حق‌شناس: مخالفت با جنگ در آمریکا به معنای موافقت با رفع تحریم‌ها نیست / استمرار محاصره و نااطمینانی اقتصادی توان ملی را فرسوده می‌کند
محمدجواد حق‌شناس نوشت: مخالفت با جنگ الزاما به معنای موافقت با رفع تحریم‌ها یا پذیرش حقوق ایران نیست. استمرار تهدید نظامی، محاصره و نااطمینانی اقتصادی، حتی بدون گسترش عملیات جنگی، می‌تواند توان ملی را فرسوده سازد.
محمدجواد حق‌شناس در یادداشتی با عنوان «از هزارتوی خروج از جنگ تا فرآیند صلح» در روزنامه اعتماد نوشت: در یادداشت پیشین، با بررسی شش گزینه پیش روی واشنگتن، به دشواری‌های پایان جنگ ایران و امریکا پرداختیم. اکنون پرسش مهم‌تری مطرح است: چگونه می‌توان از هزارتوی منافع متعارض، بی‌اعتمادی‌های انباشته و محاسبات پیچیده سیاسی عبور کرد و راهی به سوی صلح گشود؟ تجربه تاریخی نشان می‌دهد که آغاز جنگ گاه با یک تصمیم ممکن می‌شود، اما پایان دادن به آن، به‌ویژه هنگامی که طرفین به اهداف اعلام شده خود نرسیده‌اند، دشوارتر است. خروج از جنگ، یک تصمیم سیاسی است؛ اما دستیابی به صلح پایدار، فرآیندی سیاسی، امنیتی، اقتصادی و منطقه‌ای است که به اراده، تدبیر، هوش سیاسی، اعتمادسازی و اقدامات متقابل نیاز دارد. نخستین پیچ این هزارتو در واشنگتن قرار دارد. نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر، هزینه‌های اقتصادی جنگ و تشدید اختلافات سیاسی، فشار بر دولت ترامپ را افزایش داده است. با این حال، نباید شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان را صرفا پیامد جنگ دانست یا تصور کرد که ترامپ ناگزیر به پذیرش صلح خواهد شد. رییس‌جمهوری که در داخل با فشار روبه‌رو است، ممکن است برای کاهش هزینه‌های سیاسی به توافق روی آورد یا برای نمایش اقتدار، تشدید عملیات نظامی را برگزیند. این دوگانگی، ضرورت هوشیاری و شناخت دقیق محاسبات واشنگتن را آشکار می‌کند. در ساختار سیاسی امریکا نیز مخالفان ادامه جنگ، جبهه یکپارچه ای نیستند. برخی با اصل مداخله نظامی مخالفند؛ گروهی هزینه‌های اقتصادی و انتخاباتی آن را سنگین می‌دانند و شماری، بدون مخالفت با اهداف راهبردی واشنگتن، خواهان تغییر ابزارهای فشار هستند .
این اختلافات در هر دو حزب دیده می‌شود. بنابراین مخالفت با جنگ الزاما به معنای موافقت با رفع تحریم‌ها یا پذیرش حقوق ایران نیست. دیپلماسی تهران باید این شکاف‌ها را بشناسد، بی‌آنکه راهبرد خود را به پیروزی یک حزب یا تغییر موضع یک شخصیت گره بزند. پیچ دیگر، مناسبات واشنگتن و تل‌آویو است. افزایش هزینه‌های جنگ، پرسش درباره میزان انطباق منافع ملی امریکا با اهداف امنیتی دولت اسراییل را برجسته کرده است. با این حال، کاهش احتمالی نفوذ لابی‌های حامی اسراییل یا تغییر نخست‌وزیر آن کشور، تضمینی برای تغییر سیاست‌های تل‌آویو نیست. ایران باید خطر گرفتار ماندن در «تله تل‌آویو» را جدی بگیرد؛ تله‌ای که می‌تواند اختلافات تهران و واشنگتن را به تقابلی فرساینده تبدیل کند. شناخت این خطر، مستلزم پرهیز از محاسبات شتاب‌زده و هوشیاری در برابر اقداماتی است که مسیر دیپلماسی را مسدود می‌کنند.
