جنگ ایران و آمریکا چه تاثیری بر سفرهای توریستی به خاورمیانه داشته است؟

 گزارش‌های سازمان جهانی گردشگری UNWTO درباره وضعیت سفر در نیمه اول سال 2026 نشان می‌دهد که اوج‌گیری ناامنی و درگیری‌ها در منطقه خاورمیانه و به دنبال آغاز جنگ بین ایران، امریکا و اسراییل از 28 فوریه 2026 (9 اسفند 1404) بر آمار سفرهای توریستی هم در این منطقه استراتژیک و هم در سایر کشورهای گردشگرپذیر، تاثیر نگران‌کننده‌ای گذاشته است.

به گزارش اعتماد، آخرین گزارش سازمان جهانی گردشگری، هفته قبل و در آستانه روز جهانی گردشگری منتشر شد و این‌نهاد وابسته به سازمان ملل، در این گزارش از رشد « 0.4 درصدی » گردشگری جهانی در نیمه اول سال میلادی جاری و در جهان متاثر از درگیری‌های منطقه خاورمیانه خبر داد.

بر اساس این گزارش، وضعیت گردشگری جهان در نیمه اول سال 2026 (ژانویه تا ژوئن 2026) با رشد 3 میلیون نفری نسبت به مدت مشابه سال 2025، رقمی معادل 690 میلیون نفر بوده و در سه ماهه اول سال 2026، حدود 2 درصد افزایش داشته، اما در سه‌ماهه دوم در مقایسه با مدت مشابه پارسال، یک‌درصد کاهش داشته که چند عامل در این کاهش تاثیرگذار است. گزارش سازمان جهانی گردشگری نشان می‌دهد که کاهش 3‌درصدی تعداد گردشگران در ماه ژوئن به دلیل افزایش دمای هوا در برخی مقاصد گردشگری از جمله اروپای غربی، کاهش 3درصدی تقاضای سفر در ماه آوریل و کاهش 5درصدی گردشگران در جنوب شرق آسیا در ماه ژوئن به دلیل افزایش هزینه‌های سفر ناشی از تغییر مسیر هواپیماها و مختل شدن پروازها ناشی از درگیری‌ها در منطقه خاورمیانه و در نهایت، کاهش 6درصدی تعداد گردشگر در ماه ژوئن در منطقه اقیانوسیه به دلیل وقوع توفان گرمسیری «‌سینلاک » در نیمه اول و سه ماهه دوم 2026 بوده است.

در بخش دیگری از این گزارش، شاخص جهانی گردشگری به تفکیک مناطق بررسی شده است. طبق این گزارش، در نیمه اول سال ۲۰۲۶، آفریقا رشد 4درصدی، اروپا رشد 3‌درصدی و امریکا رشد 2درصدی گردشگران را ثبت کردند. تعداد گردشگران ورودی به آسیا و اقیانوسیه هم در نیمه اول 2026 حدود یک ‌درصد و به‌طور مشخص، شمال شرق آسیا رشد ۳ درصدی داشته، اما جنوب آسیا با کاهش 5درصدی و جنوب شرقی آسیا با کاهش یک درصدی گردشگر مواجه بوده است. بیشترین کاهش گردشگر ورودی در نیمه اول 2026، طبق گزارش سازمان جهانی گردشگری، مربوط به منطقه خاورمیانه با افت ۲۲‌درصدی است که این کاهش چشمگیر، ارتباط مستقیم با درگیری‌ها و ناامنی منطقه خاورمیانه به دنبال جنگ بین ایران و امریکا و اسراییل دارد و حتی پس از اعلام آتش‌بس هم وضعیت گردشگری در این منطقه به وضع عادی برنگشت، اما حداقل از افت 22‌درصدی تا حدی کاسته شد. پیش‌بینی سازمان جهانی گردشگری در این گزارش این است که مجموع تعداد گردشگران در سال ۲۰۲۶ بین ۱ تا ۲ درصد رشد کند.

