جنگ و حوادث دی ماه و گرانی قیمت ارز چه تاثیری بر سفرهای ورودی و خروجی ایران داشت؟

گزارش آماری وزارت میراث فرهنگی از تردد مرزی در سال‌های 1403، 1404 و بهار 1405، نشان می‌دهد وقوع جنگ‌های 12 روزه و 40 روزه، حوادث دی‌ماه 1404 و تداوم ناامنی منطقه، تاثیر قابل توجهی بر تعداد مسافران ورودی گذاشته به گونه‌ای که در سال 1404 و نسبت به سال 1403، آمار مسافر ورودی به ایران، کاهش 16.13 درصدی و در بهار 1405 نسبت به سه‌ماهه اول 1404 کاهش 51.5 درصدی داشته که بیشترین کاهش در این بازه‌های زمانی هم، مربوط به ماه‌های درگیری و جنگ و بعد از حوادث تلخ دی‌ماه است.

به گزارش اعتماد، این گزارش نشان می‌دهد که از ابتدای سال 1404 تا پایان بهار 1405 بیشترین تعداد مسافری که از مرزهای ایران وارد کشورمان شده از عراق و با جمعیت حدود 4.3 میلیون نفر بوده در حالی که بیشترین افت تعداد مسافران ورودی، مربوط به ماه‌های تیر، بهمن و اسفند 1404 و فروردین و اردیبهشت 1405 است در حالی که دلیل این افت متفاوت است؛ کاهش ورودی‌های تیر و اسفند پارسال و فروردین و اردیبهشت امسال، تابعی از جنگ‌های 12 روزه و 40 روزه است اما کاهش ورودی‌های بهمن پارسال، به دنبال حوادث دی‌ماه و قطعی سراسری اینترنت بین‌المللی در ایران و غیر ممکن شدن ثبت تور و خرید بلیت و توقف فعالیت آژانس‌های گردشگری رابط بین مسافران خارج از ایران بوده است.طبق این گزارش، بیشترین میزان خروج مسافران، هم در سال 1404 و هم در سه‌ماهه 1405، از مرز زمینی بوده علاوه بر آنکه در سه ماهه اول سال 1405 ورود و خروج از مرزهای هوایی و دریایی کاهش شدیدی داشته که این کاهش قابل توجه، نشانه روشن تاثیرات مستقیم جنگ در خلیج فارس، ناامنی منطقه و انسداد موقت حریم هوایی ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس یا همسایگان غربی ایران در جریان جنگ 40 روزه است.

گزارش آماری وزارت میراث فرهنگی که با امضای معاونت گردشگری در « سامانه ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات » در اختیار عموم قرار گرفته، می‌تواند یکی از کامل‌ترین گزارش‌ها از مسافران ورودی و خروجی کشور طی دو دهه اخیر باشد.

با اینکه این گزارش همچنان از منظر شمارش دقیق گردشگر فرهنگی (گردشگری که صرفا برای بازدید نمادهای فرهنگی و تاریخی سفر می‌کند و بیش از 4 روز در کشور مقصد می‌ماند و برای اقامت و بازدید، هزینه می‌پردازد و با سوغات به کشور خود برمی‌گردد)   صرفا، ارایه‌ای تجمیعی از آمار تردد مرزی با هر انگیزه مذهبی -  زیارتی، اقتصادی، سیاسی، درمانی و فرهنگی است اما همین آمارها و تصویری که از افت قابل توجه ورود و خروج مسافر در سال 1404 و بهار 1405 نشان داده می‌شود، تاییدی است بر هشدارهای مکرر مسوولان وزارت میراث فرهنگی و فعالان صنعت گردشگری درباره وخامت بی‌سابقه این صنعت غیر نفتی در طول 18 ماه اخیر. این هشدارها از تابستان پارسال و بعد از آتش‌بس تیر‌ماه 1404 مطرح بود و فعالان صنعت گردشگری می‌گفتند که رکود صنعت گردشگری در این دهه، به دنبال رخدادها و حوادث مختلف  ایران، هنوز حساب اقماری ندارد و گردشگر فرهنگی، از تاجر و کارگر و زائر و بیمار نیازمند به خدمات درمانی، تفکیک نمی‌شود و واقعیت رکود این صنعت را باید در کاهش شدید آمار گردشگران و تورهای به مقصد ایران، آمار تغییر شغل و مهاجرت تعداد زیادی از راهنمایان تور به دلیل بیکاری طولانی مدت، افت شدید فروش بلیت اماکن گردشگری و توریست‌پذیر و بخصوص، لغو گسترده تورهای گردشگری ورودی و خالی ماندن اتاق‌های مراکز اقامتی و هتل‌ها و بومگردی‌ها مشاهده کرد.

