رهبران جهان با هدیه نامتعارف اردوغان که یک اسلحه کمری ساخت ترکیه به همراه یک جعبه مهمات بود چه کردند؟

«اردوغان هدیه متعارف یا غیرمتعارف» عنوان یادداشت محمود فاضلی برای روزنامه اعتماد است که در آن آمده؛ سی وششمین نشست ناتو با حضور 32 کشور عضو با محوریت تقویت همکاری‌های دفاعی و امنیتی میان اعضای ائتلاف تحت شدیدترین تدابیر امنیتی برگزار شد. ترکیه اخیرا فرودگاهی کاملا نوسازی‌شده را برای پذیرایی از هیات‌های خارجی این اجلاس افتتاح کرد. گسترده‌ترین تدابیر امنیتی سال‌های اخیر برای این اجلاس به اجرا گذاشته شد و حدود ۷۰ هزار نیروی امنیتی در پایتخت مستقر شدند.

آنکارا محدودیت‌های گسترده امنیتی و ترافیکی اعمال کرد و مسیرهای منتهی به کاخ ریاست‌جمهوری، محل برگزاری اجلاس، هتل‌های محل اقامت هیات‌ها و مسیر حرکت کاروان‌های دیپلماتیک را مسدود کرد. از ۲۸ ژوئن تا ۱۰ جولای هرگونه تجمع، راهپیمایی، نشست خبری، برپایی چادر، نصب بنر و برگزاری مراسم عمومی در سطح شهر ممنوع شد و کنسرت‌ها، جشنواره‌ها و دیگر برنامه‌های بزرگ لغو شدند. کارمندان دولت در آنکارا نیز از ۶ تا ۱۲ جولای به مرخصی اداری اجباری فرستاده شدند تا فشار ترافیکی و امنیتی کاهش یابد.

رهبران کشورهای عضو ناتو در این اجلاس درباره جنگ اوکراین، تحولات خاورمیانه و افزایش بودجه دفاعی کشورهای عضو، گفت‌وگو کردند. پیش‎بینی می‎شود که مجموع هزینه‌های نظامی اعضای این پیمان در سال ۲۰۲۶ به بیش از ۱.۸ تریلیون دلار برسد که حدود ۱۱‌درصد بیشتر از هزینه ۱.۶۳ تریلیون دلاری این پیمان در سال ۲۰۲۵ است. اروپایی‌ها افزایش «بسیار شدیدی» در هزینه‌های دفاعی خود داشتند که بخشی از آن به‎دلیل هراس از روسیه از زمان حمله مسکو به اوکراین است.

این اجلاس در شرایطی برگزار ‌شد که جنگ‌های منطقه‌ای و تردیدها درباره تعهدات امنیتی امریکا، هم ترکیه و اعضای ناتو را به‎سمت روابطی عملگرایانه‌تر در حوزه دفاعی سوق داده است. موقعیت ژئوپلیتیکی ترکیه، قدرت نظامی این کشور و رشد سریع صنایع دفاعی آن، اهمیت بیشتری برای اروپا درپی داشته است.اردوغان در حاشیه نشست سران ناتو در آنکارا، به تمامی رهبران حاضر یک سلاح کمری ساخت ترکیه که نام شخصی آنان روی بدنه آن حک‌شده، هدیه داد. علاوه بر سلاح، یک جعبه مهمات واقعی نیز به هر یک از مهمانان اهدا شد. حتی رییس‌جمهور ترکیه یادداشتی امضا کرده بود که محدودیت‌های صادراتی ترکیه برای انتقال این هدیه را لغو می‌کرد. این هدیه حواشی زیادی ایجاد کرد و باعث سردرگمی تیم‌های امنیتی و ایجاد چالش‌های حقوقی برای انتقال سلاح به کشورهای مختلف شد. هدیه‌ای که مقامات حاضر در این اجلاس را غافلگیر کرد.

