مسیر تازه برای صادرات ایران

در یک دهه اخیر مبادلات تجاری ایران با کشورهای آمریکای شمالی روندی نزولی داشته است. عمده کشورهای طرف معامله ایران در این منطقه، کانادا، ایالات متحده آمریکا، مکزیک و کوبا هستند. کشورهایی که از اواخر دهه 50 تاکنون، مجموع مبادلاتشان با ایران همواره به‌مراتب کمتر از سطح تجارت تهران با کشورهای همسایه و حوزه خلیج فارس بوده است.  

به گزارش مرکز تجارت ایران در کانادا، کارشناسان و فعالان اقتصادی، نبود روابط دیپلماتیک کامل، تداوم و تشدید تحریم‌ها، محدودیت‌های بانکی، پیچیدگی‌های انتقال پول، الزامات استانداردی و دشواری‌های لجستیکی را از مهم‌ترین موانع گسترش روابط تجاری ایران با کشورهای آمریکای شمالی می‌دانند.

با این وجود، در همین سال‌های اخیر، روند تجارت ایران و کانادا نسبت به برخی کشورهای این منطقه متفاوت بوده است. داده‌های سایت Trading Economics نشان می‌دهد حجم تجارت کالایی ایران و کانادا در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۱۴ میلیون دلار آمریکا رسیده است. بر اساس این آمار، واردات ایران از کانادا حدود ۲۷۵.۷ میلیون دلار و صادرات ایران به کانادا حدود ۳۸.۸ میلیون دلار بوده است.

عمده واردات ایران از کانادا را دانه‌های روغنی و محصولات کشاورزی تشکیل می‌دهد. در مقابل، خشکبار، میوه، فرش، محصولات غذایی و برخی اقلام مصرفی از مهم‌ترین اقلام صادراتی ایران به بازار کانادا محسوب می‌شوند.

بررسی آمارهای سال ۲۰۲۳ نیز نشان می‌دهد، حجم تجارت دو کشور در آن سال حدود ۳۶۴ میلیون دلار بوده است. در این سال ایران حدود ۳۳۸ میلیون دلار کالا از کانادا وارد و در مقابل حدود ۲۶ میلیون دلار کالا به این کشور صادر کرده بود.

مقایسه این ارقام نشان می‌دهد ، اگرچه حجم کلی مبادلات تجاری ایران و کانادا ، در دو سال مورد بررسی کاهش داشته، اما ارزش صادرات ایران به کانادا از حدود ۲۶ میلیون دلار در سال ۲۰۲۳ به حدود ۳۸.۸ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. این روند، در کنار ظرفیت‌های گسترده‌تر تجاری‌سازی از طریق ساختارهای کانادایی در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که موضوع فقط ورود کالا به بازار کانادا نیست؛ بلکه استفاده از استاندارد، اعتبار، برندینگ و مدل‌های تجاری کانادایی است که می‌تواند به ابزاری برای ورود هدفمندتر کالاها و خدمات ایرانی به بازارهای دیگر تبدیل شود.

از نگاه بازرگانان، در شرایطی که مسیر تجارت خارجی برای بنگاه‌های ایرانی با پیچیدگی‌های جدی‌تری نسبت به گذشته همراه شده، استفاده از ظرفیت‌های بین‌المللی برای استانداردسازی، برندینگ، تجاری‌سازی و ورود حرفه‌ای‌تر به بازارهای هدف، به یکی از ضرورت‌های مهم صادراتی تبدیل شده است.

صادرات در اقتصاد امروز، دیگر فقط عبور کالا از مرزها نیست. آنچه جایگاه یک محصول را در بازارهای جهانی تعیین می‌کند، مجموعه‌ای از الزامات فنی، تجاری و بازاریابی است که از مرحله آماده‌سازی تا عرضه را دربر می‌گیرد. در چنین فضایی، بیش از گذشته ضرورت دارد، به دنبال سازوکارهایی برای افزایش شانس حضور پایدار در بازارهای خارجی رفت.

در همین چارچوب، به تازگی ، ی مرکز تجارت ایران در کانادا به‌عنوان یکی از نهادهای همکار و ظرفیت‌های اجرایی مرتبط با توسعه تجارت ایران، طرحی را برای شناسایی، ارزیابی و همراهی با شرکت‌ها، تولیدکنندگان، تأمین‌کنندگان و فعالان اقتصادی ایرانی تدوین کرده . طرحی که صرفاً محدود به فروش مستقیم کالا در بازار کانادا نیست. این طرح با استفاده از ظرفیت ساختارهای تجاری، استانداردسازی، برندینگ و شبکه‌های کانادایی، راه ورود کالاهای ایرانی را به بازارهایی همچون کانادا، امارات، آفریقا، حوزه قفقاز، اوراسیا و ... تسهیل می‌کند.

بر همین اساس، بنگاه‌های اقتصادی توانمند که آمادگی حضور در بازارهای بین‌المللی را دارند و فعالان اقتصادی که سابقه، ظرفیت تولید، توان تأمین یا آمادگی ورود به مسیرهای حرفه‌ای صادراتی را دارند؛ می‌توانند از این ظرفیت بهره‌مند شوند.

