خلاصه تحولات بخش مالی و پولی سال ۹۳ نشان میدهد
اضافه برداشت بانکها مهمترین عامل رشد پایه پولی
خلاصه تحولات اقتصادی سال 93 که به تازگی از سوی بانک مرکزی منتشر شده، نشان میدهد که در بخش پولی، مالی و بانکی با تحولات گستردهیی در حوزه بانکداری الکترونیک و ابزارها و نظامهای پرداخت مواجه شده است. کاهش نسبت مطالبات غیرجاری بانکها، افزایش ضریب فزاینده به عدد 5.96 و رشد تعداد و ارزش کل چکهای مبادله شده در سیستم چکاوک به ترتیب با 5.6 و 35.6درصد رشد و کاهش 8درصدی قیمت سکه از دیگر تحولات سال 93 بوده است.
از سوی دیگر در بازار ارز نرخ دلار امریکا 3درصد، پونــد5.2 درصــد و فرانــک سوییس 2.4درصــد افـزایش یافتنـد و یـورو و یـکصـد یـن ژاپـن بـه ترتیـب 1.5 و 5.6 درصد کاهش را ثبت کردند. علت اصلی افزایش بدهی بانکها به بانک مرکزی در پایان سال گذشته، اضافه برداشت بانکها و موسسات اعتباری بوده است. رشد 42.4درصدی بدهی بانکها به بانک مرکزی در سال گذشته سهم فزاینده معادل 21.6درصد داشته که مهمترین عامل رشد پایه پولی بوده و این رشد ناشی از اضافه برداشت بانکها و موسسات اعتباری بوده است. در سال 93 خالص داراییهای خارجی بانک مرکزی با 5.6درصد کاهش نسبت به سال قبل از آن، تاثیر کاهنده 7.9درصدی در پایه پولی داشته است. همچنین عامل اصلی کاهش خالص سایر اقلام پایه پولی افزایش 2.1درصدی ذخیره تسعیر داراییها و بدهیهای ارزی بود که سهمی کاهنده معادل 1.7درصد در رشد پایه پولی سال قبل داشته است. پایه پولی در سال 93 معادل 10.7درصد افزایش داشته که در مقایسه با رشد 21.4درصدی این متغیر در سال 92 کاهش 10.7درصدی این متغیر را نشان میدهد. بدهی بانکها به بانک مرکزی در سال 93 با 42.4درصد افزایش نسبت به سال 92 سهم فزاینده معادل 21.6درصد
داشته که مهمترین عامل رشد پایه پولی در سال قبل بوده است. خالص مطالبات بانک مرکزی از بخش دولتی 14.2درصد کاهش یافته و سهمی کاهنده معادل 5/0درصد دیگر عامل کاهشدهنده رشد پایه پولی در اقتصاد 93 بود. در سال 92 این متغیر با 15.8درصد کاهش سهم کاهنده 0.7درصدی در رشد پایه پولی داشت.
پول و نقدینگی
نقدینگی و عوامل موثر بر آن در پایان سال 1393 حجم نقدینگی با 22درصد افزایش نسبت به پایان سال قبل به 782 هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به رشد 38درصد سال 92 معادل 16واحد درصد کاهش نشان میدهد. مطالبات از بخش غیردولتی بدون سود و درآمد سالهای آتی با 16.4درصد رشد مهمترین عامل رشد نقدینگی در سال 1393 بود. سهم پول از مانده نقدینگی در پایان سال 1393 معادل 15.4درصد بود که در مقایسه با رقم سال 1392 به میزان 3.3واحد درصد کاهش نشان میدهد. در این میان، سهم سپردههای دیداری در نقدینگی در پایان سال 1393 در مقایسه با پایان سال 1392 با 2.6واحد درصد کاهش به 10.9درصد رسید.
بررسی عوامل موثر بر پایه پولی
پایه پولی طی سال 1393 معادل 10.7درصد افزایش یافت که در مقایسه با رشد پایه پولی سال 92 معادل بیش از 10.7واحد درصد کاهش نشان میدهد. بدهی بانکها به بانک مرکزی با 42درصد رشد نسبت به پایان سال 1392 و سهمی فزاینده معادل 21واحد درصد، مهمترین عامل فزاینده رشد پایه پولی در پایان سال 1393 بود. عامل اصلی افزایش بدهی بانکها به بانک مرکزی در پایان اسفند ماه 1393 نسبت به پایان سال 1392 افزایش اضافه برداشت بانکها و موسسات اعتباری بود. طی سال 1393 خالص داراییهای خارجی بانک مرکزی با 5.6درصد کاهش نسبت به پایان سال 1392 مهمترین عامل کاهنده در رشد پایه پولی در پایان سال 1393 بود. خالص سایر اقلام بانک مرکزی با 2.6درصد کاهش نسبت به پایان سال 1392 و سهمی کاهنده معادل 2.5واحد درصد، دیگر عامل کاهنده پایه پولی در سال 1393 بود. عامل اصلی کاهش خالص سایر اقلام بانک مرکزی افزایش 2درصدی ذخیره تسعیر داراییها و بدهیهای ارزی بود که سهمی کاهنده معادل 1.7واحد درصد در رشد پایه پولی طی سال 1393 داشت. خالص مطالبات بانک مرکزی از بخش دولتی با 14درصد کاهش نسبت به پایان سال 1392 دیگر عامل کاهنده در رشد پایه پولی در پایان سال 1393 بود.