در سوی دیگر، جامعه ایران قرار دارد؛ جامعه‌ای که در برابر تهدید خارجی از استقلال و تمامیت سرزمینی کشور دفاع می‌کند، اما حق دارد خواهان پایان ناامنی، بازسازی اقتصاد و بازگشت آرامش باشد. دفاع از کشور و مطالبه صلح، دو خواست متعارض نیستند. تاکید اخیر رییس‌جمهور بر امکان مذاکره عزتمندانه و ضرورت پایان وضعیت «نه جنگ و نه صلح» نیز اهمیت همین موضوع را نشان می‌دهد. استمرار تهدید نظامی، محاصره و نااطمینانی اقتصادی، حتی بدون گسترش عملیات جنگی، می‌تواند توان ملی را فرسوده سازد. امنیت پایدار باید در معیشت، اشتغال و امید مردم به آینده نیز نمود پیدا کند. در چنین شرایطی، ابتکار تهران اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد. انتظار برای آنکه اختلافات داخلی امریکا، فشار افکار عمومی یا میانجیگری دیگران به تنهایی راه صلح را بگشاید، کافی نیست. ایران می‌تواند با حفظ استقلال، امنیت و حقوق قانونی خود، پیشنهادی روشن برای عبور از بحران ارایه کند؛ پیشنهادی که نه بر تسلیم یا عقب‌نشینی یک‌جانبه، بلکه بر منافع متقابل استوار باشد. شجاعت تصمیم‌گیری به اندازه توان ایستادگی اهمیت دارد. هنر سیاست‌ورزی، تبدیل اصول ثابت به دستاوردهای عملی و قابل دفاع است. گره اصلی مذاکرات احتمالی، افزون بر اختلاف بر سر شروط نهایی، مساله تقدم اقدامات است. چه کسی نخستین گام را بردارد؟ چگونه می‌توان اطمینان یافت که اقدام یک طرف با اقدامی متناسب پاسخ داده می‌شود؟ چه تضمینی وجود دارد که توقف درگیری به فرصتی برای تجدید فشار نظامی تبدیل نشود؟ پاسخ را باید در دیپلماسی گام‌های فزاینده جست‌وجو کرد؛ فرآیندی که در آن اقدامات متقابل، زمانبندی روشن، سازوکارهای راستی‌آزمایی و شیوه حل اختلاف، جایگزین اعتماد یک‌طرفه می‌شوند.
نقطه آغاز می‌تواند توقف متقابل اقدامات خصمانه، حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت‌های حیاتی و ایجاد کانال‌های ارتباطی برای جلوگیری از برخوردهای ناخواسته باشد. اما توقف حملات به تنهایی صلح نیست. رفع محاصره دریایی و محدودیت‌های تحمیل شده بر تجارت قانونی ایران، تامین امنیت کشتیرانی، دسترسی به منابع مالی و فراهم شدن زمینه بازسازی اقتصادی نیز باید در دستور کار قرار گیرد. توافق زمانی معنا می‌یابد که آثار آن در امنیت و زندگی مردم آشکار شود. موضوع هسته‌ای نیز در گفت‌وگوهای آینده اهمیت دارد، اما نباید تعهدات اعلام نشده یا جزییات تایید نشده پیشنهادهای میانجیگری را به ایران نسبت داد. ایران بر عضویت در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و تعهدات پادمانی خود تاکید کرده و همزمان، نگرانی‌های امنیتی ناشی از حملات نظامی را مطرح ساخته است. بنابراین آینده همکاری‌ها با آژانس باید بر مبنای مواضع رسمی، تعهدات حقوقی موجود و ضرورت حفاظت از تاسیسات و اطلاعات حساس بررسی شود.
صلح بدون توجه به محیط منطقه‌ای نیز پایدار نخواهد ماند. نگرانی ترکیه از حملات تازه، تلاش‌های میانجیگرانه قطر و عمان و منافع عراق، پاکستان، عربستان سعودی و دیگر همسایگان در ثبات منطقه، ظرفیت مهمی برای دیپلماسی فراهم می‌کند. ایران می‌تواند از این زمینه برای تقویت ابتکار خود و حرکت تدریجی به سوی سازوکار امنیت جمعی خلیج‌فارس بهره گیرد. البته نگرانی مشترک از جنگ، به معنای توافق همه این کشورها بر سر شروط صلح نیست. با این همه، فرصت موجود تضمین موفقیت نیست. بی‌اعتمادی تهران و واشنگتن عمیق است و جریان‌های مخالف توافق می‌توانند با تحریکات احتمالی یا تشدید تنش، مسیر گفت‌وگو را مختل کنند. از این‌رو، فرآیند صلح به واقع‌بینی، انعطاف در شیوه اجرا، پایداری در اصول و تضمین‌های معتبر نیاز دارد. ایران در برابر آزمونی تاریخی قرار گرفته است. سربلندی در این آزمون تنها به مقاومت در میدان نبرد محدود نمی‌شود، بلکه به توانایی تبدیل ایستادگی به امنیت پایدار، بازسازی اقتصادی و امید اجتماعی نیز وابسته است. تهران می‌تواند با شناخت فرصت‌ها و تهدیدهای واشنگتن، بهره‌گیری از ظرفیت منطقه و تکیه بر حقوق و خواست مردم، ابتکار صلح را در دست گیرد. پیروزی پایدار آن نیست که جنگ بی‌پایان ادامه یابد، بلکه آن است که کشور بتواند از دل مقاومت، راهی مطمئن به سوی امنیت، توسعه و زندگی شرافتمندانه بگشاید.
دیدگاه تان را بنویسید