در واقع شرکت‌ها، واحدهای تولیدی، تأمین‌کنندگان، شرکت‌های خدماتی و مجموعه‌های دانش‌بنیان می‌توانند در این مسیر قدم بگذارند. مجموعه‌هایی که محصول، خدمت، دانش فنی یا ظرفیت تولیدی قابل ارائه در بازارهای خارجی دارند، اما برای ورود مؤثرتر به بازار مقصد نیاز به ارزیابی، آماده‌سازی، استانداردسازی، اصلاح بسته‌بندی، طراحی مدل همکاری، معرفی تجاری یا شبکه‌سازی تخصصی هستند، می‌توانند از این فرصت استفاده کنند.

به گفته محمد وحیدی‌راد، مدیر مرکز تجارت ایران در کانادا، هدف از اجرای این طرح، شناسایی و انتخاب توانمندی‌های واقعی و قابل اتکای فعالان اقتصادی ایرانی است که امکان ورود، عرضه، توسعه، بازاریابی یا تجاری‌سازی محصولات و خدمات آن‌ها در بازار کانادا یا از مسیر ظرفیت‌های کانادایی در سایر بازارهای هدف وجود داشته باشد.

او افزود: مرکز تجارت، شرکت‌ها و واحدهای منتخب را از مرحله ارزیابی اولیه تا آماده‌سازی تجاری، بررسی ظرفیت صادراتی، طراحی مسیر ورود به بازار، معرفی تجاری و بررسی مدل‌های همکاری اجرایی همراهی خواهد کرد.

وحیدی‌راد تأکید کرد: این همکاری می‌تواند، متناسب با نوع محصول، ظرفیت تولید، شرایط بازار و نتیجه ارزیابی تخصصی، شامل آماده‌سازی صادراتی، اصلاح بسته‌بندی، استانداردسازی، تولید سفارشی، تولید مشترک، تأمین یا مدیریت بخشی از هزینه‌های پروژه، آماده‌سازی محصول برای بازار مقصد، لجستیک، معرفی تجاری و بازاریابی B2B باشد.

به گفته او، در بسیاری از پروژه‌ها، مقصد نهایی الزاماً بازار کانادا نیست. ممکن است یک محصول ایرانی با استفاده از فرآیندهای تجاری‌سازی، استانداردسازی، برندینگ، طراحی بسته‌بندی، ساختار شرکتی یا شبکه تجاری کانادایی، برای ورود به بازارهایی مانند امارات، آفریقا، کشورهای حوزه قفقاز، اوراسیا یا سایر بازارهای هدف آماده شود. بنابراین نگاه این طرح، صرفاً صادرات مستقیم به کانادا نیست، بلکه ایجاد مسیر حرفه‌ای‌تر برای حضور کالاها و خدمات ایرانی در بازارهای بین‌المللی است.

حمایت از فعالان اقتصادی

به گزارش روابط عمومی مرکز تجارت ایران در کانادا، برمبنای سیاستهای اعلامی سازمان توسعه تجارت ایران، در این طرح، شرکت‌ها و واحدهای منتخب از مرحله ارزیابی اولیه تا آماده‌سازی تجاری، بررسی ظرفیت صادراتی، طراحی مسیر ورود به بازار، معرفی تجاری و بررسی مدل‌های همکاری اجرایی همراهی می‌شوند.

«ارزیابی اولیه محصول، خدمت یا ظرفیت تولیدی»، «بررسی ظرفیت صادراتی و توان تأمین شرکت»، «بررسی امکان ورود محصول یا خدمت به بازار کانادا یا سایر بازارهای هدف»، و «آماده‌سازی یا اصلاح پروفایل تجاری و صادراتی» از جمله بخش‌هایی است که در مرحله اولیه مورد بررسی قرار می‌گیرد.

طبق اظهارات وحیدی‌راد، «بررسی اولیه بسته‌بندی، لیبلینگ، مستندات فنی و الزامات بازار مقصد»، «طراحی مسیر اولیه ورود به بازار»، «طراحی اولیه برنامه بازاریابی B2B و معرفی تجاری»، «بررسی امکان معرفی به شبکه‌های تجاری، توزیعی یا تخصصی مرتبط» و همچنین «بررسی مدل‌های همکاری اجرایی، تولیدی، مالی یا تجاری متناسب با ظرفیت شرکت» از دیگر بخش‌هایی است که می‌تواند از سوی مرکز تقبل یا مدیریت شود.

مرکز می‌تواند متناسب با ماهیت پروژه و در چارچوب قرارداد مستقل، بخشی یا تمام هزینه‌های مرتبط با آماده‌سازی، تولید، بسته‌بندی، لجستیک، معرفی تجاری یا بازاریابی را تأمین، مدیریت یا در قالب مدل همکاری مشترک برنامه‌ریزی کند.

وحیدی‌راد افزود: شرکت‌های منتخب در مرحله اولیه، هیچ‌گونه تعهدی برای خرید خدمات از مرکز نخواهند داشت. هرگونه همکاری مالی، تولیدی، تجاری یا اجرایی در مراحل بعدی، منوط به بررسی تخصصی، توافق طرفین، تصویب داخلی و انعقاد قرارداد مستقل خواهد بود.

او در پایان تأکید کرد: در شرایط فعلی، صادرات موفق فقط به معنای ارسال کالا نیست. موفقیت در این مسیر، مستلزم آماده‌سازی صحیح، شناخت بازار مقصد، تطبیق محصول با الزامات تجاری و استانداردی، طراحی مدل ورود و بهره‌گیری از اعتبار ساختارهای بین‌المللی است. هدف نیز شناسایی ظرفیت‌های واقعی ایران و تبدیل آن‌ها به پروژه‌های قابل اجرا برای حضور در بازارهای مقصد است.