اعتمادآنلاین- کار بزرگ انجام شد. توافق هستهای. عباس عراقچی یکی از اعضای مهم «تیم هستهای» بود که میتواند مدلی مهم برای «آینده مدیریت کشور» باشد. مردانی بزرگ با تفکراتی پردامنه. تیمی منحصربفرد در تاریخ جمهوری اسلامی. توشهشان «دانش» بود و «تجربه». «سواد» بود و «هنر مدیریت». همین شد که موفق بودند. عضو تیم مذاکرهکننده ایران درباره این فرصت طلایی میگوید:« ایرادی که به ما گرفتهاند این بود که چرا اینقدر سریع انجام شد؟ در حقیقت روال قبلی روی دور آهسته بود، کند بود. هر چند ماه یکبار، جلسهای برگزار میشد. یعنی ایرادی که به تیم وارد میدانستند این بوده که چرا سرعت کار اینقدر زیاد بود؟ و چطور شد که مثلا در فاصله کمتر از 100 روز به توافق رسیدیم؟ چون ایراد گرفته شد، با عنایت عرض میکنم بعضیها به خود من گفتند که شما عمد داشتید که در کمتر از 100روز این کار را انجام دهید که مثلا دولت بتواند ادعا بکند. من این را در جاهای مختلف گفتم که: اشهد بالله که این غلط است! هیچکسی به ما نگفت که زود باشید، سریع انجام بدهید که آقای روحانی میخواهند در کمتر از 100 روز گزارش بدهند. حتی دقتهای ایشان و نظراتشان
باعث شد که مقداری هم بیشتر طول بکشد. اما اینکه چرا کار سریع بود، به این خاطر بود که پنجره فرصتی مقابل جمهوری اسلامی باز شد و ما احساس کردیم که از این پنجره در زمان باز شدنش باید استفاده شود. فرصتها همیشه ماندگار نیستند. فرصتها در لحظات تاریخی خاصی پدید میآیند و هنر رهبران این است که از این فرصتها استفاده کاری ببرند. رهبران که عرض میکنم، یعنی رهبرانی که ما را در عرصه فرستادهاند. من برای خودم این شأن را قائل نیستم. رهبری کشور و مجموعه مدیریتی کشور تصمیم گرفت که از این فرصت استفاده کند. این فرصت بعد از حماسه سیاسی مردم ایران، یعنی بعد از انتخابات بهوجود آمده بود. ضمن اینکه ارادهای هم در طرف آمریکایی و طرف اروپایی وجود داشت. علاوه بر آن همراهی روسیه و چین هم بود و لذا ما احساس کردیم پنجره فرصتی باز شده و باید سریعتر به نتیجه رسید، بهخاطر اینکه نیروهایی میخواستند این فرصت را از بین ببرند و در رأسش صهیونیستها بودند. شما مشاهده کردید که بین ژنو 2 و ژنو 3، آقای نتانیاهو چطور به دست و پا افتاد، چطور بلند شد و راه افتاد و به روسیه رفت؟ در همین فاصله یک هفته10 روزی که فاصله بود، خودش رفت روسیه.
تلفنهای مکرر با فرانسه، آلمان، انگلیس و... همه نیروهایی که میخواستند کار را خراب بکنند بسیج شده بودند. یک مقدار سرعت کار بهخاطر این قضیه بود ولی این سرعت باعث نشد که امتیازات ویژهای داده شود. من معتقدم توافق ژنو بزرگترین دستاورد ما بوده است؛ چیزی را از دست ندادیم و چیز بزرگی را گرفتیم. از هیچ خط قرمزی عبور نکردیم ولی آمریکاییها از خط قرمزشان عبور کردند. خط قرمز آمریکاییها غنیسازی برای ایران بود.» بهانه گفتوگو با عباس عراقچی، مدل مدیریت تیم هستهای بود و از آن مهمتر، نگاه دستگاه دیپلماسی به ورزش. گفتوگو با مردی که فوتبال و کشتی را پیگیری میکند و برای اولین بار درباره ورزش حرف میزند، خالی از لطف نیست. ابایی ندارد بگوید «پرسپولیسی» است اما خارج از مصاحبه، امیر قلعهنویی و تفکراتش را میستاید. گفتوگوی مهم عباس عراقچی را با هم میخوانیم:
*نگاه وزارت امورخارجه به مقوله ورزش چیست؟ بههرحال وقتی گروهی از برجام میآیند، صحبت کردن در مورد ورزش شاید خیلی مناسب باشد، اما اهمیتی که ورزش در حوزههای مختلف، بهمخصوص در کشورهایی که با آنها در حوزه سیاسی مشکل داریم، مقولهای است که پرچم کشورمان در آن کشور برافراشته شده و با پیروزهای ورزشکارانمان، غرور ملی بهوجود میآید. اساسا ورزش در وزارت امورخارجه چه جایگاهی دارد؟ آیا جزء اولویتها و برنامهها محسوب میشود؟
به نظرم ورزش باید بخش مهمی از سیاست خارجی باشد. همه فکر میکنند که سیاست خارجی در کلان خود، دنبال دو هدف است؛ امنیت ملی و منافع ملی. ولی حقیقت آن است که سه هدف وجود دارد؛ امنیت ملی، منافع ملی و پرستیژ ملی. یعنی کشورها از خیلی از اهدافی که در سیاست خارجی دنبال میکنند، لزوما دنبال منافع نیستند، بلکه دنبال کسب پرستیژ هم هستند. خیلی از فعالیتهای هنری و فرهنگی، حتا برخی دستاوردهای علمی کشورها، بیشتر بهخاطر پرستیژ ملی و بینالمللی است. بهعنوان مثال، به موفقیت آقای اصغر فرهادی، در کسب دو بار جایزه اسکار نگاه کنید، ببینید تا چه حد گستردهای برای ایران و ایرانی کسب اعتبار و پرستیژ بینالمللی کرده است و بنده از همینجا به ایشان برای کسب این جایزه تبریک میگویم و برای برخورد عزتمندانه در حمایت از شان و احترام ایرانی و برخورد با سیاستهای تبعیضآمیز دولت جدید آمریکا، صمیمانه تشکر میکنم. همه کشورها در پی حضور در این عرصهها و کسب موفقیتهایی که ثمره اصلی آنها، کسب اعتبار و پرستیژ بینالمللی استف هستند. یکی از جنبههایی که خیلی خوب این را تامین میکند، ورزش است که هم غرور ملی و هم پرستیژ بینالمللی را در پی
دارد. کشورها، سرمایهگذاری بسیار زیادی میکنند برای اینکه بتوانند در صحنههای جهانی مدال بیاورند، چراکه تعداد مدالها میتواند نشاندهنده قدرت و پیشرفت و افتخار یک کشور باشد و برای آن پرستیژ بیاورد. لذا میبینیم که حتا برخی کشورها قهرمان میخرند!
