سرنوشت تفاهمنامه اسلامآباد چه میشود؟
آینده «یادداشت تفاهم اسلامآباد» در گرو اراده واشنگتن برای بازگشت به تعهدات خود و توقف اقدامات نظامی است. تهران در حال حاضر با ترکیبی از «اقدام متقابل در میدان» و «دیپلماسی فعال با میانجیها» تلاش دارد هزینههای پیمانشکنی طرف مقابل را افزایش داده و در عین حال، ثبات منطقهای را ذیل چارچوبهای تعهدمحور حفظ کند.
همزمان با ادعاهای غرب در شورای امنیت و حملات نظامی اخیر ایالات متحده به تاسیسات ایران، تهران بر سیاست «تعهد در برابر تعهد» تاکید کرده و همزمان، تلاشهای دیپلماتیک میانجیهای منطقهای برای حفظ امنیت تنگه هرمز و احیای مفاد یادداشت تفاهم اسلامآباد در جریان است.
به گزارش اعتماد، سفر دیروز عراقچی به عمان که بنا بر اعلام سیبیاس و برخی رسانههای غربی در آن نمایندگانی از طرف ونس نیز حاضر بودند، بیانگر تلاشهای تهران برای جلوگیری از افزایش دامنههای تنش است. از سوی دیگر ایران در سنگر دیپلماسی نیز تلاش دارد، توجه نهادهای بینالمللی و افکار عمومی جهانی را به نقض عهد امریکا جلب کند. نشست اخیر شورای امنیت که به درخواست برخی اعضا و با موضوع «عدم اشاعه» برگزار شد، از نگاه ایران فاقد مبنای حقوقی بود. امیرسعید ایروانی، نماینده دایم ایران در سازمان ملل، ضمن قدردانی از مواضع اصولی روسیه و چین در مخالفت با برگزاری این نشست تاکید کرد که قطعنامه ۲۲۳۱ از ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ منقضی شده و تمامی سازوکارهای حقوقی آن فاقد اعتبار است. از منظر تهران، تلاش سه کشور اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) برای استناد به سازوکار «بازگشت خودکار تحریمها»، فاقد هرگونه وجاهت قانونی است، چراکه این کشورها خود ناقض اصلی تعهدات برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ بودهاند.
راهبرد «تعهد در برابر تعهد»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در تبیین رویکرد تهران نسبت به پیشنهادهای مذاکره، ضمن رد ادعای درخواست ایران برای مذاکره مستقیم با امریکا، سیاست کشور را «تعهد در برابر تعهد» اعلام کرد. او تاکید کرد که جمهوری اسلامی هیچ تعهدی را بدون مابهازای واقعی اجرا نخواهد کرد و هرگونه اقدام خصمانه یا نقض تعهد از سوی واشنگتن، با واکنش متقابل و فوری ایران مواجه خواهد شد. در همین راستا، تهران اعلام کرده است که اگر ایالات متحده به نقض مفاد یادداشت تفاهم اسلامآباد ادامه دهد، ایران دیگر خود را ملزم به اجرای تعهدات مندرج در آن نخواهد دانست. با این حال، تهران مسیر دیپلماسی را مسدود نکرده و از میانجیگری کشورهای منطقهای از جمله قطر و پاکستان استقبال کرده است. برگزاری نشست سهجانبه کارشناسی در دوحه (۱۰ تیرماه) و تبادل نظر مقامات قطری و پاکستانی درباره امنیت منطقه، نشاندهنده تلاش برای بازگرداندن وضعیت به ریل تفاهم است.
تحرکات دیپلماتیک؛ از مشهد تا مسقط
تلاشها برای مهار تنشها در روزهای اخیر وارد فاز جدیدی شده است. پس از گفتوگوهای صورت گرفته در مشهد با طرفهای میانجی، سفر سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه به عمان (۲۰ تیرماه) در دستور کار قرارگرفت. این سفر با هدف رایزنی درباره مناسبات دوجانبه و بهویژه تعیین تکلیف وضعیت امنیت در تنگه هرمز صورت گرفت. در کنار این تحرکات، رایزنیهای تلفنی میان امیر قطر و نخستوزیر پاکستان نیز بر ضرورت کاهش تنش از طریق ابزارهای صلحآمیز و تقویت امنیت کشتیرانی تاکید دارد. گزارشهای منابع منطقهای نظیر خبرنگار الجزیره، حاکی از آن است که برگزاری دیداری احتمالی بین نمایندگان ایران و امریکا، مشروط به موفقیت میانجیهای منطقهای در توافق بر سر فعالسازی باقیمانده بندهای تفاهمنامه (از جمله آزادسازی اموال بلوکه شده و بازسازی تاسیسات) است. در نهایت به نظر میرسد آینده «یادداشت تفاهم اسلامآباد» در گرو اراده واشنگتن برای بازگشت به تعهدات خود و توقف اقدامات نظامی است. تهران در حال حاضر با ترکیبی از «اقدام متقابل در میدان» و «دیپلماسی فعال با میانجیها» تلاش دارد هزینههای پیمانشکنی طرف مقابل را افزایش داده و در عین حال، ثبات منطقهای را ذیل چارچوبهای تعهدمحور حفظ کند. شورای امنیت نیز در این میان، با چالش جدی ایفای نقش قانونی خود برای متوقف کردن اقدامات تجاوزکارانه امریکا و جلوگیری از تشدید بحرانی روبهرو است که میتواند امنیت کشتیرانی جهانی را به شدت به مخاطره بیندازد.
دیدگاه تان را بنویسید