این گزارش، سومین گزارش سازمان جهانی گردشگری در نیمه اول سال 2026 و بعد از آغاز جنگ بین ایران و امریکا و اسراییل است.

اولین گزارش، 15 آوریل 2026 منتشر شد. سازمان جهانی گردشگری در این گزارش با نگاهی به تاثیر درگیری‌های خاورمیانه بر گردشگری بین‌المللی در منطقه، این اشاره را داشت که با آغاز جنگ ایران و امریکا و اسراییل و بسته شدن تنگه هرمز از مارس 2026 که ناامنی گردشگری در خاورمیانه و تغییر مسیر یا انسداد موقت حریم هوایی و لغو پروازها و همچنین، ناامنی حمل و نقل دریایی را به دنبال داشته، تعداد سفرها به منطقه با اختلاف قابل توجه نسبت به سال قبل از آن، کاهش یافته در حالی که این منطقه به عنوان یک کریدور محوری بین آسیا، آفریقا و اروپا، نقش مهمی در اتصال هوایی جهانی ایفا می‌کند ولی اختلال شدید در ترافیک هوایی این محور، نه تنها بر وضعیت سفرهای هوایی درمنطقه خاورمیانه، بلکه بر الگوهای سفر به سایر نقاط هم تاثیرگذار است.  در این گزارش اشاره شده بود که ناامنی منطقه با وجود اعلام آتش‌بس در 7 آوریل 2026، همچنان پابرجا بوده و همین ناامنی باعث شده که تعداد زیادی از مسافرانی که برای سفر به کشورهای مقصد، باید از منطقه خاورمیانه عبور می‌کردند، با بی‌اعتمادی نسبت به پایداری امنیت در این منطقه استراتژیک یا با پذیرش هزینه گران‌تر و زمان سفر طولانی‌تر، مسیر سفر خود را تغییر دهند یا از سفر منصرف شوند.

نکته دیگر در این گزارش، تاثیر افزایش قیمت نفت و نوسانات در بازارهای مالی جهان بر قیمت بلیت هواپیما و هزینه‌های حمل و نقل و در نهایت، لغو سفرهای توریستی به دلیل نگرانی از ثبات اقتصادی آینده بود.

این گزارش، با سه پیش‌فرض درباره تاثیر تداوم ناامنی خاورمیانه بر وضعیت گردشگری، پیش‌بینی می‌کرد که در صورت اختلال یک‌ماهه در ترافیک هوایی و محدودیت‌های موقت حریم هوایی در منطقه خاورمیانه، کاهش ۱۲ تا ۱۳ درصدی ورودی و لغو سفر 12 تا 13 میلیون گردشگر و زیان 18 تا 20 میلیارد دلاری در درآمد گردشگری منطقه ایجاد خواهد شد. در پیش فرض دوم، تخمین زده می‌شد که اگر ناامنی و اختلال در ترافیک هوایی منطقه به دو ماه برسد، خاورمیانه با کاهش 20 تا 23 درصدی ورودی به دنبال لغو سفر 20 تا 23 میلیون گردشگر و زیان 35 میلیارد دلاری برای درآمد گردشگری منطقه مواجه خواهد شد.

پیش فرض سوم هم تداوم ناامنی تا سه ماه و تخمین کاهش 24 تا 28 درصدی ورودی به دنبال لغو سفر 24 تا 28 میلیون گردشگر و زیان 40 میلیارد دلاری برای اقتصادی گردشگری منطقه خاورمیانه بود.

