برنده و بازنده تفاهم نامه الکترونیکی ایران و آمریکا

دکتر فهد العرابی الحارثی رئیس پژوهشکده سعودی اسبار در یادداشتی به بررسی معادلات برد و باخت در تفاهم نامه ایران و آمریکا پرداخت.

او در یادداشت خود نوشت: سرانجام یادداشت تفاهم میان ایالات متحده و ایران به صورت الکترونیکی به امضا رسید.

اکنون زمان آن است که این پرسش مشروع و اساسی را مطرح کنیم: برنده و بازنده واقعی این توافق کیست؟

تا این لحظه، برنده بزرگ کسی است که توانسته سقف خسارت‌های خود را کاهش دهد.

 با توجه به مفاد منتشرشده، می‌توان وضعیت برندگان و بازندگان این توافق را به شرح زیر خلاصه کرد:

دستاوردهای ایران؛ بقای ساختار و تنفس اقتصادی،

ایران توانسته است صحنه تقابل را از میدان «دیکته و تحمیل شروط» به میدان «مذاکره» بکشاند.

دستاوردهای کلیدی ایران عبارتند از: تضمین بقای نظام و گشایش نفتی: ایران بقای ساختار سیاسی خود را تضمین کرد، بنادرش گشوده شد و مهم‌تر از همه، راه فروش نفت باز گردید. برای کشوری زیر فشار جنگ و تحریم، این‌ها دستاوردهای تجملی نیستند، بلکه تزریق اکسیژن مالی به اقتصاد است.

حفظ خطوط قرمز تسلیحاتی:

ایران تا این لحظه پایان کامل غنی‌سازی را نپذیرفته و پرونده موشکی و نیروهای متحد خود را به متن اصلی تفاهم‌نامه وارد نکرده است؛ مسأله‌ای که واشنگتن به شدت به دنبال آن بود.

گزارش‌ها نشان می‌دهند که پرونده موشکی خارج از مذاکرات مستقیم باقی مانده و اختلافات پیرامون حزب‌الله و گروه‌های هم‌پیمان همچنان به آینده موکول شده است.

دستاوردهای ایالات متحده؛ آرامش بازار و مهار بحران

 واشنگتن توانست به بازارهای جهانی آرامش ببخشد و دستاوردهای زیر را کسب کند:توقف نزاع و گشایش مسیرهای تجاری: آمریکا موفق به توقف خونریزی (فرسایش شدید) سیاسی-اقتصادی و بازگشایی تنگه هرمز شد؛ امری که البته جزو اهداف و مطالبات اولیه جنگ محسوب نمی‌شد.

امتیازات داخلی برای ترامپ:

دولت ترامپ در آستانه رویدادهای حساس داخلی، پرستیژ یک «معامله‌گر موفق» را به دست آورد؛ به‌ویژه در شرایطی که قیمت سوخت و فشارهای بازار انرژی سنگینی می‌کرد. گزارش‌ها نیز حاکی از افت قیمت نفت و آرامش بازارها پس از اعلام تفاهم است.

بازنده بزرگ؛ عقب‌نشینی از شروط سه‌گانه

بزرگ‌ترین بازنده این توافق، «سقف مطالبات اولیه آمریکا» یعنی شروط سه‌گانه معروف بود: برنامه هسته‌ای، توان موشکی و نیروهای نیابتی است که  محقق نشده‌اند.

این تفاهم‌نامه نه پرونده موشکی را مختومه کرد و نه به حضور نیروهای متحد ایران پایان داد.

از سوی دیگر، پرونده هسته‌ای نیز همچنان بلاتکلیف و در وضعیت نامشخصی قرار دارد و هیچ‌کس از سرنوشت قطعی آن آگاه نیست.

واشنگتن با پایین آوردن سقف مطالبات خود، عملاً به جای بازآفرینی رفتار ایران، به یک «تعلیق و آتش‌بس موقت در خطوط درگیری» تن داده است.

بازنده بزرگتر کیست؟اسرائیل بازنده اصلی این میدان است

ارتش اسرائیل و ساختار نظامی اسرائیل خواهان آن بودند که این نبرد به خلع سلاح کامل توانمندی‌های ایران و بازوهای منطقه‌ای آن منجر شود؛ اما این تفاهم‌نامه با ورود لبنان و حزب‌الله به توافق آتش‌بس، اسرائیل را خارج از این تفاهمات و ساختار آن رها کرد.

حکم نهایی اگر معیار برنده شدن را تحقق شروط اولیه و بنیادین آمریکا بدانیم، ایالات متحده دستاورد مطلقی نداشته و ایران نیز شکست نخورده است.

ما اکنون در برابر یک آتش‌بس تاکتیکی قرار داریم که برای هر دو طرف در کوتاه‌مدت «برد» محسوب می‌شود اما در میان‌مدت و در سطح استراتژیک پاسخ هایی برای پرسش‌های بزرگ و بنیادین یعنی مسأله هسته‌ای، توان موشکی، نیروهای متحد منطقه‌ای و امنیت خلیج فارس را به آینده موکول کرده است.