بررسی اجزای ضریب فزاینده نقدینگی
ضریب فزاینده نقدینگی طی سال 1393 با 10.5درصد افزایش نسبت به سال 1392 به 5.96 رسید. در توضیح تغییر ضریب فزاینده نقدینگی طی سال 1393 باید اشاره کرد که نسبت ذخایر اضافی به کل سپردهها 49درصد و نسبت اسکناس و مسکوک در دست اشخاص به کل سپردهها با 14.5درصد کاهش مواجه شده و به دلیل ارتباط معکوس با ضریب فزاینده نقدینگی به ترتیب موجب افزایش 42/0و 20/0 واحدی متغیر مزبور شدند. در مقابل، نسبت سپردههای قانونی به کل سپردهها با 1.8درصد افزایش موجب کاهش 06/0واحدی ضریب فزاینده نقدینگی شد.
سپردههای بخش غیردولتی
مانده سپردههای بخش غیردولتی نزد بانکها و موسسات اعتباری غیربانکی در پایان سال 1393 به 747هزار میلیارد تومان رسید که در مقایسه با پایان سال 1392 به میزان23درصد رشد نشان میدهد. سهم بانکهای غیردولتی و موسسات اعتباری غیربانکی از کل سپردههای بخش غیردولتی در پایان سال 1393 معادل 71درصد بود.
مطالبات غیرجاری
نسبت مطالبات غیرجاری شامل مطالبات از بخش دولتی و غیردولتی به کل تسهیلات ریالی بانکها و موسسات اعتباری با 2واحد درصد کاهش از 13.2درصد در سال 1392 به 11.2درصد در پایان سال 1393 رسید. نسبت مطالبات غیرجاری به کل تسهیلات ریالی در گروه بانکهای تجاری 10.9، تخصصی 6.8 و غیردولتی 13.1درصد که نسبت به سال 1392 برای کلیه گروههای بانکی کاهش نشان میدهد.
پرداختهای نقدی اسکناس و مسکوک
رقم اسکناس و مسکوک در دست اشخاص با احتساب ایران چک بانک مرکزی با 5.3درصد رشد به 351هزار میلیارد ریال در پایان سال 1393 رسید. سهم اسکناس و مسکوک در دست اشخاص از نقدینگی به 4.5درصد در پایان سال 1393 رسید و سهم آن از پول به 29.1درصد در پایان سال 1393 افزایش یافت.
نظام تصفیه چک
با عملیاتی شدن سامانه چکاوک بهعنوان زیرساخت پردازش نظاممند الکترونیکی چک و اسناد بانکی در نیمه دوم سال1393 و تحت پوشش قرار گرفتن تدریجی 27استان تا پایان سال1393، عملیات پایاپای اسناد بانکی همزمان از طریق سامانه مزبور و اتاق پایاپای اسناد بانکی انجام پذیرفت. بر این اساس، تعداد چکهای تحویلی به اتاق پایاپای اسناد بانکی با 12.3درصد کاهش در مقایسه با سال1392 به 104میلیون فقره رسید و مجموع ارزش اسناد مبادله شده از این طریق نیز با 5.6درصد کاهش نسبت به سال گذشته به رقم 16779هزار میلیارد ریال بالغ شد. در مقابل، تعداد 21.4 میلیون فقره انواع چک به ارزش 7552هزار میلیارد ریال در سامانه چکاوک مبادله شد. در مجموع، تعداد و ارزش کل چکهای مبادله شده بهترتیب با 5.6 و 35.6درصد رشد نسبت به سال قبل به 126میلیون فقره به ارزش 24331هزار میلیارد ریال رسید.
ابزارها و تجهیزات پرداخت الکترونیکی
در سال1393، تعداد ابزارها و تجهیزات پرداخت الکترونیکی در شبکه بانکی کشور رشد قابلقبولی داشت. در سال مزبور، تعداد کارتهای صادر شده توسط شبکه بانکی با 19.6درصد رشد به بیش از 333میلیون عدد بالغ شد. از این تعداد، معادل 67درصد 223میلیون عدد کارت برداشت، 32درصد 109میلیون خرید و هدیه و تنها نیمدرصد 1.7میلیون کارت اعتباری بوده است.