سال دوم فعالیت دولت چهاردهم و بعد از جنگ 12روزه، مسوولان وزارت میراث فرهنگی نگاه واقع‌بینانه‌تری به شکست و زیان‌دهی صنعت گردشگری داشتند و وزیر میراث فرهنگی، اوایل پاییز پارسال و حدود دو ماه بعد از اجرای آتش‌بس و در زمانی که شیب افت مسافر ورودی، نسبت به ماه‌های تیر و مرداد، کمی کاهش داشت، این نکته را با خبرنگاران در میان گذاشت که در هر کشوری که با جنگ بیرونی مواجه می‌شود، بازگشت رونق به صنعت گردشگری، حداقل یک سال زمان خواهد برد و بنابراین، در ایران هم تنها به شرط ثبات و تداوم آرامش، می‌توانیم تا پایان سال 1404، به آمار ورودی‌های سال 1403 بازگردیم.این حرف‌ها البته چند روز بعد از فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران مطرح شد که تبعات آن، بلافاصله به گرانی قیمت دلار منجر شده بود و اتحادیه اروپا و کشورهای حوزه آسیا و امریکای شمالی، بار دیگر به اتباع خود درباره سفر به ایران به دلیل احتمال از سرگیری جنگ هشدار دادند.خوش‌بینی نسبی و امیدواری وزیر و مسوولان وزارت میراث فرهنگی بابت بهبود وضعیت گردشگری، چندان پایدار نبود چون حوادث دی‌ماه و تصمیم نهادهای امنیتی برای قطعی سراسری اینترنت بین‌المللی تا نیمه بهمن‌ماه ،  این خوش‌بینی را هم منتفی کرد.با گذشت چهل روز از حوادث دی‌ماه و زمانی که جامعه، به بازیابی روانی رسیده بود و امید آن می‌رفت که شاید نوروزی پر رونق در انتظار استان‌ها و مقاصد گردشگر‌پذیر کشورمان باشد، با حمله موشکی اسراییل به شهر تهران و 19 استان کشور در صبح 9 اسفند، دور جدید جنگ آغاز شد و با تشدید بمباران و حملات موشکی امریکا و اسراییل در سراسر ایران که از نامعلوم بودن پایان این دور از مخاصمات خبر می‌داد، آخرین فرصت ثبت تور یا مسافر ورودی برای ایام نوروز که مهم‌ترین پیک سفر ایران محسوب می‌شود، به‌طور کامل از دست رفت و پرونده گردشگری خارجی برای فروردین 1405 مختومه شد.حالا که نیمه دوم سال 1405 را آغاز کرده‌ایم، هنوز به دلیل تداوم ناامنی در منطقه خاورمیانه و حوزه خلیج فارس، ورود مسافران به ایران به اعداد سال 1403 بازنگشته و بخصوص، تحریم‌های جدید امریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران و تهدید همسایگان ایران بابت هرگونه مراوده اقتصادی و مالی با کشورمان در روزهای اخیر، چشم‌اندازی از حال ناخوش صنعت گردشگری ترسیم کرده که به نظر می‌رسد این‌بار، تا ماه‌ها بعد هم به التیام و بهبود نخواهد رسید.