*مثل قطر...
البته من نام نمیبرم. در اطراف ما کشورهایی هستند که رسما پول میدهند و قهرمانان ورزشی را به تابعیت خودشان درمیآورند و متاسفانه در چند مورد معدود، با قهرمانان ما هم همین کار را کردند.
*بله؛ آذربایجان...
بههرحال کشورهایی هستند و این خودش برای ما باید مهم باشد که چرا ما نباید بتوانیم قهرمانی که برای کشور پرستیژ بینالمللی میآورد را حفظ کنیم، تا به مسیر دیگری هدایت نشود. بنابراین، ورزش در سیاست خارجی از این جهت که به ارتقاء وجهه و پرستیژ کشور در عرصههای بینالمللی کمک میکند، حتما باید موردتوجه باشد و سیاست خارجی، باید یکی از اهدافش را در راستای کمک به اهداف ورزشی قرار دهد. جنبه دوم، نقشی است که ورزش در ایجاد پلهای ارتباطی بین دولتها و از آن مهمتر، بین ملتها دارد. ورزش را این روزها بهعنوان بخشی از دیپلماسی عمومی درنظر میگیرند. به نظرم دیپلماسی ورزشی، خودش موضوعیت دارد. دیپلماسی ورزشی، به وسیعتر شدن راههای ارتباطی بین دولتها و کشورها کمک میکند. خیلی از جاهایی که دیپلماتها نمیتوانند بروند، ورزشکاران میتوانند بروند. خیلی از جاهایی که حتا اقتصادیون و سیاسیون نمیتوانند بروند، ورزشکاران میتوانند بروند. لذا ورزش بهطور اجتنابناپذیری جنبه سیاسی پیدا کرده است و در تعاملات دوجانبه یا بینالمللی، نقش ایفا میکند. بهخصوص تعاملات در جاهایی که بهصورت معمول امکانپذیر نیست. خیلی از کشورها را دیدیم که
بعد از یک دوره روابط سرد، دشمنی و خصومت، با یک بازی بین تیمهای فوتبالشان، رابطه را شروع میکنند. یک بازی ورزشی، بهعنوان نقطهای محسوب میشود که یخهای قطور را آرامآرام آب کند.. خیلی از کشورهایی که با هم ارتباط ندارند و دیگرانی که میخواهند بین آنها جرقهای بزنند، از یک بازی ورزشی در یک کشور ثالث شروع میکنند. یا مثلا بازیهای ورزشی آن کشورهایی که به ناچار با همدیگر برخورد میکنند، بهعنوان یک موضوع بینالمللی مطرح میشود.
*اقدامی که برای کشتیگیران آمریکایی انجام شد، پیام به دولت آمریکا بود یا ملت آمریکا؟ بههرحال شما قطعا بعد از صدور ویزا، دنبال یک هدفی هم بودهاید.
ببینید! ما این پیام را به ملت آمریکا، قبل از این هم داده بودیم و این تاکیدی بر آن بود که دشمنی یا روابط خصومتآمیز بین ما و آمریکا، به دلیل مسائلی است که بین دولتها وجود دارد و ما هیچ دشمنی با ملت آمریکا از روز اول نداشتهایم. اما اینکه با ملت آمریکا دشمنی نداریم، کجا باید بروز و نمود پیدا کند؟ بارزترین روابط مردمی برای ما، روابط ورزشی است. لذا تیمهای ورزشی آمریکا، همیشه بدون مشکل آمدند و این بار هم قرار بود بدون مشکل بیایند، اما با مشکلی که آقای ترامپ ایجاد کرد، ما بهناچار، به سمت عمل متقابل رفتیم که درواقع یک عمل ارادی از سمت ما نبود که ما هم به آمریکاییها ویزا نمیدهیم. ولی در شرایطی قرار گرفتیم که بعضی وقتها عزت ملی اقتضاء میکند که شما هر کاری بکنید. بهخاطر عمل متقابل و حفظ عزت خودمان گفتیم که ما هم متقابلا ویزا نخواهیم داد. اما آنقدر اهمیت دارد که صدور ویزای هفت،هشت ورزشکار، خودش به یک موضوع بینالمللی و ملی تبدیل میشود و موردتوجه واقع میشود. اتفاقهایی که برای ورزشکاران امریکایی رخ داد، بهخوبی نشان میدهد که ورزش تا چه اندازه در تعاملهای بین ملتها میتواند اهمیت داشته باشد. جایی که
دیپلماتهای آمریکایی در این سالها هرگز نیامدهاند و نمیتوانند بیایند، وزرشکاران امریکایی بهراحتی میآیند. بههرحال این اهمیت ورزش را نشان میدهد. لذا در سیاست خارجی ما و در وزارت امورخارجه، دیپلماسی ورزشی همیشه اهمیت خودش را داشته است. حالا میتوانیم بگوییم به دلیل اینکه وزارت اورخارجه و سیاست خارجی ما، همیشه پر از مشکلات سنگین بوده، شاید ورزش، اولویت خودش را نداشته است.
