اعتمادآنلاین| هومان دوراندیش در ادامه یادداشت خود در فرهنگستان فوتبال نوشت :
درخشش بوفون جوان در فاصله ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲، هر خبرهای را مطمئن میساخت که جایگاه بوفون در تاریخ فوتبال، از بسیاری از این افراد بالاتر خواهد بود. ولی در آن سال سخت برای ایتالیاییها، هیچ تضمینی در کار نبود که بوفون حتی از آندریاس کوپکه آلمانی فراتر رود. در دهه اول قرن بیستویکم نیز، بوفون با دو رقیب جدی مواجه شد: پیتر چک و ایکر کاسیاس. در سال ۲۰۰۶ که ایتالیا قهرمان جهان شد و بوفون هفت بازی کاملاً بیاشتباه را پشت سر گذاشت، پیتر چک آنقدر در دروازه چلسی خوب بود که وقتی از دینوزوف پرسیدند بهترین دروازهبان جهان بوفون است یا چک، گفت: «من هر دو را انتخاب میکنم. هیچکدام بهتر از دیگری نیست.» اما پیتر چک از سال ۲۰۰۸ با نمایش ضعیفاش در جام ملتهای اروپا، از دور رقابت با بوفون خارج شد. ولی در همان سال، ایکر کاسیاس جانشین شد. یعنی در فاصله سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴، یکی از سوالات فوتبالدوستان جهان این بود که بوفون بهتر است یا کاسیاس؟
بسیاری به کاسیاس رأی میدادند؛ چراکه یورو ۲۰۰۸، جام جهانی ۲۰۱۰ و یورو ۲۰۱۲ را فتح کرد. درخشش کاسیاس در این جامها، در حالی رقم میخورد که بوفون جام جهانی ۲۰۱۰ را تقریبا از دست داد و در ۲۰۰۸ و ۲۰۱۲ نیز ایتالیا مقابل اسپانیا مغلوب شد. علاوه بر این، کاسیاس در رئال مادرید بود و پیش چشم همه مردم دنیا، اما بوفون با یوونتوس به سری B فوتبال ایتالیا رفت و وقتی هم که به سری A برگشت، چند سالی طول کشید تا یوونتوس در لیگ قهرمانان اروپا به چشم آید. اما جدا از همه اینها، کاسیاس اعجوبهای بود که چالاکیاش، چالاکی گوردون بنکس را به یاد گلرشناسان جهان فوتبال میانداخت.
با این حال روزهای افول کاسیاس هم از راه رسید در حالی که بوفون همچنان استوار و درخشان بود. کاسیاس در جام جهانی ۲۰۱۴ به سرنوشت رینات داسایف در جام جهانی ۱۹۹۰ و پیتر چک در یورو ۲۰۰۸ دچار شد. اشتباهات فاحش او در مهمترین تورنمنت جهان فوتبال، اضافه شد به نیمکتنشینیاش در رئال مادرید، و بسیاری به این نتیجه رسیدند که بوفون چیزی دارد که کاسیاس ندارد. آن چیز شاید «استواری مستمر» بود. استواری داسایف و چک و کاسیاس، بالاخره در جایی شکست اما بوفون مثل بنایی بود که خیال فروریختن نداشت. تا همین بازی آخر بوفون در تیم ملی ایتالیا، او هیچوقت مرتکب اشتباهی نشد که برای ایتالیا کمرشکن باشد. مهمترین اشتباهش، اشتباهی غیر فنی بود: زدن سایۀ توپ در بازی رفت مقابل اسپانیا در مقدماتی همین جام جهانی که بازی هم با تساوی ۱ بر ۱ به پایان رسید. یکبار هم در بازی رفت مقابل فرانسه در مقدماتی یورو ۲۰۰۸، یک دفع توپ نه چندان جالب داشت که منجر به گل فرانسه شد ولی ایتالیا آن سال به یورو رسید و فرانسه را هم در در یورو شکست داد.
اگر اشتباهات فنی بوفون و کاسیاس و مانوئل نویر را در یوتیوب سرچ کنیم، متوجه تفاوت شگفتانگیز بوفون با این دو دروازهبان بزرگ تاریخ فوتبال میشویم. اشتباهات فنی نویر، بویژه هنگام ارسال سانتر یا بر روی ضربات کرنر، چشمگیر است. از این حیث، حتی کاسیاس هم آشکارا بهتر از نویر بوده است؛ اگرچه اشتباهات فنی نویر، برخلاف کاسیاس، چندان فاحش نبوده و اکثراً در بازیهایی با حساسیت کمتر رقم خورده است (مهمترین مواردش، عملکرد ضعیف نویر بر روی سانترهایی بود که منجر به گل اول ایتالیا در یورو ۲۰۱۲ و بویژه گل دوم فرانسه در یورو ۲۰۱۶ شد).