تعداد دستگاههای خودپرداز با 19درصد رشد به 40369دستگاه رسید. تعداد پایانههای شعب و پایانههای فروش نیز به ترتیب از رشدی معادل 16درصد و 20درصد برخوردار شد. بر این اساس، تعداد پایانههای فروش در پایان سال1393 به 3.7میلیون دستگاه رسید که نشاندهنده جهتگیری مناسب شبکه بانکی در گسترش بیشتر پرداختهای الکترونیکی در سطح کشور است.
مبادلات الکترونیکی
تعداد و ارزش مبادلات الکترونیکی انجام شده در شبکه بانکی کشور در سال1393 نسبت به سال1392 به ترتیب از رشدی معادل 32 و 70درصد برخوردار بود. در سال1393، معادل 4908میلیون تراکنش به ارزش 16499هزار میلیارد ریال از طریق خودپردازها انجام شد. تعداد تراکنشهای پایانههای فروش با رشد 39درصدی از 3910میلیون عدد در سال1392 به 5453میلیون عدد در سال1393 افزایش یافت. همچنین، تعداد و ارزش تراکنشهای انجام شده در پایانههای شعب طی سال1393 بهترتیب 31 و 26درصد افزایش یافت. در سال1393، تعداد 2167میلیون تراکنش به ارزش 1110هزار میلیارد ریال با استفاده از ابزارهای تلفن همراه، تلفن ثابت، کیوسک و اینترنت انجام شد. در سال1393 نسبت به سال1392، معادل 4.1واحد درصد از سهم تعدادی تراکنشهای خودپردازها کاسته شد و بر سهم تعدادی پایانههای فروش 2.3واحد درصد و تلفن همراه، تلفن ثابت، کیوسک و اینترنت 1.8واحد درصد افزوده شد. این آمار نشاندهنده گسترش استفاده از ابزارهای نوین پرداخت و کاهش نقش پول در نقد معاملات روزانه افراد است.
شتاب
سهم بالایی از تراکنشهای الکترونیکی در شبکه بانکی کشور مربوط به تراکنشهای بین بانکی است که از طریق شبکه تبادلات الکترونیکی بینبانکی شتاب انجام میگیرد. تعداد تراکنشهای بینبانکی پردازش شده در مرکز شتاب از طریق خودپردازها و پایانههای فروش در سال1393 به ترتیب با رشدی معادل 17.8 و 39.5درصد به 2832 و 5453میلیون تراکنش رسید.
در سال1393 تعداد کل تراکنشهای بینبانکی پردازش شده در مرکز شتاب با 34.3درصد رشد نسبت به سال1392 به 10499میلیون تراکنش رسید. همچنین، ارزش این مبادلات با 48درصد رشد نسبت به سال1392 معادل 16601هزار میلیارد ریال بود.
سحاب
گسترش استفاده از سامانه حواله الکترونیکی بینبانکی سحاب برای انتقال کارتی وجوه از دیگر موارد توسعه خدمات مرکز شتاب در سال1393 بود. در این سال 673میلیون مورد انتقال وجه در شبکه بانکی از طریق خودپردازهای بانکهای متصل به سحاب صورت گرفت که نسبت به سال1392 معادل 50.4درصد رشد نشان میدهد. همچنین، معادل 34میلیون تراکنش انجام شده در پایانههای شعب در سال1393 برای انتقال الکترونیکی وجوه بین بانکهای مختلف از طریق سحاب صورت گرفت. تعداد مبادلات انجام شده با استفاده از اینترنت و کیوسک برای انتقال وجه از طریق این سامانه نیز 91.5درصد افزایش یافت. بر این اساس، در سال1393 معادل 799میلیون مورد انتقال وجه در شبکه بانکی از طریق سامانه سحاب صورت گرفت که نسبت به سال1392 معادل 54.6درصد رشد نشان میدهد.
همچنین، ارزش تراکنشهای صورت گرفته در این سامانه با 60درصد رشد نسبت به سال گذشته به 6118هزار میلیارد ریال در سال1393 بالغ شد.