گزارش وزارت میراث فرهنگی چه می‌گوید؟

     وضعیت مسافران ورودی در سال 1404:

اولین بخش گزارش معاونت گردشگری وزارت میراث فرهنگی، خلاصه‌ای از تعداد گردشگران ورودی در سال‌های 1403 و 1404 و سه‌ماهه اول 1405 و مقایسه این آمار است. طبق این گزارش، مجموع مسافران ورودی به کشور در سال 1403 بیش از 7.3 میلیون نفر (7 میلیون و 399 هزار و 503 نفر) بوده که در سال 1404 با کاهش 16.13 درصدی به 6.2 میلیون نفر (6 میلیون و 205 هزار و 752 نفر) رسیده است.این گزارش نشان می‌دهد که فروردین 1404، بیشترین تعداد ورودی به ایران ثبت شده و این آمار در مقایسه با فروردین 1403 (ایام فعالیت دولت سیزدهم) 48.50 درصد رشد داشته و از 405 هزار نفر در فروردین 1403 به 602 هزار نفر در فروردین 1404 رسیده است.تعداد مسافر ورودی خرداد 1404 با وجود کاهش 19.68 درصدی نسبت به خرداد 1403 اما باز هم، خیلی بد نبوده و حتی نسبت به فروردین 1404 هم حدود 20 هزار نفر افزایش داشته با اینکه جنگ 12 روزه، در هفته پایانی خرداد آغاز شد اما تاثیرات منفی جنگ، در ماه‌های بعد خود را نشان داد.جنگ 12 روزه از بامداد جمعه 23 خرداد 1404 با حملات پهپادی و موشکی اسراییل به مناطق مسکونی و نظامی و امنیتی در شهرهای تهران و تبریز و بروجرد و خرم‌آباد و ایلام و مهران و دهلران آغاز شد و بامداد سوم تیر، بعد از همان نیمه شبی که تهران، آماج شدیدترین و خسارت‌بارترین حملات اسراییل قرار گرفت، آتش‌بس بین دو کشور برقرار شد.آتش‌بس و توقف بمباران و موشک‌باران، تاثیر مثبتی در آمار تعداد مسافران ورودی نداشت چون همان حملات بامداد 23 خرداد و شروع جنگ، لغو گسترده سفرها به مقصد ایران را به دنبال داشت و تیر 1404 تعداد گردشگر ورودی به کشورمان با کاهش 52.68 درصدی نسبت به تیر 1403، به 344 هزار نفر رسید.وضع نه جنگ نه صلحی که در هفته‌های بعد از آتش‌بس تیر 1404 تجربه شد، شیب ورود مسافر به ایران را تا حد کمی، رو به صعود برد و مجموع مسافرانی که در ماه‌های مرداد و شهریور به ایران آمدند، حدود دو تا سه برابر ورودی‌های تیر‌ماه بود تا در نهایت در ماه‌های مهر و آبان و نسبت به ماه‌های مشابه 1403، حتی به رشد مثبت ورودی رسیدیم ولی با فاجعه دی‌ماه و آنچه در شامگاه 18، 19 و 20 دی در سراسر کشور اتفاق افتاد، اینترنت بین‌المللی بنا به ملاحظات امنیتی به‌طور سراسری قطع شد در حالی که یکی از مهم‌ترین پیک‌های جهانی سفر برای ایران، همان ژانویه و موعد تعطیلات میلیون‌ها نفر از مردم جهان و فرصتی مناسب برای سفرهای توریستی و تفریحی است اما در ایران، از هیچ کدام از معادلاتی که دولت، سایر کشورها را برای برگزاری تعطیلاتی هرچه باشکوه‌تر به چالش کشیده بود، خبری نبود.دی پارسال، تعداد مسافران ورودی به ایران با کاهش 30.57 درصدی به 402 هزار نفر و بهمن‌ماه با کاهش 34.57 درصدی، به کمتر از 403 هزار نفر رسید.اما بازهم آنچه جنگ 40 روزه بر سر صنعت گردشگری آورد در دو سال پیاپی 1403 و 1404 بی‌سابقه بود.جنگ 40 روزه از صبح 9 اسفند و با اصابت گسترده تعداد زیادی از موشک‌های اسراییلی به شمال و شرق و مرکز تهران و هدف قرار گرفتن فرودگاه مهر‌آباد و همچنین حملاتی به شهرهای قم، اصفهان، شهریار، تبریز، کرمانشاه، ایلام، میناب، لامرد، ارومیه، شیراز، چابهار، بندرعباس، گرمدره، جزیره کیش، نهاوند، بوشهر، آغاز شد و بالاترین رکود ورودی به ایران در همین ماه اتفاق افتاد که تعداد مسافران ورودی با کاهش 67.80 درصدی نسبت به اسفند 1403، از 450 هزار نفر به 144 هزار نفر افت داشت.

