ماجرای وام ۲۰ میلیون تومانی بلاعوض برای بازسازی خانه‌های آسیب دیده در جنگ چیست؟

وضعیت «صبر و انتظار» در بازار «بازسازی‌ خانه‌های خسارت‌‌خورده از جنگ 40 روزه» نسبت به «تصویب فرمول تامین‌مالی در دولت» باعث شده است ابهام درباره «سرنوشت کمک بلاعوض نهادهای متولی بازسازی» بین شهروندان و همچنین عوامل جبران خسارت، روزبه ‌روز تشدید شود.

به گزارش دنیای اقتصاد، بررسی‌ها از علت احتمالی «تاخیر در تصویب فرمول مالی بازسازی‌ها» نشان می‌دهد، کمبود منابع دولتی تصمیم‌گیری نهایی را تحت‌تاثیر قرار داده است.  پیش‌تر برآوردهای اولیه کارشناسان در دولت مشخص کرده بود، رقمی حول و حوش 40همت «خسارت به ساختمان‌های مسکونی و تجاری» در شهرها وارد شده است. با این حال، احتمالا آسیب‌هایی که به تاسیسات شهری نیز وارد شده، به این رقم اضافه خواهد شد.

خسارت‌دیدگان مسکونی، علاوه بر اینکه منتظر «تعیین نهایی نحوه جبران خسارت» از سمت دولت هستند، به‌دلیل خبرهایی که پیش‌تر توسط سخنگوی دولت مبنی بر «عدم کمک بلاعوض» اعلام شد، درباره «اصل کمک‌های دولتی» سوال دارند. 

با این حال، تکلیف پرونده‌های خسارت مسکونی جنگ 40روزه در تهران، کلا با شهرداری است. شهرداری تهران در مدلی که تعریف کرده، برای حدود 2هزار واحد مسکونی ویران‌شده، به جای پرداخت کمک بلاعوض، از طریق مجوز تراکم‌ساختمانی به سازنده‌ها، هزینه بازسازی بناهای اولیه را برای مالکانشان پوشش می‌دهد.

هرچند «تشریفات» فرآیندی که در نهایت به «توافق سه طرفه» بین سازنده، شهرداری و مالکان خسارت‌خورده منجر خواهد شد، با توجه به تجربه بازسازی‌های جنگ 12روزه، بسیار زمان‌بر است؛ از جمله اینکه، نظر برخی مالکان برای بازسازی احتمالا «حفظ طبقات اولیه» است که همین، «مانع» بر سرراه مدل بازسازی‌های تهران محسوب می‌شود. اما در شهرهایی غیر از کلان‌شهرها، متولی بازسازی و جبران خسارت، بنیاد مسکن تعیین شده است.

منوچهر خواجه‌دلویی، رئیس بنیاد مسکن ضمن تشریح جزئیات «خسارت‌‌ به ساختمان‌های مسکونی و تجاری» در 373 شهر و روستای کشور، نحوه «جبران خسارت» را نیز اعلام کرد. در کل جنگ 40روزه، در 373شهر و روستای مستقر در 24استان کشور، منهای کلان‌شهر تهران، 108 هزار واحد مسکونی و تجاری دچار سطوح مختلفی از «آسیب و خسارت» شد.

طبق ارزیابی خسارت‌‌های صورت‌گرفته، بالای 81درصد از واحدها، مسکونی هستند. از بین این 108هزار واحد، تعداد یک‌هزار و 220واحد «تخریب یا ویران» شدند که نیازمند «بازسازی از صفر» هستند. همچنین بیش از 6هزار واحد، دچار «خسارت نوع یک» شدند که به معنای «آسیب بالا در حد نیاز به مقاوم‌سازی» است. ساکنان این واحدها همچون گروه اول، «ویرانی‌ها»، باید خانه‌های خود را تخلیه کنند.

به این ترتیب، طی جنگ 40روزه، صرف نظر از آمار خسارت‌های تهران، حدود 7600خانوار در شهرها و روستاهای کشور مجبور به تخلیه محل‌سکونت بر اثر اصابت پرتابه‌ها شدند. با احتساب آمار شهرداری تهران، این رقم به حدود 10 هزار خانوار می‌رسد. 29 هزار واحد مسکونی در این 373 شهر با «خسارت نوع دو» که به معنای «تعمیر در حد نازک‌کاری آپارتمان» است روبه‌رو شدند و بیش از 50هزار واحد نیز با کمترین خسارت، یعنی نوع سه که در حد «شکستگی شیشه‌ها» است، مواجه شدند.

 با احتساب کل واحدهای مسکونی خسارت‌خورده در تهران، برآورد جدید از «آثار جنگ 40روزه در بخش مسکن» نشان می‌دهد، در مجموع بیش از 140هزار واحد مسکونی، آسیب‌ کلی یا جزئی دیدند که تعداد «ویران‌شده‌ها» بالای 3هزار واحد مسکونی است.

بازسازی زیر سایه «تورم ساخت»؟

 رئیس بنیاد مسکن در پاسخ به این پرسش فراگیر که «آیا بازسازی‌ها بالاخره مشمول کمک‌ بلاعوض می‌شود؟» اعلام کرد: طرح‌ها و پیشنهادهای مربوط به چگونگی جبران خسارت و آسیب‌های مسکونی در جنگ 40 روزه، روند تصویب در دولت را طی می‌کند. با این حال، حداقل 20‌میلیون تومان از هزینه‌های بازسازی هر مترمربع بنای مسکونی مربوط به نوع یک، خانه‌های ویران‌شده، به‌صورت سبد کمک‌‌های بلاعوض پوشش داده می‌شود.

این سبد شامل «پرداخت نقدی برای تامین مصالح‌ساختمانی و دستمزد ساخت و همچنین تامین سیمان و میلگرد» است. مجموع متراژ مشمول کمک‌بلاعوض نیز «سقف مساحت بنای اولیه» است؛ اما چنانچه مالکان در جریان بازسازی از صفر، قصد افزایش مساحت زیربنا داشته باشند، می‌توانند از تسهیلات ساخت با نرخ مصوب شورای پول و اعتبار استفاده کنند.

رئیس بنیاد مسکن درباره «تدابیر ضدتورمی» در جریان بازسازی ساختمان‌های مسکونی گفت: برای آنکه مالکان طی دوره بازسازی به «رشد هزینه‌های ساخت» برخورد نکنند یا کمترین مواجهه را داشته باشند، بخش کمک بلاعوض مربوط به «هزینه مصالح‌ساختمانی» در یک مرحله واریز می‌شود.

هزینه ساخت نسبت به فروردین سال گذشته متوسط 55درصد جهش کرده است که بخشی از این رشد ناشی از «تعطیلی صنایع تولیدکننده نهاده‌های تولید ساختمان» طی ایام جنگ 40 روزه یا خسارت به این صنایع است. رئیس بنیاد مسکن، مجموع خسارت‌های واردشده به 108هزار واحد مسکونی و تجاری در شهرها و روستاهای 24استان کشور، منهای کلان‌شهر تهران، را 17هزار و 500‌میلیارد تومان اعلام کرد.

مدل بازسازی خانه‌ها در مناطق شهری غیر از تهران که بنیاد مسکن متولی آن است، «بدون مداخله مستقیم بنیاد» و توسط مالکان اجرا می‌شود. با این حال، امور اجرایی مربوط به «ثبت خسارت، آواربرداری و جبران مالی خسارت» با بنیاد مسکن است.