*برای ما چند مثال بزنید که بدانیم وزارت امورخارجه، در بحث ورزش بهصورت مصداقی، غیر از اتفاقی که برای تیمملی کشتی افتاده، در حوزههای دیگر چه کاری انجام داده است؟ وقتی آقای بنهمام، از آقای صفاییفراهانی که قرار بود کاندیدای AFC شود، پرسیدند که چرا خودتان رئیس نمیشوید؟ پاسخ دادند که من از داخل مشکل دارم و کسی از داخل مرا حمایت نمیکند، ولی دولت قطر، قطعا از شما حمایت میکند. بعد از اینکه آقای بنهمام، رئیس AFC شدند، آقای صفایی تعریف میکردند که امیر قطر، به همه سفارتخانهها و تمام دستگاه دیپلماسی قطر اعلام کرد که آقای بنهمام، هرجاییکه میروند، در حد وزیر یا شاه باید از ایشان استقبال شود! و این جایگاه یک فرد را در بحث ورزش میرساند. آیا وزارت امورخارجه ما هم، چنین نگاهی نسبت به افرادی که میتوانند از لحاظ اداری یا جایگاه بینالمللی به یک جایی برسند، دارد و مشکلات احتمالی فدراسیونهای ورزشی در کشورهای دیگر، به چه شکلی حل میشود؟
این مثالی که زدید، خیلی به ما ارتباطی ندارد. در بعضی کشورها یک نفر دستور میدهد و همه تبعیت میکنند. جامعه ما یک جامعه چندصدایی است و ایدهها و دیدگاههای مختلف، رقابتهای سیاسی و ورزشی و... وجود دارد ولی اینکه باید قدر قهرمانان ملی را دانست، و قدر کسانی که در این قهرمانیها نقش داشتند و قدر کسانی هم که در مجامع بینالمللی به جایی میرسند را در حد قهرمانان دانست، کاملا درست است و ما این توجه را داریم. همین الان به همه سفارتخانهها و نمایندگیهای کشورمان، در خارج از کشور دستور دادهایم که به آقای مرادی، برای کمپینی که به منظور دبیرکلی فدراسیون جهانی ایجاد کرده است، کمک کنند. ایشان جزء نامزدهاست و تلاش میکند و ما هم به همه نمایندگیها و سفارتخانهها اعلام کردهایم هرجا که میرود، برایش مهمانی ترتیب دهند و از مقامات وزنهبرداری دعوت کنند. اگر سفارتخانهای این کار را نکند، کمکاری کرده و ما توجه لازم را داشتهایم و دستور هم دادهایم. من خودم با آقای مرادی جلسهای داشتم و روی این زمینهها بحث کردهایم، چون بالاخره بهنحوی این کار بینالمللی است و ما هم کمک میکنیم. میخواهم بگویم بینش و فهمش در وزارت
امورخارجه وجود دارد.
*حتی در بازی ایران-ازبکستان که تاریخ برگزاریش در شب قدر میشود، وزارت امورخارجه تلاشهایی داشته است.
بله، بعضی وقتها در ورزش مشکلاتی پیش میآید که با طرفهای خارجی هست و ناچارا وزارت امورخارجه مجبور است وارد شود. همه دستگاهها، کارهایشان را در خارج از کشور انجام میدهند و به ما خبر نمیدهند، ولی هرجا که به مشکل میخورند، میگویند پس وزارت امورخارجه چهکاره است و آن موقع سراغ ما میآیند! توقع داریم همه امور را از قبل با ما هماهنگی کنند که مشکلی پیش نیاید. ولی وقتی مشکلی پیش میآید، اجتنابناپذیر است که وزارت امورخارجه باید دخالت کند. ما در این قضیه دخالت کردیم و با کرهایها صحبت کردیم. البته این موضوعی بود که دیگر از دست خارج شده بود، ولی به شیوههای دیگر کنترل شد.
*البته منظورم بازی با ازبکستان است که مربوط به سال آینده میباشد.
برای بازی کره، با اینکه ما هم دخالت کردیم، ولی نشد. در رابطه با ازبکستان هم میدانم که سفارت ما در تماس بوده و ما هم در تماس هستیم. از این دست موارد به ما خیلی مراجعه میشود. مثلا تیم پرسپولیس میخواهد با تیم سعودی، در کشور ثالث بازی کند، از ما مشورت میگیرند که کدام کشور بهتر است ؟ تماس میگیرند و این همکاری وجود دارد. برخی هم تماس نمیگیرند و کار خودشان را میکنند و معمولا هم مشکل در آنجاها پیش میآید. بههرحال در هر صحنه خارجی که به نوعی با سیاست خارجی دخیل باشد، حتا مشکلات ورزشی که برخورد میکنند، به ما مراجعه میشود و ما هم دخالت خودمان را داریم.
*یکی از موضوعاتی که در رابطه بازی با عربستان، در کشور ثالث، راجع به آن بحث میشود و منتقدین خیلی بر آن تکیه میکنند، میگویند که چرا باید بازیهایی که در عربستان هست را در کشورهای عربی برگزار کنیم و چرا نباید در ازبکستان یا تاجیکستان باشد؟ ما بهخاطر مشکلاتی که آنجا داریم، نمیتوانیم به این دو کشور برویم، یا عمان. یکسری نقاط قوت برای ما دارد که از لحاظ امنیتی یا از لحاظ ذهنی میتواند در باشگاههای ایرانی آرامش را برقرار کند؟
تا آنجا که من میدانم، ما مانعی نداریم و این انتخابِ خود باشگاه است. چون باشگاهها عوامل مختلفی را درنظر میگیرند. بالاخره امکانات محلی که آن کشور میتواند در اختیار بگذارد، مثل هتل خوب، زمین تمرین مناسب، امکان حضور ایرانیان در ورزشگاه و هزینههایی که در آن کشور باید پرداخت کنند، علیالقاعده در تصمیمگیریهایشان موثر است. به یاد دارم وقتی دوستان در مورد پرسپولیس مشورت میکردند، با اینکه بهطور مستقیم به کار من مربوط نیست، ولی بهنوعی در جریان بودم و شخصا ترجیح میدادم در جایی مثل آذربایجان مسابقه دهند. فکر میکنم بهخاطر طرفداران تراکتورسازی در آن کشور، همه به طرفداری از پرسپولیس خواهند آمد. ولی دیگر متوجه نشدم که چه شد.