باری، جیجی بوفون علاوه بر تکنیک بالایش در دروازهبانی، دو ویژگی اساساً مهم داشته است: درخشش طولانیمدت و اشتباهات بسیار اندک. از حیث تداوم، بوفون مثل دینوزوف و پیتر شیلتون بوده اما تداومش با درخشش بیشتری توأم بوده است. از حیث کمشمار بودن اشتباهات اما، شاید هیچ دروازهبانی در تاریخ فوتبال مثل بوفون نبوده باشد. البته باید انصاف داد که ما امروزیها، بازیهای گیلمار و گوردون بنکس و دینوزوف و سپ مایر و ری کلمنس را ندیدهایم و بیشتر بر مبنای خواندههایمان درباره آنها قضاوت میکنیم ولی با جمع و تفریق مجموع خواندهها و دیدههایمان، قطعاً میتوانیم بگوییم که بوفون در بین گلرهای برجستۀ تاریخ فوتبال، جزو کماشتباهترینها بوده.
مثلاً اگر بوفون و یاشین را - بر مبنای همۀ آنچه که دربارهشان میدانیم - مقایسه کنیم، میتوانیم بگوییم که بوفون کماشتباهتر از یاشین بود اما یاشین در مهار ضربات پنالتی، بهتر از بوفون و سایر دروازهبانهای بزرگ دنیا بوده است. مشهور است که یاشین در مجموع ۱۰۱ ضربه پنالتی را مهار کرد و در یک فصل فوتبال شوروی، از ۱۷ ضربه پنالتی در بازیهای لیگ، ۱۴ ضربه را مهار کرد. اما یاشین که در اوج تا این حد درخشان بود، گاه دچار تزلزلهایی میشد که هر ناظری را به حیرت میانداخت. در بین نمونههای وطنی، احمدرضا عابدزاده هم اینگونه بود. عابدزاده هم نقطه قوتش مهار ضربات پنالتی بود و غالبا حضور جذاب و چشمگیری در درون دروازه داشت اما سوتیهای حیرتانگیزش هم کم نبود.
شاید مهمترین نقطهضعف بوفون در جمع دروازهبانهای طراز اول تاریخ فوتبال، مهار ضربات پنالتی در پایان بازی بود. بوفون از این حیث خوب بود ولی، برخلاف شوماخر و کاسیاس و نویر، عالی نبود. بوفون مقابل اسپانیا در یورو ۲۰۰۸ یک ضربه پنالتی را مهار کرد در حالیکه کاسیاس دو ضربه را گرفت و موجب صعود اسپانیا شد. در یورو ۲۰۱۶ نیز، همین داستان در بازی ایتالیا و آلمان تکرار شد. بوفون یک سیو داشت، نویر دو سیو. در فینال ۲۰۰۶ هم بخت با بوفون یار بود که ایتالیاییها، برخلاف همیشه، همه پنالتیها را گل کردند وگرنه بوفون هر پنج پنالتی فرانسویها را فریب خورد. در یکچهارم نهایی ۲۰۱۲ هم، بوفون یک پنالتی را مهار کرد و مهارت انگلیسیها در هدر دادن ضربات پنالتی، ایتالیا را راهی نیمهنهایی کرد.
جیجی بوفون در همه بازیهای حساس تیم ملی ایتالیا که کار به ضربات پنالتی کشید، در بهترین حالت فقط یک ضربه پنالتی را مهار کرد. تنها باری که او بیش از یک ضربه را مهار کرد، بازی نهچندان حساس مقابل اروگوئه در ردهبندی جام کنفدراسیونها در سال ۲۰۱۳ بود که بوفون خوش درخشید و سه پنالتی را مهار کرد؛ اما در نیمهنهایی همان جام در مقابل اسپانیا، دیداری که برای ایتالیاییها حساس بود چراکه میخواستند انتقام فینال یورو ۲۰۱۲ را بگیرند، بوفون از ۷ ضربه پنالتی اسپانیاییها، حتی موفق به مهار یک پنالتی هم نشد.
