سرمایه اصلی کشور همراهی مردم است، صدای مردم شنیده شود

محمدصادق جوادی حصار در یادداشتی با عنوان «اعتماد به مردم مهم‌ترین سرمایه دولت در بحران» در روزنامه اعتماد نوشت: یک واقعیت غیر قابل انکار در خصوص مردم ایران این است که در روزهای سخت نشان داده‌اند که بیش از هر جریان و نهادی نگران امنیت و منافع کشور هستند و اگر ضرورت‌های امنیتی ایجاب کند، خود مردم نیز همراهی خواهند کرد. در روزهایی که کشور شرایط پیچیده و حساسی را پشت سر می‌گذارد، مساله اعتماد عمومی و نحوه تعامل دولت با جامعه بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. تجربه بحران‌های اخیر نشان داد که مردم ایران، برخلاف بسیاری از تحلیل‌‌های بدبینانه، در بزنگاه‌های تاریخی همواره در کنار کشور ایستاده‌اند و منافع ملی را بر هر مساله دیگری ترجیح داده‌اند. اتصال دوباره اینترنت که با تلاش دولت و شخص رییس‌جمهور محقق شد دعوتی دوباره به بازسازی و تقویت همین سرمایه اجتماعی است، سرمایه‌ای که شاید مهم‌ترین پشتوانه کشور در عبور از هر بحرانی باشد. قبل از هر چیز لازم است از عملکرد دولت و شخص رییس‌جمهور در مدیریت شرایط جنگی و اداره کشور قدردانی شود. به‌ ویژه تلاش دولت برای حمایت از کسب ‌وکارهای اینترنتی و بازگرداندن اینترنت به وضعیت پیش از جنگ قابل توجه است، موضوعی که برای میلیون‌ها شهروند و فعال اقتصادی اهمیت حیاتی دارد. در سال‌های اخیر، اقتصاد دیجیتال به بخشی جدایی‌‌ناپذیر از زندگی مردم تبدیل شده و هرگونه اختلال در دسترسی به اینترنت، به‌طور مستقیم معیشت، آموزش، ارتباطات و فعالیت اقتصادی جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال، این تصمیم دولت تأکید بر نوع نگاه حاکمیت به مردم و اعتماد به درک و همراهی جامعه است. معتقدم اگر نگرانی‌های امنیتی درباره اینترنت وجود دارد، راه‌حل آن بی‌اعتمادی به مردم یا محدودسازی دایمی نیست، بلکه باید جامعه را در جریان واقعیت‌ها قرار داد و با آنان صادقانه سخن گفت. مردم ایران در جریان جنگ اخیر ثابت کردند که درک دقیقی از شرایط کشور دارند و هرجا احساس کنند امنیت ملی در خطر است، حاضرند هزینه آن را نیز بپذیرند.

این نگاه، تفاوت معناداری با رویکردهای مبتنی بر سوءظن دارد. بخشی از نگرانی‌های موجود درباره فضای مجازی و اینترنت، ناشی از ترس از نفوذ، خرابکاری یا سوءاستفاده دشمنان است. اما مساله اینجاست که آیا می‌توان جامعه‌ای را که در بزرگ‌ترین بحران‌ها کنار کشور ایستاده، همواره با نگاه امنیتی نگریست؟ قطعا خیر و هیچ فرد یا جریانی حق ندارد خود را دلسوزتر از مردم ایران بداند. واقعیت این است که سرمایه اجتماعی در شرایط بحرانی، مهم‌تر از هر ابزار دیگری است. کشوری که مردمش به دولت اعتماد داشته باشند، حتی در سخت‌ترین تصمیمات نیز همراهی بیشتری نشان می‌دهند. اگر دولت صادقانه توضیح دهد که در مقطعی خاص، محدودیت‌هایی به دلایل امنیتی لازم است، احتمال همکاری مردم بسیار بیشتر خواهد بود تا زمانی که تصمیمات بدون اقناع افکار عمومی اتخاذ شود.مردم چنان دغدغه امنیت کشور را دارند که اگر احساس کنند خطری جدی وجود دارد، خودشان نیز همراهی خواهند کرد؛ حتی اگر این همراهی به زیان کوتاه‌مدت منافع شخصی یا اقتصادی‌شان باشد. این گزاره، برآمده از تجربه تاریخی جامعه ایران است؛ جامعه‌ای که در بزنگاه‌های حساس بارها نشان داده تعلق خاطر عمیقی به سرزمین و هویت ملی خود دارد. لازم است توصیه‌ای نیز خطاب به جریان‌ها و افرادی داشته باشیم که نگرانی‌های شدیدی نسبت به وضعیت کشور دارند. دغدغه‌‌مندی امری ارزشمند است، اما اگر از حد تعادل خارج شود، می‌تواند به نوعی وسواس ذهنی و نگرانی دایمی تبدیل شود که نه‌تنها کمکی به کشور نمی‌کند، بلکه موجب افزایش التهاب اجتماعی نیز خواهد شد. در شرایط بحرانی، جامعه بیش از هر چیز به انسجام نیاز دارد. اختلاف ‌نظر طبیعی است، اما تبدیل نگرانی‌ها به فضای دایمی بی‌اعتمادی، نتیجه‌ای جز فرسایش روانی جامعه نخواهد داشت. دولت، ملت و حاکمیت زمانی می‌توانند از بحران‌ها عبور کنند که احساس کنند در یک جبهه مشترک قرار دارند، نه در برابر یکدیگر. امروز بیش از هر زمان دیگری روشن شده که جامعه ایران نیازمند گفت‌وگوی صریح و صادقانه میان حاکمیت و مردم است. شفافیت، اطلاع‌رسانی دقیق و احترام به افکار عمومی، می‌تواند سرمایه اجتماعی را تقویت کند و زمینه همراهی بیشتر جامعه را فراهم آورد. تجربه کشورهای مختلف نیز نشان داده هرجا دولت‌ها مردم را شریک تصمیمات خود دانسته‌اند، میزان تاب‌آوری اجتماعی در بحران‌ها افزایش یافته است. مردم ایران را باید باور کرد. جامعه‌ای که در سخت‌ترین روزها کنار کشور ایستاده، سزاوار اعتماد و احترام است. اگر این اعتماد دوطرفه تقویت شود، بسیاری از بحران‌‌ها با هزینه‌ای کمتر و همبستگی بیشتر قابل مدیریت خواهد بود. سرمایه واقعی هر کشوری نه صرفا ابزارهای نظامی و اقتصادی، بلکه اعتماد و همراهی مردمی است که احساس کنند صدایشان شنیده می‌شود و در سرنوشت کشور سهیم هستند.

محمدصادق جوادی‌حصار