* باشگاههای عربی، بهخاطر سرما و وضعیت آبوهوایی در ازبکستان و تاجیکستان، با مشکل مواجهاند.
باشگاه، خودش عمان را انتخاب کرد. شاید امکانات بهتری داده میشود یا هرچه، ولی بههرحال انتخاب با تیم میزبان است. یادتان هست این بلا را بر سر تیمملی ما آورند و ما را به مالزی در آن زمین پر از آب و گل کشاندند. مفت و مجانی از ما امتیاز گرفتند.
*شاید اگر عربستان، عمان را انتخاب میکند، امتیازی برای خودش باشد، اما ما چرا باید عمان را انتخاب کنیم که دقیقا همانجایی است که عربستان میخواهد.
این دیگر انتخاب باشگاه است.
*موضوع دیگری که زمان انتخابات ریاست فدراسیون فوتبال مطرح میشد، در یادداشتها یا مصاحبههای برخی افراد دیدهام که ما برای فدراسیون فوتبال، افرادی مثل آقای ظریف یا عراقچی را میخواهیم و این نشان میدهد که مدیریت و تلاش در یک حوزه دیگر که به ثمر میرسد، همان مدلی است که برای جاهای دیگر. ولی در کلان، مجموعه ورزش یا حداقل فوتبال را خالی از مدیر لایق میبینیم. یکی از مشکلات بسیار مهمی که ما در ورزش داریم، این است که ارتباطات بینالمللیمان خیلی محدود است. یعنی فدراسیونها در حوزه بینالمللی، خیلی محدود رفتار میکنند و تقریبا میتوان گفت که فعال نیستند. در این بخش، نظر شما برای بالا بردن سطح روابط فدراسیونها و ورزش، بهعنوان فردی که در وزارت امورخارجه هستید، چیست؟ به یاد دارم که افتخار آقای گودرزی این بود که من خارج از کشور نمیروم! و روی این موضوع خیلی هم تکیه میکرد. به نظر شما این نقطه ضعف است یا نقطه قوت مدیران ما؟ شاید هم خودشان نیاز داشته باشند که دیگران از آنها مشورت بگیرند!
راجع به نکته اول که شکل مذاکرات را عنوان کردید، باید نکتهای را بگویم که کمتر جایی گفتهام. به نظرم دیگر تکرار نمیشود. تیم هستهای که مذاکره میکرد و ارتباطاتی که اعضای این تیم با هم داشتند و یک تیم کاملا بدون حاشیه بود، اصلا در کشور ما استثناست. واقعا بین آقای ظریف، بنده، آقای روانچی، بعیدینژاد و بقیه که در سطوح بعدی بودند، یک همدلی و یکدستی خاصی وجود داشت، بدون هیچ رقابت درونی. من و آقای روانچی به لحاظ اداری در یک سطح هستیم، ولی در مذاکرات هرجا لازم بود، من، زیردست ایشان مینشستم و هرجا لازم بود، برعکس. یعنی یکجا من رئیس هیئت بودم و جای دیگر، ایشان رئیس بود و با همدیگر کاملا همکاری نزدیک داشتیم. من برای ایشان احترام بسیاری قائلم. اینطور جا افتاد که من نفر دوم مذاکره و ایشان نفر سوم است، درحالیکه ما مثل برادر بودیم و البته هنوز هم هستیم. بین ما هیچوقت نفر دوم و سوم اساسا مطرح نبود و هیچ نکته و حاشیهای بین ما نبود.
*از لحاظ سنی هم از شما بزرگتر هستند.
بله؛ دقیقا. این هم نکته دیگری است که احترام نسبت به ایشان را دوچندان می کند. جالب است که رابطه ما با آقای ظریف هم به همین شکل بود. احترام ایشان بهعنوان وزیر محفوظ بود و هست، ولی در کار مثل رفیق هستیم. یعنی در تیم ما، نفر اول، دوم و سوم بههیچوجه معنا نداشت. تقسیم کار روشنی وجود داشت و با همدیگر کار میکردیم. من در تیمهای هستهای قبلی هم بودهام. ایکاش این شیوه همهجا نهادینه میشد. در حوزه ورزش که متاسفانه خیلی فاصله گرفتهایم. یعنی به هرجا که میروید، اختلاف و درگیری و رقابت ناسالم است. درگیری فردی، حتا بین اعضای یک تیم هم وجود دارد.
*قبل از توضیح نکته دوم، نکتهای را داخل پرانتز میگویم و آن اینکه، اطلاعات خیلی از اتفاقاتی که ما در صحنههای بینالمللی به محکومیت میرسیم، از داخل کشور درز میکند و این خودش یکی از علل عقبماندگیهای ما است.
