را نیز شکل دهد.

در کنار آن، توسعه گیربکس‌های DHT ویژه خودروهای هیبریدی و DCT برای محصولات جدید، نشان می‌دهد تغییرات فقط در موتور خلاصه نمی‌شود؛ بلکه کل سامانه انتقال قدرت در حال توسعه و نوسازی است.

از محصول تا پلتفرم 

شاید یکی از مهم‌ترین پروژه‌های کمتر دیده‌شده، توسعه پلتفرم قوای محرکه هیبرید شامل ( مجموعه موتوراحتراقی اتکینسون، گیربکس، موتور الکتریکی، ژنراتورو کنترلر) باشد. 

قوای محرکه هیبرید مجموعه‌ای از معماری فنی، سامانه انتقال قدرت، سامانه‌های کنترلی و زیرساخت مهندسی است که می‌تواند بستری برای توسعه چندین محصول مختلف باشد. 

هدف از توسعه پلتفرم قوای محرکه، ایجاد بستری مشترک برای نسل آینده خودروهای هیبریدی و برقی است؛ اقدامی که در بلندمدت می‌تواند وابستگی به پروژه‌های مقطعی یا مونتاژی را کاهش دهد و امکان توسعه خانواده‌ای از محصولات کم‌مصرف را فراهم کند. 

چرا چند پروژه به‌طور هم‌زمان؟ 

نگاهی به سبد محصولات آینده نشان می‌دهد هر پروژه، نقش متفاوتی در این مسیر دارد. 

تارا HEV نخستین تجربه توسعه خودروی هیبریدی بومی و سکوی انتقال دانش فنی است. خودروهای انووی و شوال ۲ که در نسخه هیبرید تعریف شده اند، در مقابل، سفیر R۷ که در نسخه پلاگین هیبرید عرضه خواهد شد، قرار است در کوتاه‌مدت حضور ایران‌خودرو را در بازار خودروهای هیبرید و پلاگین هیبرید تثبیت کنند تا فاصله زمانی تا توسعه محصولات مبتنی بر قوای محرکه هیبرید ایران خودرو پوشش داده شود. 

در کنار این پروژه‌ها، توسعه موتورهای جدید TUP و TUP-TC ارتقای موتورهای موجود، و عرضه محصولاتی مانند تارا توربوشارژ، سورن پلاس به‌روز شده و ۲۰۷ فیس‌لیفت نشان می‌دهد که استراتژی شرکت تنها معطوف به آینده دور نیست؛ بلکه هم‌زمان به بهبود محصولات فعلی نیز توجه دارد.

تفاوتی که قرار است در زندگی روزمره دیده شود 

در نهایت، تفاوت این فناوری‌ها فقط در نوع موتور یا اندازه باتری نیست. آنچه اهمیت دارد، اثری است که بر زندگی روزمره راننده می‌گذارند؛ از کاهش دفعات سوخت‌گیری و هزینه سوخت گرفته تا تجربه‌ای آرام‌تر در رانندگی شهری. 

به همین دلیل، شاید مهم‌ترین تغییر در استراتژی جدید ایران‌خودرو این باشد که محصولات آینده قرار نیست فقط متفاوت به نظر برسند؛ قرار است متفاوت عمل کنند. آینده صنعت خودرو را نمی‌توان تنها با یک فناوری تعریف کرد. همان‌گونه که همه کشورها مسیر یکسانی برای گذار به حمل‌ونقل پاک ندارند، راهبرد خودروسازان نیز متناسب با واقعیت‌های هر بازار شکل می‌گیرد. در ایران، جایی که کاهش مصرف سوخت، توسعه فناوری داخلی و محدودیت زیرساخت شارژ هم‌زمان اهمیت دارد، حرکت موازی در توسعه موتورهای کم‌مصرف، خودروهای هیبریدی، پلاگین هیبرید و در ادامه خودروهای برقی، بیش از آنکه یک انتخاب تبلیغاتی باشد، نمود یک راهبرد توسعه صنعتی است.