     وضعیت مسافران خروجی در سال 1404:

بخش دیگری از گزارش معاونت گردشگری، مربوط به تعداد گردشگران خروجی در سال‌های 1403 و 1404 است که تاثیرپذیری مستقیم از قیمت دلار و تورم و همچنین ناآرامی متعاقب جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه را تایید می‌کند.طبق این گزارش، تعداد مسافر خروجی در سال 1403 بیش از 14.4 میلیون نفر بود که در سال 1404 با کاهش 3.10 درصدی به 14 میلیون نفر رسید.ناامنی منطقه و تاثیر جنگ بر ترافیک هوایی ایران و حوزه خلیج فارس و آمار خروج مسافر، باز هم در ماه‌های تیر و اسفند 1404 خیلی مشهود است چنان‌که در تیر 1404، تعداد مسافر خروجی با کاهش 19.29 درصدی نسبت به مدت مشابه 1403، بیش از 764 هزار نفر بوده و در اسفند 1404 این عدد با کاهش 67.96 درصدی به حدود 321 هزار نفر افت کرده است.گرانی نرخ ارز و نابسامانی اقتصادی هم در افت سفرهای تابستانی و زمستانی در ماه‌های شهریور و بهمن 1404 خود را نشان می‌دهد چنان‌که شهریور پارسال و نسبت به شهریور 1403، تعداد مسافران خروجی با کاهش 22.29 درصدی به حدود 1.1 میلیون نفر و در بهمن 1404 نسبت به بهمن 1403، به دنبال همزمانی گرانی قیمت ارز و قطعی سراسری اینترنت بین‌المللی و ناممکن بودن ثبت درخواست سفر، این عدد با کاهش 11.31 درصدی، به حدود 925 هزار کاهش یافته است.

     وضعیت مسافران ورودی در بهار 1405:

بهار 1405 که هم ایام جنگ بود و هم ایام نگرانی نسبت به ناامنی منطقه و تهدیدهای ترامپ و نتانیاهو درباره هدف قرار دادن زیر‌ساخت‌ها و تاسیسات برق کشور به بالاترین حد رسیده بود، کمترین تعداد ورود مسافر نسبت به بهار 1404 ثبت شد و گزارش معاونت گردشگری نشان می‌دهد که در سه ماه اول سال جاری تعداد مسافران ورودی به کشور با کاهش 51.5 درصدی نسبت به بهار 1404 به 928 هزار نفر رسیده در حالی که بیشترین افت تعداد مسافر در اولین فصل سال، مربوط به فروردین با 178 هزار مسافر (کاهش 70.39 درصدی نسبت به فروردین 1404) و سپس اردیبهشت با 318 هزار مسافر (کاهش 53.80 درصدی نسبت به اردیبهشت 1404) و خرداد با 431 هزار مسافر ورودی (کاهش 30.64 درصدی نسبت به خرداد 1404) بوده است.

     وضعیت مسافران خروجی در بهار 1405:

وضعیت خروج مسافران از کشور هم، تابعی از همزمانی انسداد حریم هوایی و توقف پروازها و همچنین گرانی هزینه سفر به دنبال افزایش قیمت دلار بوده که ثبت حدود 1.8 میلیون مسافر خروجی، حاکی از کاهش 34.24 درصدی خروجی مسافران نسبت به بهار پارسال است.در این فصل، بیشترین افت خروج مسافر در فروردین‌ماه با 64.59 درصد (حدود 363 هزار مسافر خروجی) و سپس اردیبهشت با کاهش 32.61 درصدی (حدود 642 هزار مسافر خروجی) بوده اما خرداد‌ماه، وضع در حال حرکت به سمت ثبات نسبی است چون از شیب نزولی دامنه کاهشی به میزان قابل ملاحظه‌ای کاسته شده و تعداد سفرهای خروجی با کاهش 0.42 درصدی نسبت به خرداد پارسال، به حدود 871 هزار نفر رسیده است.