این که میگویید، دیگر به مرحله خیانت میرسد و بسیار بد است. متاسفانه در رقابتهای داخلی، خیلی به منافع ملی صدمه زدهایم. در تیمهای ورزشی هم که الیماشاءالله وجود دارد. شاید هیچ صحنهای از این زشتتر نباشد که دو بازیکن تیمملی، وسط زمین و مقابل دوربینها با همدیگر درگیر شوند. در آخرین دربی، دو تا از بازیکنان تیم محبوبم، موقع خروج از زمین باهم درگیر شدند. این نشان میدهد که ما در ساختن یک تیم و فرستادن درون زمین مشکل داریم. متاسفانه در سطوح مدیریتی هم به همین شکل است. از کاندیدا شدن در مجامع بینالمللی صحبت کردید، اما شاید باورتان نشود که در بعضی از مجامع بینالمللی ورزشی، دو،سه نفر با هم کاندیدا میشوند و مثل انتخابات ریاستجمهوری (با خنده) هیچکدام حاضر نمیشوند به نفع دیگری کنار بروند و همین باعث صدمه شد و هیچکدام انتخاب نشدند و کاندیداهای کشورهای دیگر، بهراحتی رای آوردند، چون از طرف ایران دو،سه نفر در میدان بودند و نتوانسته بودند در این خصوص به وحدت برسند. اما من مثل شما، قویا معتقدم که یکی از نقطهضعفهای بزرگ ورزشی ما، این است که هنوز بینالمللی به معنای دقیق کلمه نشدهایم. هرچند که در مجامع
بینالمللی زیاد حضور دارند و به سفرهای مختلف هم میروند، اما ارتباطات بینالمللی به معنای واقعی، بینالمللی نشده است.
*مشکلات در این بخش چگونه است؟
بعضی از فدراسیونهای ما، از نوشتن یک نامه صحیح عاجز هستند. و بعد وقتی در صحنه ورزشی میروند، از اینکه بتوانند از حق خودشان دفاع کنند هم عاجز هستند. حقشان را بهراحتی میخورند و بعد میگویند که شکایت کردهایم. اما چگونه شکایت کردهاند؟ با نوشتن نامهای که سرتاپا غلط، به لحاظ حقوقی و حتا املایی است! ولی در این مورد کارِ لابی و بینالمللی را بلد باشند، یا از قبل آدمهایشان را بفرستند، خیلی ضعیف هستیم. ما در مجامع بینالمللی ورزشی، کمتر از دو،سه نفر را سراغ داریم که بتوانیم از آنها نام ببریم؛ دکتر توکل در کشتی، آقای مرادی در وزنهبرداری و آقای دنیامالی که عضو هیئترئیسه فدراسیون جهانی قایقرانی هستند. اما در جاهای اصلی مثل فدراسیون فوتبال، ضعیف هستیم. اینها همه عوامل لابی و تاثیرگذار هستند. عواملی هستند که باعث میشوند از خوردن حق شما در مجامع ورزشی جلوگیری شود.
*از فحوای صحبت شما اینطور برمیآید که وزارت امورخارجه، در حقیقت میتواند به فدراسیونها مشاوره دهد که چطور درست عمل کنند.
ما میتوانیم مشاوره بدهیم و از آن بهتر، توصیه من این است که از نیروهای بازنشسته وزارت امورخارجه استفاده کنند. الان نسلی از نیروهای بازنشسته، از وزارت امورخارجه بیرون آمدهاند که اتفاقا خیلی از آنها در وزارتخانههای مختلف کمک میکنند. مثلا مسئول بینالملل وزارت ارتباطات، از وزارت امورخارجه است. در مورد وزارت راه هم همینطور. شاید پنج،شش نفر دیگر را به یاد بیاورم. آقای آصفی، اکنون کمک بسیاری در حوزه ورزش بینالملل میکند و مشاور خوبی است. بهنظرم از بچههای وزارت امورخارجه که بازنشسته شدهاند، میتوانند در فدراسیونها برای بخشهای بینالمللی کمک بگیرند. آنها هم کار را بلدند و هم میتوانند با وزارت خارجه خوب ارتباط برقرار کنند. یعنی، جاهایی که لازم است وزارت امورخارجه کمک کند، وارد شوند، چون با همکاران خودشان بوده و هستند و ارتباط دارند. توصیه میکنم از این فرصت و نیروها استفاده شود. تعدادشان هم کم نیست. بعد از انقلاب، نسل جوانی بر سر کار آمد که بعد از گذشت سی و اندی سال، به تعداد بازنشستگان وزارت امورخارجه اضافه میشود که در اتاق بازرگانی، وزارتخانهها و دستگاههای مختلف هستند.
*حداقل به توانمندسازی افرادی که در فدراسیونها هستند، خیلی کمک میشود.
همینطور است. فرض کنید اگر قرار باشد نامه یا تلفنی زده شود یا ملاقاتی صورت بگیرد، میتوانند تنظیم کنند. پروتکلها و تشریفات را بلد هستند. نقش پروتکل را در محافل بینالمللی و ورزشی اصلا دستکم نگیرید. پروتکل و رعایت اصول پروتکل، خیلی معنا دارد. ممکن است شما تصور بدی از خودت، نزد طرف مقابل ایجاد کنی، درحالیکه فکر میکنی اینطور نبوده است.
به یاد دارم در مذاکرات سنگین هستهای، آقای ظریف، به تمرین تیمملی رفته بودند.
تیمملی در اتریش اردو گذاشته بود، اما در شهر دیگری غیر از وین. مذاکرات در وین بود و ما درگیر مذاکره بودیم و آقای ظریف با بچههای تیمملی دیدار کرد. جالب است که من و آقای روانچی که فوتبالی هستیم، به مذاکره چسبیدیم و آقای ظریف که از فوتبال سردرنمیآورد، به دیدار تیمملی رفت! (بلند میخندد) البته سردر میآورد، اما خیلی پیگیر نیست و موضوع موردعلاقهاش نیست.