سازمان جهانی گردشگری در بخش دیگری از این گزارش، با نگاهی به تاثیر افزایش قیمت نفت بر سفر به منطقه خاورمیانه این تاکید را داشت که « قیمت نفت خام از زمان آغاز درگیری‌ها به دلیل نگرانی‌ها پیرامون تولید و توزیع نفت به ویژه از طریق تنگه هرمز که 20 درصد از نفت جهان را عبور می‌دهد، به‌شدت افزایش یافته به گونه‌ای که میانگین ماهانه قیمت‌های نقدی نفت خام بین ماه‌های فوریه و مارس 2026 تا 57 درصد رشد داشته. بسته شدن تنگه هرمز بر تامین سوخت هواپیماها تاثیر گذاشته و باعث افزایش قیمت‌ سوخت، طولانی‌تر شدن زمان پرواز، افزایش توقف‌ها برای سوخت‌گیری، تغییر مسیر و تعلیق مسیرهای منتخب، محدودیت در تعداد صندلی‌ها و در نهایت، افزایش قیمت بلیت هواپیما شده که این تغییرات، عاملی برای کاهش تقاضا و لغو سفرها و حتی تغییر مقاصد گردشگری است. »

سازمان جهانی گردشگری در این گزارش نگاهی هم به وضعیت گردشگری منطقه خاورمیانه در سال 2025 داشت و اعلام می‌کرد که در این سال، 100 میلیون گردشگر به این منطقه استراتژیک وارد شدند که این عدد با رشد 3 درصدی نسبت به سال 2024، معادل 7‌درصد از جمعیت 1.5 میلیارد نفری گردشگران جهانی بود و درآمد حاصل از ورود این گردشگران، سهم 5‌درصدی از تولید ناخالص ملی کل منطقه خاورمیانه را به خود اختصاص داده بود.  در این گزارش همچنین اشاره شده بود که تا سال 2025 کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس حدود ۷۰‌درصد از جمعیت 71 میلیون نفری گردشگران این منطقه را پذیرا بوده‌اند در حالی که شمار گردشگران ورودی به عربستان سعودی و امارات متحده عربی، معادل حدود ۶۰‌درصد از گردشگران ورودی به منطقه خاورمیانه بوده است.

دومین گزارش سازمان جهانی گردشگری، دوم ژوئن 2026 و حدود یک‌ماه بعد از آتش‌بس بین ایران و امریکا و اسراییل منتشر شد. سازمان جهانی گردشگری در این گزارش با نگاهی به شمار گردشگران ورودی به خاورمیانه در سه ماهه اول سال 2026، از رشد 2‌درصدی گردشگران در سطح جهان خبر داد و اعلام کرد که در ماه‌های ژانویه، فوریه و مارس 2026 حدود 307 میلیون گردشگر، سفرهای بین‌المللی داشتند که این تعداد، حدود 6 میلیون نفر بیشتر از مدت مشابه سال 2025 بود.

این نهاد وابسته به سازمان ملل در این گزارش تاکید داشت که ناامنی و درگیری خاورمیانه، پیش‌بینی سازمان ملل برای رشد 3 تا 4 درصدی گردشگری در سال 2026 را با تردید مواجه کرده و مدت زمان و دامنه درگیری‌ها در این منطقه استراتژیک، با توجه به تاثیرگذاری بر مختل شدن پروازها به مقاصد گردشگری، کاهش اعتماد مسافران، افزایش قیمت نفت، کمبود سوخت هواپیماها، افزایش نرخ بلیت هواپیما و گران‌تر شدن هزینه سفر، می‌تواند هم بر تقاضای کلی سفر و هم بر تغییر مقاصد گردشگری تاثیر بگذارد و توریست‌ها را به انتخاب مقاصدی نزدیک‌تر و ارزان‌تر هدایت کند.

