پیش‌بینی کارشناسان از احتمال خروج ۱۵ همت از بورس بعد از بازگشایی / زلزله در بازار سرمایه به راه می‌افتد؟

شنبه ۹ اسفند، تنها دقایقی پس از شروع معاملات، تابلوی بورس خاموش و تمام معاملات آن روز باطل اعلام شد. پس از 7 روز تعطیلی رسمی، دوباره تعطیلات بورس تمدید شد. پس از پایان تعطیلات سوال اصلی اینجاست: وقتی نمادها  باز شوند، چه سرنوشتی در انتظار سهامداران خواهد بود؟

به گزارش اعتماد، تحلیلگران می‌گویند بازار سرمایه در آستانه یکی از بزرگ‌ترین آزمون‌های تاریخ خود ایستاده. تجربه نشان داده وقایع ژئوپلیتیکی در ابعاد درگیری قدرت‌های بزرگ، نه فقط بورس‌های منطقه که بازارهای جهانی را هم به لرزه درمی‌آورد. در چنین روزهایی، نااطمینانی تبدیل به ابربحران اقتصاد می‌شود؛ سرمایه‌گذاران به سرعت دارایی‌های پرریسک را کنار می‌گذارند و به پناهگاه‌های امنی مثل طلا و دلار پناه می‌برند.

برای بازار ایران اما ماجرا پیچیده‌تر از یک تنش نظامی ساده است. همزمانی جنگ با شهادت رهبر، معادلات را سخت‌تر کرده است. کارشناسان می‌گویند احتمال دارد در گام اول، صندوق‌های با درآمد ثابت به عنوان کم‌ریسک‌ترین گزینه بازگشایی شوند، اما نگرانی اصلی جای دیگری است: خروج نقدینگی سنگین از بازار. برخی برآوردهای اولیه از احتمال خروج بیش از ۱۵ همت سرمایه  در صورت بازگشایی کامل حکایت دارد؛ رقمی که می‌تواند برای بورس که  این روزها بیش از همیشه شکننده شده، زلزله به راه  بیندازد.

با این حال، تحلیلگران یادآوری می‌کنند پایان جنگ همیشه با رونق همراه نیست. بازگرداندن اعتماد سهامداران، کار دشوار و زمانگیری است. آینده بازار حالا به سه چیز گره خورده: شدت و مدت درگیری‌ها، واکنش کشورهای دیگر و میزان خرابی‌هایی که به زیرساخت‌ها وارد شده. در این میان، بعضی بخش‌ها مثل صنایع ساختمانی، انرژی و شرکت‌هایی که در بازسازی نقش دارند، ممکن است در بلندمدت روزهای بهتری ببینند. اما فعلا و در کوتاه‌مدت، همه چشم‌شان به سر در بورس است تا ببینند اولین روز کاری پس از بحران چه شکلی خواهد بود.

سهیلا نقی‌پور، تحلیلگر بازار سرمایه به «اعتماد» می‌گوید: وقایع ژئوپلیتیکی، به‌ویژه مواردی که شامل درگیری بین قدرت‌های بزرگ در مناطق حساس می‌شوند، همواره تاثیرات عمیقی بر پیکره بازارهای مالی جهانی برجای می‌گذارند. حمله نظامی یک کشور به کشوری دیگر، یکی از این رویدادهای تنش‌زاست که بلافاصله امواج نااطمینانی را در سراسر جهان منتشر می‌کند. این نااطمینانی که مشخصه اصلی دوره‌های پرتلاطم است، مستقیما به افزایش شدید نوسانات در بازارهای سهام، فلزات گرانبها مانند طلا و کامودیتی‌ها مانند نفت منجر می‌شود. 