*پیگیریهای فوتبالی خودتان بهصورت روزانه، از بازیهای باشگاههای پرسپولیس هست یا فقط نتایج را پیگیری میکنید؟ درواقع فقط دیدن فوتبال برایتان مهم است، یا فقط اخبار را پیگیری میکنید؟
نه، اخبار را هم پیگیری میکنم. تقریبا اخبار ورزشی را هرچه هست، پیگیری میکنم. حالا فوتبال، والیبال و کشتی را دقیقتر. به تیمملی و تیم پرسپولیس که میرسد هم کمی جزئیتر و بیشتر. آقای ظریف، سر همین بازی آخر پرسپولیس-استقلال که ساعت 15 برگزار میشد، به من و آقای تختروانچی زنگ زدند و گفتند که بیایید بالا کارتان دارم. رفتیم و گفتیم الان بازی است، اما نشستیم و صحبت کردیم. آقای روانچی، بیشتر دلشوره داشت و پیگیرتر بود و دلش طاقت نمیآورد. به بهانهای بلند میشد و بیرون میرفت و پیگیری میکرد. به یاد دارم که رفت بیرون و برگشت و گفت یکی جلوییم! اما یک ربع بعد، دوباره رفت و گفت دو بر یک عقب هستیم. گفتم یعنی چه؟ گفت نمیدانم دو تا گل خوردهایم. بعد جلسه تمام شد و آمدیم بیرون. در دفتر آقای ظریف بچهها داشتند بازی را نگاه میکردند. دقیقههای آخر نیمه اول بود که دیگر حالمان گرفته شد و سومی را هم خوردیم. اما نیمه دوم را رفتیم دفتر خودمان دیدیم.
*خودتان قبلا استادیوم هم میرفتید؟
من زیاد میرفتم.
*چه سالهایی؟
دوران نوجوانی، چون خانهمان نزدیک امجدیه بود.
*قبل انقلاب یا بعد انقلاب؟
عمدتا قبل از انقلاب. خانه پدریم، نزدیک امجدیه بود، لذا در بچگی زیاد به امجدیه میرفتم. سوراخوسنبهها را هم یاد گرفته بودم که چگونه بدون بلیت وارد شوم (با خنده).
*هیچوقت وسوسه نشدید که فوتبالیست شوید؟
من در مدرسه فوتبال بازی میکردم و تا همین اواخر هم با بچههای فامیل، جمعهها سالن میگرفتیم و فوتبال بازی میکردیم. هم زیاد بازی میکردم و هم علاقه داشتم. ولی سراغ بازی حرفهای نرفتم.
*قبل از برجام که تحریمها خیلی پررنگ بود، فدراسیونهای ورزشی در مسائل مالیشان مشکل داشتند؟
در انتقال پول مشکل داشتند.
*مشکلات و راهحلی که وزارت امورخارجه داشت، به چه شکل بود؟ مثلا میدیدیم یکسری از فدراسیونها، میتوانستند پولشان را از فدراسیون جهانیشان بگیرند، ولی تعدادی از فدراسیونها نمیتوانستند این کار را بکنند.
در دوران تحریم وقتی تحریمهای بانکی اعمال شد، کار نقلوانتقال پول واقعا مشکل و سخت شد. اما مثل حوزه اقتصادی و تجارت، هرکس برای خودش راهی پیدا کرده بود. یعنی هرکس به نحوی دور میزد. در حوزه تجارت، صرافیها نقش مهمی ایفاء میکردند. بعضیها هم یاد گرفته بودند که تحریمها را دور بزنند. در دوران تحریم، خیلی استعدادها شکوفا شد! اتفاقا یکی از مشکلاتی که الان وجود دارد، این است که کسانی که این راهها را پیدا کردهاند و منتفع شدهاند، نمیخواهند از دست بدهند، چون برایشان سودآور بود. طبیعی است که اگر شما از صدقهسر تحریمها پولدار شده باشید، اصلا دلتان نمیخواهد که کارها به روال عادی برگردد. شاید خیلی از سروصداهایی که وجود دارد و مرتب می گویند هیچ تحریمی رفع نشده، به همین دلیل است و بهنظرم مصنوعی ایجاد شده است.
*آن زمان مشخصا مشکلات فدراسیون فوتبال به چه شکل بود؟
بعضی از فدراسیونها توانسته بودند راههایی پیدا کنند و این پول از فدراسیون مربوطه به حسابی شخصی برود و از آنجا به صرافی منتقل شود. اصل پولها که به صورت چمدانی منتقل میشد، ولی پولهایی که میخواستند از فدراسیونهای جهانی بگیرند، مشکل بود. برخی راههایی پیدا کرده بودند و برخی هم قفل شده بود. مثلا فدراسیون فوتبال، تا همین اواخر یکی،دو میلیون دلار از فدراسیون میخواست که نمیدانم بالاخره موفق به گرفتن شد یا نه؟
*البته گفتند که کارهایش انجام شده، ولی فدراسیون اعلام کرده است که هنوز نگرفتهایم.
آقای روانچی، مشغول پیگیری بود، چون در حوزه آنهاست و به سوئیس مربوط میشود. در بحثهای بانکی هم در بعضی کشورها، مشکلات بیشتر و در بعضی کشورها، مشکلات کمتر است. در سوئیس، همه بانکهای بینالمللی و بزرگ هستند که خیلی محتاطترند. لذا در سوئیس کار بانکی مشکلتر و در برخی کشورها، آسانتر است. جا با جا فرق میکند.
*پس فدراسیون فوتبال، از وزارت امورخارجه برای اینکه بتواند پولهایش را جابهجا کند، کمک میگرفت؟
بله و ما کمکشان میکردیم. همین الان هم میگویم هر فدراسیونی در نقلوانتقال پول خودش مشکل دارد، به ستاد اجرای برجام و وزارت امورخارجه مراجعه کند و ما کمکش میکنیم.