 این گزارش، نگاهی به جغرافیای گردشگری در سه‌ماهه اول سال 2026 داشت و اعلام می‌کرد که اروپا به عنوان بزرگ‌ترین مقصد سفر در جهان، در این بازه زمانی بیش از 130 میلیون گردشگر (4 درصد افزایش نسبت به سال 2025) داشته و افزایش 4 درصدی گردشگران ورودی به آفریقا و افزایش 3درصدی ورودی به آسیا و اقیانوسیه، افزایش 2‌درصدی ورودی به قاره امریکا و کاهش 14‌درصدی ورودی به خاورمیانه از دیگر یافته‌های این گزارش بود. در بخش دیگری از این گزارش ضمن اشاره به کاهش 16‌درصدی ترافیک هوایی در منطقه خاورمیانه و نرخ 48‌درصدی اشغال واحدهای اقامتی در خاورمیانه که پایین‌ترین سطح اشغال نسبت به اروپا، امریکا، آسیا، اقیانوسیه و آفریقا محسوب می‌شد، در تفکیک مقاصد گردشگری اعلام شده بود که پاکستان با رشد 60 درصدی، پاراگوئه با رشد 46درصدی، کالدونیای جدید (در جنوب غربی اقیانوس آرام و در فاصله 1500 کیلومتری شرق استرالیا) با رشد 45‌درصدی، السالوادور با رشد 43درصدی، مغولستان با رشد 39 درصدی، کره جنوبی با رشد 38 درصدی، پالائو (هم مرز با اندونزی و فیلیپین) با رشد 37درصدی، ازبکستان با رشد 37 درصدی، مراکش با رشد 24 درصدی، برونئی با رشد 22‌درصدی و برزیل با رشد 12‌درصدی ورود گردشگر در این بازه سه ماهه روبه‌رو بوده‌اند.  بخش دیگری از این گزارش، به انتشار نتایج نظرسنجی از 300 کارشناس بین‌المللی در حوزه گردشگری درباره عوامل تاثیرگذار بر گردشگری جهانی در سال 2026 اختصاص داشت.

نتایج این نظر‌سنجی نشان می‌داد که 64 درصد پاسخگویان، با نگاهی به آمارهای 4‌ماهه ابتدای سال 2026، درگیری‌های خاورمیانه را بر تقاضای سفر به مقاصد گردشگری موثر دانسته‌اند، حدود ۶۱‌درصد، گفتند که درگیری خاورمیانه موجب کاهش گردشگری ورودی به مقاصد این منطقه شده، حدود 31‌‌درصد، پیش‌بینی کردند که وضعیت گردشگری نسبت به سال 2025، بدتر یا بسیار بدتر خواهد شد و حدود ۱۴‌درصد هم گفتند که درگیری‌ها در این منطقه، باعث افزایش گردشگری داخلی به عنوان جایگزین بخشی از سفرهای خارجی شده است.

نقشه 2026 یونسکو از میراث جهانی ثبت شده در 173 کشور جهان نشان می‌دهد که 5 کشور ایتالیا (62 اثر)، چین (61 اثر)، فرانسه (56 اثر)، آلمان (55 اثر) و اسپانیا (50 اثر) بیش از 50 اثر ثبت شده در میراث جهانی دارند که ایتالیا با 62 اثر تاریخی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو در صدر این فهرست است. 10 کشور جهان، بیش از 30 اثر ثبت شده در میراث جهانی دارند که ایران با 30 اثر، ردیف دهم این فهرست است و روسیه (33 اثر)، انگلیس (35 اثر)، مکزیک (36 اثر)و هند (45 اثر) در ردیف‌های بالاتر از ایران هستند. 26 کشور با 10 الی 27 اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی و 137 کشور با کمتر از 10 اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی هستند. این نقشه نشان می‌دهد که قاره‌های اروپا و آسیا در مجموع، بیش از 70 درصد از سایت‌های جهانی ثبت شده در فهرست یونسکو را دارند و همچنین حدود 80 درصد از آثار ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، آثار تاریخی است. یونسکو در سال 2025 با انتشار یک نقشه از میراث جهانی ثبت‌‌شده اعلام کرد که از سال 1978، بیش از 1220 اثر به ثبت جهانی رسیده که بیش از 950 اثر، میراث تاریخی، بیش از 230 اثر، میراث طبیعی و بیش از 40 اثر میراث تاریخی - طبیعی هستند.