او می‌افزاید: سرمایه‌گذاران در چنین شرایطی، با احتیاط بیشتری عمل کرده و به سرعت به اخبار واکنشی سریع نشان می‌دهند که این خود باعث تلاطم بیشتر قیمت‌ها می‌شود.تاثیر این‌گونه وقایع بر بازارهای بورس، معمولا شدت متفاوتی دارد. بورس‌های کشورهایی که از نظر جغرافیایی به منطقه درگیری نزدیک‌تر هستند، اغلب اولین و شدیدترین واکنش‌ها را تجربه می‌کنند؛ این واکنش می‌تواند شامل افت شدید شاخص‌ها به دلیل نگرانی از گسترش دامنه درگیری، اختلال در زنجیره‌های تامین یا مشکلات لجستیکی باشد.در مقابل، بازارهای بزرگ جهانی مانند بازارهای آسیا مثل چین، ژاپن، کره‌جنوبی‌ و امریکا نیز  از این  قاعده  مستثنی نیستند.

او ادامه می‌دهد: اگرچه ممکن است شدت تاثیرگذاری متفاوت باشد، اما ارتباط تنگاتنگ اقتصاد جهانی به این معنی است که تنش‌های بزرگ حتی در نقاط دوردست نیز می‌توانند بر تصمیمات سرمایه‌گذاری تاثیر بگذارند. به عنوان مثال، افزایش قیمت نفت ناشی از تنش‌ها می‌تواند هزینه‌های تولید را برای شرکت‌ها در سراسر جهان افزایش داده و تقاضا را تحت تاثیر قرار بدهد. همچنین سرمایه‌گذاران در مواجهه با عدم اطمینان، تمایل بیشتری به سمت دارایی‌های امن مانند طلا، اوراق قرضه دولتی کشورهای با ثبات یا ارزهایی چون دلار امریکا و یورو پیدا می‌کنند که این امر می‌تواند منجر به افت قیمت سهام شود.پایان یافتن یک دوره جنگ، معمولا  نقطه عطفی مهم برای بازارهای مالی از جمله بورس محسوب می‌شود. 

از نگاه نقی‌پور، پس از فروکش کردن تنش‌ها، انتظار می‌رود بازار بورس مانند دوران جنگ ۱۲ روزه چند وقتی با عرضه و افت قیمت در سهام مواجه شود، زیرا بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران به سهام پس از این درگیری بسیار سخت خواهد بود، اما می‌توان پس از گذشت مدتی و ثبات در فضای جاری کشور به تدریج شاهد روند بهبود باشیم، هر چند این مسیر پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. در وهله اول، کاهش عدم قطعیت و بازگشت نسبی ثبات می‌تواند با افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران همراه و به رالی پس از بحران منجر شود.

او می‌افزاید: موفقیت در بازسازی زیرساخت‌ها، احیای زنجیره‌های تامین و بازگشت جریان عادی تجارت، نقش بسزایی در تسریع این روند دارد. بخش‌هایی مانند ساخت‌وساز، انرژی که عرضه و تقاضای آن تحت تاثیر قرار گرفته و صنایعی که مستقیما در بازسازی دخیل هستند، ممکن است شاهد رشد باشند.در کل باید عنوان کرد که پیش‌بینی وضعیت آینده بورس‌ها، به‌ویژه در زمان بازگشایی پس از چنین رویدادهایی، امری بسیار پیچیده و وابسته به تحولات آتی است، اما بازگشایی و روند بازار بورس کشورمان به چند عامل کلیدی دیگر هم بستگی دارد. 

او ادامه می‌دهد: اولین مورد شدت و مدت درگیری‌هاست. هر چه درگیری شدیدتر و طولانی‌تر باشد، تاثیرات منفی عمیق‌تر و روند بهبود کندتر خواهد بود.