*چون خیلی از فدراسیونهای جهانی به فدراسیونهای کشورها کمک میکنند، ولی پول خیلی میتواند به فدراسیونها کمک کند. متاسفانه خیلی از اینها اصلا روابطشان را نمیدانند. نکته دیگر اینکه، اتفاقاتی که در کشور میفتد را قطعا در بخش فوتبال میبینید. مثلا آقای کیروش و برانکو. مشخصا در مورد موضوع کیروش و برانکو و دو مربی خارجی، تحلیل و برداشتشان از این اتفاقات در حوزه فوتبال چیست که دو پیمانکار خارجی، وارد یک کشور میشوند و فضای کشور را به سمتی میبرند که ممکن است حق با دو طرف باشد، ولی آن مدیریت و موجودیت نتوانسته این دو پیمانکار را کنترل کند.
اول نظر خودم را راجع به مربی خارجی میگویم؛ به نظر من این تابو باید یک جایی شکسته شود و ما باید فضا ایجاد کنیم تا از مربی داخلی بتوانیم برای تیمملی استفاده کنیم. اینکه استفاده نمیکنیم، به این دلیل نیست که مربی قابل نداریم، بلکه به دلیل همان رقابتهاست که زیر بار همدیگر نمیرویم و برای همدیگر پاپوش درست میکنیم.
*اما در بحث دانش فنی هم به دلیل همان ارتباطات خارجی که نداریم، مشکل داریم.
ولی من معتقدم که مربیان در سطح دانش خوب هم داریم. چه بسا بهخاطر همزبانی با بازیکن، بهتر از مربی خارجی هم عمل کنند.
*مثلا مربی ایرانی خوب در ذهنتان چه کسی است؟
بگذارید اول نکتهام را بگویم. مثالی میزنم؛ یک موقعی این مشکل در مورد داور بازی پرسپولیس-استقلال وجود داشت. همیشه داور خارجی میآوردند، چون زیر بار داور داخلی نمیرفتند. از یک مقطعی این شکسته شد و از داور ایرانی استفاده شد. آقای ترکی، که اولین داور و آخری هم که آقای فغانی و داور خوبی بود. دیگر این موضوع جا افتاد. الان دیگر کسی برای داوری بازی استقلال-پرسپولیس، دنبال داور خارجی نیست.
*وقتی داور خودمان فینال المپیک را سوت میزند!
هم کیفیت داورهایمان بالا رفته است و هم اینکه بالاخره توانستند بازیها را اداره کنند و اقتدار نشان دهند. بهنظرم در مورد مربی هم شدنی است. هم باید کمک کنیم که دانش فنی مربیهایمان بالا برود و هم از کسانی که هستند و خوب میتوانند اداره کنند، استفاده شود. از مربی بهخصوصی نام نمیبرم، ولی بهنظرم مربیهای قابلی، هستند و هرکدام هوشمندند.
*مثلا امیر قلعهنویی در استقلال و برانکو در پرسپولیس، یا همین الان منصوریان در استقلال. ساختاری که باشگاه پرسپولیس دارد، براساس مربی خارجی و برنامهای که میدهد، با ساختاری که باشگاه استقلال با مربی ایرانی دارد و برنامهای که میدهد، فرق دارد. نمود آن اینکه، دو ورزشگاه پرسپولیس و استقلال احداث شد، ولی وقتی وارد ورزشگاه استقلال میشوید، میبینید که اصلا قابل استفاده نیست و متروکه است، ولی وارد ورزشگاه پرسپولیس که میشوید، میبینید که حتا اتاقهایش هم با نظر برانکو دیزاین شده و قرمز است. ساختار و سالن بدنسازی دارد. میخواهم بگویم دانش فنی آنها، به ارتقاء سطح فوتبال ایران خیلی کمک میکند.
میخواستم به همین برسم که ما قابلیتش را داریم، اما نمیگذاریم شکوفا شود. همین آقای قلعهنویی، با همه کیفیتی که دارد و خود من خیلی قبولش دارم، اما دشمنان زیادی هم دارد. یعنی خیلیها، حتا از خود استقلالیها، حاضر نیستند زیر بار بروند. آقای منصوریان اوایل فصل خیلی مشکل داشت، ولی الحق بالاخره توانست تیم را راه بیندازد. میبینید که الان قلعهنویی، دوم و منصوریان، سوم است. البته هنوز از پرسپولیس، ده امتیاز عقبتر هستند (با خنده). میخواهم بگویم که قابلیتش هست. یعنی بهنحوی، مثل قهرمانان ملی، به مربیان ملی هم احترام بگذاریم. یک جورهایی وقتی با هم رقابت داریم، رقابتمان محترمانه باشد و سر همدیگر و سر مربی را نبریم. جایی که کم میآوریم، ناسزا و بد و بیراهه نگوییم. واقعا محیط فرهنگی استادیویمها باید اصلاح شود. اجازه ورود خانمها را نمیدهند، به دلیل همین محیط بسیار بد. حدود دو سال پیش با پسرم برای دیدن بازی پرسپولیس به استادیوم رفتم، اما واقعا خجالت کشیدم. اینها باید اصلاح شود، چون اصلا معنی ندارد که به یک بازیکن یا مربی و حتا خانواده او فحشهای رکیک بدهند.