تنها مسابقۀ حساسی که بوفون موفق شد بیش از یک ضربه پنالتی را در پایان بازی مهار کند، فینال لیگ قهرمانان اروپا در سال ۲۰۰۳ بود که او دو میلانی را ناکام گذاشت اما در همان بازی، دیدا سه پنالتی یوونتوس را مهار کرد و میلان قهرمان جام شد. مهارت بوفون در ضربات پنالتی، بیشتر در جریان بازی نمود داشت. مهمترین نمونههایش هم در سطح ملی، مهار ضربات پنالتی بازیکن کره در سال ۲۰۰۲ و بازیکن رومانی در یورو ۲۰۰۸ بود. هر چه بود، بوفون در مهار ضربات پنالتی، پایینتر از یاشین و کاسیاس و نویر بود. شاید همین ویژگی باعث میشود که در انتخاب بوفون به عنوان بهترین دروازهبان تاریخ فوتبال، کمی مردد شویم. اما به نظر میرسد با توجه به اثبات برتری بوفون نسبت به کاسیاس در ذهن فوتبالدوستان جهان در سالهای اخیر، و نیز با توجه به مجموعۀ مشاهدات و خواندههای طرفداران فوتبال، میتوان گفت که یاشین و بوفون و گوردون بنکس سه دروازهبان برتر تاریخ فوتبال بودهاند.
اینکه کدامیک از این سه نفر بهترین بودهاند، سؤال دشواری است. یاشین بهترین پنالتیگیر تاریخ فوتبال بوده. گوردون بنکس بهترین سیو تاریخ جام جهانی را (در مقابل پله در جام جهانی ۱۹۷۰) به نام خودش زده و چالاکیاش شگفتانگیز بود. بوفون هم بهترین نمایش یک دروازهبان در تاریخ جام جهانی را در سال ۲۰۰۶ رقم زد. در آن جام هیچ بازیکنی در جریان بازی موفق نشد دروازه بوفون را باز کند. دروازه بوفون دوبار باز شد. یکبار توسط دفاع ایتالیا، یکبار هم توسط زیدان از روی نقطه پنالتی. از این حیث، هیچ دروازهبانی در هیچ دورهای از ادوار جام جهانی، مثل بوفون نبوده است. تنها مورد مشابه، والتر زنگای ایتالیایی بوده که در جام ۱۹۹۰ دو گل در نیمهنهایی و ردهبندی خورد؛ اما گلی که در نیمهنهایی از کانیگیا خورد، محصول اشتباه فاحشش در خروج از دروازه بود؛ اشتباهی که ایتالیا را به خاک سیاه نشاند و آرژانتین مارادونا را راهی فینال کرد.
شاید حضور بیستساله بوفون در بالاترین سطح فوتبال جهان، دلیلی برای ترجیح بوفون به بنکس باشد؛ اما این سؤال که بوفون بهتر بود یا یاشین، احتمالاً سؤالیست مشابه این پرسش ابدی جهان فوتبال: پله بهتر بود یا مارادونا؟
نکته دیگری که درباره بوفون باید گفت، نکتهای تکنیکی است. شگرد بوفون در مصافهای تکبهتک «ایستادن تا لحظۀ آخر» بود. در مواجهه با مهاجمی که با دروازهبان تکبهتک شده و در آستانه ضربهزدن به توپ است، هر دروازهبانی طبعاً مایل است به سمت مهاجم بدود و قبل از اینکه او ضربهاش را بزند، بر روی زمین دراز بکشد تا مانع از عبور توپ شود. اما بوفون به جای این تکنیک رایج، که دروازهبانهای تنومندی مثل پیتر اشمایکل و هانس وان بروکلن (و در نمونههای وطنی، عابدزاده) به خوبی از عهده انجام آن برمیآمدند، ترجیح میداد حتیالقمدور مقابل مهاجم حریف بایستد؛ با زانوهایی خمشده و دستهایی که در دو طرف پاهایش قرار میگرفت تا شانس عبور توپ را کاهش دهد. این نحوه مواجهه با مهاجم گریخته از کمند مدافعین، چندان چشمنواز نیست ولی شانس گلخوردن گلر را کاهش میدهد.
مانوئل نویر هم با اینکه مثل اشمایکل تنومند است، ظاهراً تحت تأثیر بوفون، ترجیح میدهد هرچه دیرتر نقش زمین شود و تا جاییکه ممکن است ایستاده، با قامتی خمشده و دستهایی قرارگرفته در کنار کفشهایش، مسیر عبور توپ را ببندد. اگر به موارد متعددی از لحظات مواجهۀ دروازهبانهای بزرگ جهان با مهاجمین تیم حریف دقت کنیم، به خوبی میبینیم که بوفون و نویر این سبک مواجهه را به عنوان تکنیک و شگردی که شانس بیشتری برای حفاظت از دروازهشان به آنها میدهد، انتخاب کردهاند.