در کنار آن واکنش‌های بین‌المللی هم اهمیت دارد. موضع‌گیری سایر کشورها، تحریم‌ها و تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به بحران، نقش مهمی در شکل‌دهی به آینده بازارها دارند.همچنین پیامدهای اقتصادی و میزان خسارات وارده به زیرساخت‌ها، تاثیر بر عرضه و تقاضای جهانی و سرعت بازسازی اقتصادی، عوامل تعیین‌کننده در بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران خواهند بود.به‌طور کلی، انتظار می‌رود که پس از فروکش کردن تنش‌ها و بازگشت نسبی ثبات، بازار مالی کشور تلاش کند تا خود را با واقعیت‌های جدید اقتصادی تطبیق دهد و ممکن است شاهد روندهای صعودی در بخش‌هایی باشیم که از بازسازی یا تغییرات استراتژیک منتفع می‌شوند، در حالی که بخش‌های دیگر ممکن است برای مدتی در رکود باقی بمانند.

چشم بازار بورس

امیرعباس باقری، تحلیلگر بازار بورس نیز در گفت‌وگو با «اعتماد» می‌گوید: در نهایت روزی که مدت‌ها درباره آن گمانه‌زنی می‌شد فرا رسید؛ روزی که تنش‌های فزاینده میان ایران از یک سو و ایالات متحده و اسراییل از سوی دیگر به نقطه‌ای رسید که به درگیری نظامی مستقیم تبدیل شد. طی ماه‌ها و حتی سال‌های گذشته تحلیلگران سیاسی و اقتصادی بارها درباره احتمال وقوع چنین سناریویی هشدار داده بودند، اما بسیاری همچنان امیدوار بودند که این تنش‌ها هرگز به مرحله جنگ تمام‌عیار نرسد. با این حال، تحولات اخیر نشان داد که معادلات منطقه‌ای می‌تواند در مدت ‌زمانی بسیار کوتاه دستخوش تغییرات بنیادین شود. او می‌افزاید: آغاز این درگیری در شرایطی رخ داد که کشور در میانه یک روز کاری عادی قرار داشت. بازارهای مالی، از جمله بازار سرمایه، طبق روال معمول فعالیت خود را دنبال می‌کردند و سرمایه‌گذاران در حال انجام معاملات روزانه بودند. اما به‌ یک‌باره با انتشار خبر آغاز درگیری‌ها و افزایش سطح تهدیدات نظامی، شرایط بازار به‌طور کامل تغییر کرد. در اتفاقی کم‌سابقه، مسوولان بازار سرمایه تصمیم گرفتند از حوالی ساعت ۱۰ صبح روز شنبه ۹ اسفند فعالیت بازار را متوقف کنند. به دنبال این تصمیم، معاملات همان روز نیز باطل اعلام شد تا از بروز رفتارهای هیجانی و آسیب‌های احتمالی گسترده به سرمایه‌گذاران جلوگیری شود. به گفته باقری، چنین تصمیمی نشان‌دهنده حساسیت شرایط و تلاش برای مدیریت شوک اولیه وارد شده به بازارهای مالی بود. در شرایط بحران، بازار سرمایه به ‌شدت تحت تاثیر فضای روانی جامعه قرار می‌گیرد و احتمال شکل‌گیری موج‌های سنگین فروش یا خروج سرمایه افزایش می‌یابد. از این رو، تعطیلی موقت بازار اقدامی بود در راستای حفظ ثبات نسبی و جلوگیری از تشدید بی‌ثباتی اقتصادی در روزهای ابتدایی بحران در کنار این تحولات اقتصادی. کشور با ضایعه‌ای بزرگ نیز روبه‌رو شد. شهادت رهبر جمهوری اسلامی ایران فضای سیاسی و اجتماعی کشور را به ‌شدت تحت تاثیر قرار داد. در پی این رخداد، 7 روز تعطیلی رسمی در کشور اعلام شد. این تصمیم علاوه بر جنبه‌های اجتماعی و سیاسی، تاثیر مستقیمی بر روند فعالیت‌های اقتصادی، اداری و مالی کشور نیز گذاشت.