*این را چه کسی باید اصلاح کند؟
واقعا نمیدانم. تبدیل به معضلی شده است. شاید فرهنگ جامعه، باید در مجموع بالا رود. بهنظرم تلویزیون و صداوسیما نقش خیلی مهمی در فرهنگسازی دارند. یادتان باشد، یک موقع کمربند بستن در ماشین باب نبود و هرکس هم که میبست، او را مسخره میکردند. یادم هست در آن سالهای دور، یکی از همکارانم از خارج برگشته بود و طبق عادت کمربند بسته بود و سر موضوعی، پلیس او را متوقف کرده بود. جالب اینکه خود مامور پلیس او را مسخره کرده بود و گفته بود کمربند هم که بستهای! ولی آنقدر کار و فرهنگسازی شد که دیگر جاافتاد. تلویزیون و نیروی انتظامی، نقش پررنگی در این فرهنگسازی داشتند. الان بهنظرم ریختن زباله در دریا، جنگل، استادیومها و راهپیماییها، مایه شرمساری است. هرجا میروید زباله هست. بعد از سیزده بدر، یک پروژه سنگین جمعآوری زباله از طبیعت را داریم، همانطور که بعد از راهپیماییها، پروژه سنگین جمعآوری کاغذها از کف خیابان را داریم. اینها مسائلی است که باید فرهنگسازی شود. من به آقایان برانکو و کیروش احترام میگذارم. هر دو هم در فوتبال ما خوب کار کردند. نمیدانم چطور میشود این معضل را حل کرد. البته میدانم که دعوایشان بر سر
چیست. آقای کیروش تاحدودی در تصمیماتش قاطع است، شاید هم رمز موفقیتش همین است و اگر یک مربی قاطع نباشد، نمی تواند اداره کند. مثلا برخوردی که با رحتمی کرد، ناشی از شیوه مدیریت او بود برای کنترل تیم. اگرچه برای رحمتی واقعا ناراحت شدم. ولی این هم که بخواهد به خاطر حرف مربی یک تیم، همه بازیکنان آن تیم را اخراج کند، شاید درست نباشد. البته من قضاوتی در این مورد ندارم و به نظرم هر دو مربی خوب و قابل احتراماند. امیدوارم فدراسیون فوتبال تدبیر کند.
*سوال پایانی در مورد میزبانیهایی هست که ورزش ایران میتواند داشته باشد و تاثیرات بسیار مهمی که میتواند در سطح دنیا بگذارد. اما ضعف بسیار مهمی در بحث میزبانی در مسابقات مختلف و رشتههای مختلف داریم، چون گستردگی ورزش خیلی بیشتر از سیاست و اقتصاد است، که شاید با یک سالن و سمینار حل شود. فکر میکنید چه راهی را باید انتخاب کنیم که با توجه به مشکلات داخلی که از ترانسپورت و مشکلات سختافزاری و نرمافزاری داریم، بتوانیم قدم برداریم که این ارتباطات بینالمللی ما بیشتر از همیشه باشد. مثل جردن باروزی که به ایران آمد و الان شاید به نسبت ایران، کمتر در آمریکا مورد توجه قرار بگیرد، اما تاثیر حرفش خیلی بیشتر است.
میزبانی خیلی مهم است و همه این را میدانند. هم به لحاظ پرستیژی که کشوری بتواند خودش را مطرح کند و هم امتیازاتی که تیمهایش بهعنوان میزبان می توانند داشته باشد و هم بهخاطر تبعات اقتصادی که ما معمولا از آن غافلیم. کشورها از میزبانی بینالمللی و ورزشی، سود اقتصادی میبرند، ولی برای ما همهاش هزینه است. مثلا با اینکه برگزاری المپیک در یک کشور، هزینههای میلیاردی دارد ولی در مقابل، سودِ بیشتر از هزینهها را عاید آن کشور میکند. بنابراین حتما باید برای میزبانی کار کنیم. البته چند نقطه ضعف در این زمینه داریم؛ اول اینکه، واقعا امکانات مناسب نداریم و امکان اینکه بتوانیم بعضی از مسابقات را در سطح استانداردهای بینالمللی برگزار کنیم، نداریم. دوم اینکه، خیلی چیزها را بلد نیستیم و باید یاد بگیریم، چون کامل بینالمللی نشدهایم. سوم اینکه، یک مشکل خیلی بزرگ داریم که به آسانی قابلحل نیست و آن، حضور ورزشکاران خانم است. بازیهای آسیایی و المپیک را اصلا نمیتوانید در ایران برگزار کنید، حتا اگر امکاناتش را هم داشته باشید که ندارید. ورزشگاههایی که بتوانند بازیهای آسیایی را همزمان برگزار کنند، نداریم ولی اگر فرضا هم
داشته باشیم، نمیتوانیم خانمها را در حد استانداردهایی که انتظار دارند، پذیرا باشیم. مثلا فرض کنید میزبان بینالمللی خانمها در شطرنج میتوانیم باشیم، ولی در ورزشهای دیگر متاسفانه سخت یا غیرممکن است. این خودش معضلی است. به یاد دارم زمانی این یک معضل جدی شده بود و میگفتند که اگر میزبانی جامجهانی کشتی را میخواهید، هردو رشته کشتی مردان و زنان، باید در کنار هم برگزار شود. که البته الان دیگر برداشته شد، آنهم بهخاطر تماشاگران پرشور ایرانی. این مشکلات وجود دارد و فعلا در حد مقدورات باید اکتفا کنیم.
*اگر باشگاه پرسپولیس برای جشن قهرمانی از شما دعوت کند، به ورزشگاه تشریف میآورید؟
فکر نکردهام، شاید. اگر وقت داشته باشم، چراکه نه.
*حضور افرادی که در حوزه دیپلماتیک هستند، توجه عمومی را نسبت به ورزش بیشتر میکند.
ما که توجه کم نداریم!
*ولی فیدبک رسانهای کمی دارد.
مشکلی که در سالهای اخیر وجود داشت که هرچند با نیت خیر صورت گرفت، اما تبعات منفی خود را داشت، ورود افراد سیاسی به فدراسیونها بود. فکر میکردند اگر یک مقام سیاسی را رئیس فدراسیون بگذارند، بهخاطر ارتباطات و نفوذی که در سیستم دارد، میتواند امکانات جذب کند، ولی در عمل تجربه موفقی نبود. ممکن است بتواند امکانات جذب کند، ولی شِمِ حرفهایگری در آن ورزش را نداشت. شاید این امر باعث شد که حضور سیاسیون، خیلی در ورزش مفید نباشد، مگر اینکه به قول شما شکل آن عوض شود، که آن هم حرفوحدیثهای خودش را دارد. /دنیای فوتبال
دیدگاه تان را بنویسید