کافی است لحظۀ تکبهتک شدن اشمایکل با ریوالدو در جام جهانی ۱۹۹۸ را با لحظه تکبهتک شدن بوفون با پودولسکی در جام جهانی ۲۰۰۶ مقایسه کنیم تا ببینیم که ریوالدو چه راحت موفق شد دروازه اشمایکل را باز کند ولی ایستادن بوفون تا لحظۀ آخر، چطور مانع از گلزنی پودولسکی شد. البته این «ایستادن تا لحظۀ آخر»، تمرکز و اعصاب یا مقاومت روحی بالایی در برابر میل طبیعی دروازهبان به پریدن و خوابیدن بر روی زمین میخواهد. نگاهی دوباره به بهترین مهارهای بوفون در بازی با انگلستان در یورو ۲۰۱۲ و بازی با آلمان در یورو ۲۰۱۶، نشان میدهد که بوفون از این حیث چقدر در تاریخ فوتبال ممتاز و کمنظیر بوده است. گل فاحشی که رینات داسایف از رومانی در جام جهانی ۱۹۹۰ دریافت کرد و مهمتر از آن، گلی که آرژانتین در فینال جام جهانی ۲۰۱۴ خورد، نمونۀ بارز مصیبت ناشی از پریدن یا کنار کشیدن زودهنگام دروازهبان یا نایستادن او «تا لحظۀ آخر» است.
در واقع این کشش طبیعی دروازهبان به پریدن به چپ یا راست، ناشی از این مفروض بنیادی است که مهاجم توپ را به جایی جز همان جایی که دروازهبان ایستاده، میفرستد. تسلیمشدن در برابر این میل طبیعی، در آخرین جام جهانی موجب شد که آلمان قهرمان جهان شود و قلب مارادونا مشکل پیدا کند! در حالیکه در همان مسابقه، مانوئل نویر در مصاف تکبهتک با پالاسیو، مهاجم آرژانتین، این تکنیک «ایستادن تا لحظۀ آخر» یا «نخوابیدن/نپریدن زودهنگام به چپ یا راست» را به کار بست و او هم ناچار شد توپ را از بالای سر نویر رد کند بلکه به گل برسد اما توپ پشت دروازه آلمان فرود آمد. به هر حال، انتخاب این شیوۀ مواجهه در مصافهای تکبهتک، به عنوان یک تکنیک حسابشده و همیشگی، شگرد بوفون بوده است و در بین دروازهبانهای بزرگ دنیا، مانوئل نویر هم کاملاً به این شیوه پایبندی دارد.
جیجی بوفون بهرغم درد و رنجی که از آسیبدیدگیهای فراوان (یورو ۲۰۰۰، جام جهانی ۲۰۱۰، جام ۲۰۱۴) و شکستهای تلخ نصیبش شد، لذت فوتبال را به همۀ ما چشاند. او در زمین فوتبال، مجسمه اخلاق بود و مظهر لذت. هیچ دروازهبانی مثل بوفون نبود که پس از مهار توپهای دشوار، آنگونه از مهارتش لذت ببرد و با تمام قلبش فریاد شادی سر دهد. بوفون ناکامیهای بزرگ را هم در این دو دهه بزرگوارانه تحمل کرد. هیچ شکستی، خُلقش را تنگ نکرد. حداکثر، به آرامی اشک ریخت و یا - مثل همین ناکامی اخیر مقابل سوئد - به تلخی گریست و مظلومانه زمین بازی را ترک کرد. تا روزی که ورزشی به نام فوتبال وجود دارد، نام بلند بوفون هم محترم و عزیز خواهد بود. معجزهای به نام جیان لوییجی بوفون، پس از بیست سال درخشش شرافتمندانه، اکنون جایگاهی در تاریخ فوتبال دارد که در وصف او فقط باید گفت: «دریا به جرعهای که تو از چاه خوردهای حسادت میکند.»
اگر در سال ۲۰۰۲ بسیاری از فوتبالدوستان جهان توصیف کاناوارو از بوفون را جدی نگرفتند، امروز احتمالاً کثیری از آنها، و چهبسا اکثر آنها، بیتردید و قاطعانه میگویند: «حق با کاناوارو بود.»
دیدگاه تان را بنویسید