اگرچه تبادل هدایا میان رهبران جهان در نشست‌های بین‌المللی امری رایج است و بیشتر کشورها از صنایع دستی یا محصولات فرهنگی یا حتی کشاورزی خود در این زمینه استفاده می‎کنند، اما هدیه‌ای شامل یک سلاح گرم عملیاتی و مهمات واقعی، اقدامی کم‌سابقه محسوب می‌شود؛ هدیه‌ای که به جای یک یادگاری تشریفاتی، چالش‌های امنیتی و حقوقی برای دریافت‌کنندگان آن ایجاد کرد. چند تن از مقامات عضو ناتو این هدیه را «بسیار غیرمعمول» توصیف کردند و همین موضوع باعث ایجاد صحنه‌هایی عجیب و دردسرهای فراوان برای تیم‌های حفاظتی هیات‌های مختلف شد. قوانین بسیاری از کشورها درباره حمل و انتقال سلاح گرم بسیار سختگیرانه است.

«کی‌یر استارمر»، نخست‎وزیر انگلیس پس از بازگشت نتوانست این هدیه را وارد این کشور کند و این هدیه در نهایت به‎دلیل محدودیت‌های قانونی، در ترکیه باقی ماند تا از رده خارج شود. طبق قوانین این کشور، واردات و نگهداری اسلحه کمری به‌شدت محدود است و پس از کشتار مدرسه ابتدایی شهر دانبلین در سال ۱۹۹۶، مالکیت خصوصی بسیاری از سلاح‌های کمری ممنوع شده است. در نتیجه، این سلاح در آنکارا باقی ماند تا توسط مقام‌های بریتانیایی از حالت عملیاتی خارج شود و دیگر قابلیت شلیک نداشته باشد.

مقامات آلمان اسلحه اهدایی به صدراعظم این کشور را به عنوان هدیه رسمی دولتی ثبت کردند و آن را برای طی مراحل قانونی به سفارت آلمان در آنکارا تحویل دادند. دفتر پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا نیز تایید کرد که مدل‌های مشابهی از این اسلحه جنگی با حک شدن نام هر یک از رهبران، به تمامی سران شرکت‌کننده در این اجلاس اهدا شده است. نخست‌وزیر بلژیک نیز این هدیه را دریافت کرد. پس از باز کردن بسته، بلژیکی‎ها متوجه شدند که داخل آن یک اسلحه به‌همراه مهمات قرار دارد. این سلاح بلافاصله به پلیس فرودگاه تحویل داده شد تا در گاوصندوق امن نگهداری و مراحل قانونی مربوط به آن انجام شود.

«پتر ماگیار»، نخست‌وزیر مجارستان نیز مدعی شد: «هدیه‌ای غیرعادی از رییس‌جمهور اردوغان در اجلاس ناتو دریافت کرده که یک اسلحه مگنوم به همراه مهمات است که نام من روی آن حک شده است.» نخست‌وزیر کانادا، این اسلحه را با خود به کشورش برده، اما مهمات آن را در ترکیه باقی گذاشت. دفتر نخست‌وزیر سوئد نیز اعلام کرد این سلاح تنها پس از طی همه تشریفات و مقررات قانونی به سوئد منتقل خواهد شد.

اسلحه اهدایی به «کارول ناوروتسکی»، رییس‌جمهور لهستان نیز با رعایت تدابیر شدید امنیتی به مقصد رسید. این حساسیت بی‌دلیل نبود. در دسامبر ۲۰۲۲، فرمانده پلیس لهستان یک نارنجک‌انداز ضدتانک را که به عنوان هدیه از اوکراین دریافت کرده بود، به دفتر خود برد؛ اما این سلاح به‌طور ناگهانی منفجر شد، خود او را مجروح کرد و خسارت زیادی به ساختمان فرماندهی پلیس ورشو وارد آورد.

بی‎شک اقدام اردوغان بیش از آنکه یک هدیه تشریفاتی باشد، پیامی نمادین در نمایش توانمندی‌های صنعت دفاعی ترکیه و تلاش آنکارا برای پررنگ‌تر کردن جایگاه خود در بازار جهانی تسلیحات است. این اقدام، صنایع دفاعی ترکیه را که اکنون به ابزاری کلیدی در سیاست خارجی و صادرات این کشور تبدیل شده، معرفی می‌کند. بر اساس داده‌های موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم( ‌SIPRI ) هزینه‌های نظامی ترکیه در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۰ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل ۷.۲ درصد افزایش داشته و این کشور را به هجدهمین هزینه‌کننده بزرگ نظامی جهان تبدیل کرده است. همچنین صادرات صنایع دفاعی ترکیه در دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ نسبت به پنج سال قبل از آن، ۱۲۲ درصد افزایش یافته است.