این تحلیلگر بازار بورس معتقد است: با توجه به این شرایط، بسیاری از فعالان بازار سرمایه در انتظار تعیین تکلیف زمان بازگشایی بازار هستند. بر اساس برخی گمانه‌زنی‌ها، احتمال دارد از روز یکشنبه هفته جاری فعالیت بخشی از بازار، به‌ویژه صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت از سر گرفته شود. این صندوق‌ها معمولا به عنوان کم‌ریسک‌ترین بخش بازار سرمایه شناخته می‌شوند و در شرایط بحرانی می‌توانند به عنوان ابزاری برای مدیریت نقدینگی عمل کنند.

او می‌افزاید: با این حال، حتی در صورت آغاز فعالیت این صندوق‌ها نیز انتظار می‌رود بازار با چالش‌هایی جدی مواجه شود. یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها احتمال خروج گسترده نقدینگی از بازار است. برخی برآوردها حاکی از آن است که در صورت بازگشایی، ممکن است بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایه از بازار خارج شود. تجربه بحران‌های پیشین نیز نشان داده است که در شرایط عدم قطعیت شدید، بسیاری  از سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند دارایی‌های خود  را به  شکل  نقد نگهداری کنند.

باقری می‌گوید: در حال حاضر هنوز خبر قطعی درباره بازگشایی کامل بازار سرمایه منتشر نشده است و به نظر می‌رسد چنین تصمیمی تا زمانی که وضعیت امنیتی و نظامی منطقه تا حدی تثبیت نشود، بعید باشد. در واقع، بازار سرمایه به ‌شدت به ثبات سیاسی و اقتصادی وابسته است و در شرایطی که هر روز اخبار جدیدی از حملات، انفجارها و درگیری‌های نظامی منتشر می‌شود، تصمیم‌گیری برای بازگشایی کامل بازار با احتیاط بسیار انجام خواهد شد.

او ادامه می‌دهد: شدت درگیری‌ها نیز به‌گونه‌ای است که آثار آن تنها محدود به یک کشور نیست. بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج‌فارس نیز تحت تاثیر فضای امنیتی جدید قرار گرفته‌اند. حملات موشکی، انفجارها و افزایش سطح آماده‌باش نظامی در منطقه، فضای اقتصادی و تجاری کل منطقه را با عدم قطعیت مواجه کرده است. این موضوع می‌تواند در کوتاه‌مدت بر بازارهای انرژی، تجارت دریایی و جریان سرمایه در جهان نیز تاثیر بگذارد.

از نگاه باقری در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، مدیریت صحیح بحران و حفظ آرامش در فضای اقتصادی است. بازارهای مالی به ‌شدت به انتظارات و احساسات سرمایه‌گذاران وابسته‌اند و کوچک‌ترین نشانه‌های بی‌ثباتی می‌تواند موج‌های شدیدی از واکنش‌های هیجانی ایجاد کند. از این رو، تصمیم‌گیری‌های دقیق و اطلاع‌رسانی شفاف از سوی نهادهای مسوول می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از تشدید  بحران  ایفا  کند.

این تحلیلگر بازرار بورس در پایان می‌گوید که اقتصاد و بازار سرمایه کشور در مقطعی بسیار حساس قرار گرفته‌اند. ادامه روند تحولات نظامی و سیاسی در روزها و هفته‌های آینده نقش تعیین‌کننده‌ای در مسیر آینده بازار خواهد داشت. سرمایه‌گذاران، فعالان اقتصادی و سیاستگذاران همگی در انتظار روشن‌تر شدن چشم‌انداز تحولات هستند تا بتوانند درباره مسیر پیش‌رو تصمیم‌گیری کنند. آنچه مسلم است این است که بازار سرمایه، مانند سایر بخش‌های اقتصاد، ناگزیر از عبور از این دوره پرتنش خواهد بود؛ دوره‌ای که می‌تواند پیامدهای آن برای سال‌ها بر فضای اقتصادی کشور سایه  بیفکند.