ساتنا
سامانه تسویه ناخالص آنی ساتنا بهعنوان زیرساخت اصلی پرداختهای کلان، پردازش و تسویه تراکنشهای بینبانکی و دستور پرداختها را بهصورت انفرادی و آنی انجام میدهد. در سال1393، تعداد و ارزش تبادلات بانک به بانک در سامانه مزبور بهترتیب از رشد قابلتوجه 95.6 و 101درصدی برخوردار بود. همچنین، تعداد تبادلات مشتری به مشتری 34درصد و ارزش این مبادلات 38.6درصد افزایش یافت. تعداد و ارزش تسویه نتیجه مبادلات سیستمها نیز بهترتیب 19 و 13.9درصد افزایش یافت. بر این اساس، تعداد کل تبادلات انجام شده در ساتنا طی سال1393 به 6356هزار عدد و ارزش آن به 44414هزار میلیارد ریال بالغ شد که نسبت به سال1392 بهترتیب 33.8 و29درصد افزایش داشت. همچنین ترکیب مبادلات انجام شده در این سامانه بهترتیب نشاندهنده سهمهای 94.7 و25.7درصدی مبادلات مشتری به مشتری از تعداد و ارزش کل مبادلات سامانه مزبور در سال1393 است.
پایا
سامانه پایاپای الکترونیکی پایا بهعنوان زیرساخت اصلی پردازش دستور پرداختهای انفرادی و انبوه در کنار دو سامانه ساتنا و سحاب برای پوشش انواع انتقال وجه الکترونیکی در کشور فعال است. سامانههای ساتنا و پایا برای انتقال وجه حساب به حساب و سامانه سحاب برای انتقال وجه کارت به کارت مورد استفاده قرار میگیرند. در سال1393، تعداد و ارزش مبادلات شاپرک در سامانه پایا بهترتیب با 44.7 و 55.2درصد رشد نسبت به پایان سال قبل به 1237میلیون تراکنش به ارزش 9187هزار میلیارد ریال رسید. همچنین تعداد مبادلات دستور پرداخت واریز مستقیم سامانه مزبور با 29.6درصد رشد و ارزش آنها بهدلیل اعمال سقف 500میلیون ریالی برای این نوع تراکنشها با 13.3درصد کاهش مواجه شد. بر این اساس، در سال1393 معادل 1263میلیون مبادله به ارزش 12187هزار میلیارد ریال از طریق سامانه پایا انجام شد که نسبت به پایان سال1392 بهترتیب 44.4 و 29.9درصد افزایش داشت.
بازار ارز
در بـازار بـینبـانکی هـر دلار امریکا بهطور متوسط با نرخ 26509ریال دراختیار متقاضیان قرار گرفـت کـه در مقایسـه بـا سـال1392 حـدود 24.7درصـد افـزایش نشـان میدهد. در این سال هر یورو، پوند، یکصـد یـن ژاپـن و فرانک سوییس بهترتیب با نرخهـای متوسـط 33813، 42858، 24314 و 28591ریال در بازار بینبانکی عرضه شد که بـر ایـن اساس، یکصد ین ژاپن با 14.6درصد و پونـد بریتانیـا بـا 26.5 کمترین و بیشترین افزایش را در مقایسـه بـا سـال92 داشتند. در بــازار آزاد هــر دلار امریکا 32801، یــورو41980، پونــد بریتانیــا52986، یکصد ین ژاپن35484 و فرانک سوییس30163ریال مبادله شد. در مقایسه بـا نـرخهـای متوسـط سـال1392، دلار امریکا 3درصد، پونــد 5.2درصــد و فرانــک سوییس 2.4درصــد افـزایش یافتنـد و یـورو و یـکصـد یـن ژاپـن بـهترتیـب 1.5 و 5.6درصد کاهش را ثبت کردند. تضعیف یـا تقویـت نـرخ ارزهـا در بازار داخلی عمدتا همسو با تغییرات نرخها در بازارهای جهانی بوده است.
قیمت سکه
در سال1393، قیمت تمام قطعـات سـکه در مقایسـه با سال1392 کاهش یافت. این کاهش قیمـت بـه علـت کـاهش قیمت هـر اونـس طـلا در بازارهـای جهـانی بـود. در ایـن سـال سکه تمام بهار آزادی کمترین و ربع سـکه بهـار آزادی بیشـترین کاهش قیمت را در مقایسـه بـا سـال1392 بـه خـود اختصـاص دادند. سرمایهگذاران در ایـن دارایـیهـا بـهترتیـب 8 و 18.8درصد زیان کردند. در سال مورد بررسی، هـر قطعـه سـکه تمـام بهــار آزادی بهطور متوســط 9630هــزار ریــال و هــر قطعــه سکه تمام طرح جدید 9652هزار ریال معامله شد که این ارقـام در مقایسه با سـال1392 بـهترتیـب 8 و 9درصـد کـاهش نشان میدهند.
سهم 38 درصدی یورو از بازار ارز 93
در سال1393، معادل دلاری ارزهای فروخته شده در بازار بینبانکی توسط بانک مرکزی با 69درصد افزایش نسبت به سال قبل از آن به 32736میلیون دلار رسید. یورو ارز مداخلهیی بانک مرکزی بود و حدود 38درصد از حجم فروش بانک مرکزی به این ارز اختصاص داشت.
دیدگاه تان را بنویسید