     تغییر درگاه ورود و خروج مسافران:

در بخش دیگری از گزارش وزارت میراث فرهنگی، تاثیر جنگ و ناامنی منطقه در مبادی ورود و درگاه خروج مسافر مشهود است.واقعیت جنگ و پیامدهایی که برای حریم مرزی کشور به دنبال می‌آورد (انسداد مرزها، افزایش مراقبت از مرزها، بسته شدن حریم هوایی کشور، درگیری و ناامنی منطقه) در وضعیت مسافران ورودی و خروجی در بهار امسال در مقایسه با بهار پارسال خیلی معلوم است.از ابتدای سال جاری تا بامداد 19 فروردین، حملات هوایی امریکا و اسراییل به نقاط نظامی، مسکونی و امنیتی کشورمان گسترش داشت و بالاخره هجدمین روز از سال جاری و در حالی که بنا به تهدید اسراییل، قرار بود پل‌ها و نیروگاه‌های برق و زیر‌ساخت‌های انرژی هدف قرار بگیرد، توافق آتش‌بس و حملات از سوی طرفین پذیرفته شد اما نیمه اردیبهشت‌ماه، امریکا حملات جدید به جنوب کشورمان داشت که این حملات هم با امضای تفاهمی 60 روزه، متوقف شد ولی همین آرامش ناپایدار، باز هم در بهبود آمار ورود مسافران بی‌تاثیر بود.گزارش وزارت میراث نشان می‌دهد که در سال 1404 بیشترین تردد ورودی‌ها از مرزهای زمینی بوده و 4.6 میلیون نفر از مرزهای زمینی وارد ایران شده‌اند اگرچه که همین آمار نسبت به سال 1403 کاهش 17.45 درصدی دارد.بهار امسال، ترددهای مرزی تصویر واضح‌تری از تاثیر جنگ بر نحوه ورود مسافر دارد چنان‌که بیشترین کاهش در تردد مرزی در سه‌ماهه اول امسال، مربوط به سفرهای هوایی است که به دنبال انسداد حریم هوایی، کمبود سوخت هواپیماها به دلیل بسته شدن تنگه هرمز، گران‌تر شدن هزینه سفر و افزایش قیمت بلیت هواپیما اتفاق افتاده و با کاهش 80.11 درصدی نسبت به بهار 1404 به حدود 96 هزار نفر رسیده است.بسته شدن تنگه هرمز از 9 اسفند 1404 و همچنین محاصره دریایی ایران از 24 فروردین امسال توسط ناو امریکایی مستقر در خلیج فارس هم، بر آمار ترددها از مرزهای دریایی جنوب کشور تاثیر گذاشته که نسبت به بهار 1404 با افت 79.11 درصدی به 1003 ورود رسیده است.

     تفکیک کشور مبدا مسافران در سال 1404:

یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش معاونت گردشگری، تفکیک مبدا مسافران ورودی در سال‌های 1404 و فصل اول 1405 است.

طبق این گزارش، در سال 1404 بیش از 6.2 میلیون نفر وارد کشور شده‌اند که بیشترین تعداد مسافران ورودی در این سال از کشور عراق (بیش از 3.6 میلیون نفر) افغانستان (بیش از 718 هزار نفر) ترکیه (بیش از 407 هزار نفر) ترکمنستان (بیش از 267 هزار نفر) آذربایجان (بیش از 221 هزار نفر) ارمنستان (بیش از 215 هزار نفر) و پاکستان (بیش از 115 هزار نفر) بوده‌اند.

طبق این گزارش، در بهار 1405 و از مجموع بیش از 928 هزار مسافر ورودی از مبادی هوایی، دریایی، زمینی، بیشترین تعداد از کشورهای عراق (بیش از 654 هزار نفر) و افغانستان (بیش از 96 هزار نفر) بوده و از باقی کشورهای کمتر از 20 هزار وارد ایران شده‌اند .