علیرضا سمیعآذر در مراسم رونمایی از تازهترین کتابش
مدرنیته در هیچ عرصهای همانند هنر در ایران تحقق پیدا نکرد/ «زایش مدرنیسم ایرانی» کتاب تاریخ هنر نیست
مراسم رونمایی از کتاب «زایش مدرنیسم ایرانی» نوشته علیرضا سمیعآذر عصر روز جمعه با حضور محمد بهشتی، مجید ملانوروزی، مرتضی کاظمی، سعید صادقی و نویسنده اثر در شهر کتاب فرشته برگزار شد.
در ادامه محمد بهشتی، مدیر شهر کتاب فرشته با تاکید بر اهمیت و ارزش این کتاب در فضای فرهنگی- هنری، درباره ویژگی های شخصیتی علیرضا سمیعآذر سخن گفت: در طول دهههای اخیر شاهد حرکت گستردهای در حوزه هنرهای تجسمی کشور بوده و هستیم؛ حرکتی که به روشنی راه خود را از دوران ماقبل مدرن جدا کرده و تحت عنوان دوران مدرن یا معاصر تداوم یافته است. در حوزه هنرهای معاصر، هنرمندان بسیاری هستند که کارهای ارزندهای را به انجام رساندهاند و اگر روزی دکتر سمیعآذر همت به تدوین کتابی در باب تاریخ هنر مدرن ایران کنند، نشان داده خواهد شد که ایران در حوزه هنرهای معاصر، کارنامهای غنی و سرشار دارد. در این میان آنچه که فقدانش به شدت احساس میشود، حضور منتقد در حوزه هنر مدرن کشور است.
وی افزود: منتقد صرفا عیبجویی نمی کند، منتقد کسی است که به مخاطب در درک صحیح و عمیق آثار هنری کمک میکند. هنرمند (به ویژه در دوران مدرن)، در بهترین حالت زمانی که به نوعی بلوغ رسیده و «معرفه» میشوند، گویی توانایی پدید آوردن و استقرار یافتن در عالمی را دارند که تمامی آثارشان از آن عالم است. با این وصف، درک مقصود آنها از تولید یک اثر هنری به مثابه دعوتنامههایی برای رفتن به آن عالم خواهد بود. روشن است که همه قادر به خواندن این دعوت نامه نیست و مخاطب هنر نیازمند کسانی است که به او در اجابت این دعوت کمک کنند. مسلما در صورت اجابت این دعوت، مخاطب آنچه را که هنرمند از یک اثر چشیده و لمس کرده را با تمام وجود درک کرده و میچشد.
مدیر شهر کتاب فرشته در بخشی از سخنانش گفت: در کتاب پیش رو ما با مباحث انتزاعی در زمینه هنر رو به رو نیستیم بلکه نویسنده یک راست به اصل مطلب اشاره میکند. هنرمندانی در این کتاب انتخاب شدهاند که آن عالم خاص را دارند. این کتاب کمک میکند که مخاطب نیز بتواند با عالم هنرمند ملاقات داشته باشد. از نظر کسانی که میتوانند مخاطب یک اثر هنری باشند، در فقدان کسانی مانند علیرضا سمیعآذر، گویی با دیواری میان خود و هنرمندان روبرو هستند؛ پس حضور ایشان برای مخاطبان هنر نیست مغتنم است. از سوی دیگر برای کسانی که قصد ورود به این حوزه را دارند نیز وجود این منتقد و راهنما شایان اهمیت است چرا که تجربه ملاقات با عالم هنرمند را برای آنها فراهم میکند.
بهشتی با اشاره به اینکه امروز با قرار گرفتن در دوره میانمایگی لزوم ارزشگذاری بر گرانمایگان بیشتر حس میشود، گفت: با تمام این اوصاف، «علیرضا سمیعآذر» شدن کار ساده ای نیست. ما اکنون در دوران میانمایگی به سر میبریم؛ دورانی که همه چیز در آن به وفور یافت میشود، اما این فراوانی میدانی برای رشد «متوسطها»ست. در این زمانه ممکن است بسیاری از گرانمایگان حتی به زیر دست و پای میانمایگان دفن شوند. از سوی دیگر در چنین فضایی، این افراد متوسط در تکاپو هستند تا در کنار هنرمندان اصیل، آنها نیز به هر طریق دیده شوند، به همین سبب بازار حسادت رونق میگیرد. این دوران طبعا دوران سختی است اما از سوی دیگر، حکایت از پتانسیلهای نهفته در سطح جامعه دارد. در چنین زمانهای بیشتر از پیش باید قدر کسانی چون سمیعآذر که به نوعی پرستار و زندهنگهدارنده گرانمایگان هستند را بیشتر بدانیم؛ افرادی که کمک میکنند تا سرمایههای فرهنگی ـ هنری ما حفظ شده و به نسلهای بعد منتقل شوند. دکتر سمیعآذر در بحث مدیریت حوزه هنر نیز یکی از موفقترینهای دوران جدید است. در حوزه آموزش، اقتصاد هنر و... نیز نقشی شایان توجه داشتهاند. در حقیقت ایشان
شخصیت ذوفنونی هستند.
علیرضا سمیعآذر نیز به عنوان آخرین سخنران این برنامه با اشاره به ضعف پشتوانه تئوریک در حوزه هنر ایران و لزوم پر شدن این خلاء گفت: هنر ایران در نیم قرن گذشته به قلههای درخشانی نائل شده که تداوم آن نیازمند تقویت پشتوانه نظری و مباحث جدلی است. به شخصه بارها شنیدهام که هنر ایران در عرصه جهانی بسیار پرآوازه است اما از پشتوانه نظری خوبی برخوردار نیست و کتابهایی که به هنر ایران پرداخته باشد بسیار اندک است. همین امر، یکی از انگیزههای من برای نگارش مقالاتی بود که منجر به تولد این کتاب شد. اروپاییها از اواخر قرن نوزدهم دوره درخشانی را در توسعه هنر با محوریت پاریس تجربه کردند و در خلال آن، جریانات، سبکها و امواج هنری بسیار قدرتمندی را به دنیا معرفی کردند. در واقع بخش عمده هنر مدرن در نیمه اول قرن در اروپا تبلور پیدا کرد، اما در زمینه مباحث نظری چندان تلاش نشد. اما در نیمه دوم قرن به خصوص در دهه ۵۰ و ۶۰ میلادی، صاحبنظران آمریکایی اینگونه مباحث نظری را با انتشار کتب و مقالات متعدد پی گرفته شد. از همین زمان بود که جریانهای مختلف هنری، یکی پس از دیگری در ایالات متحده با مرکزیت نیویورک به ظهور رسیدند، این عمدتا
به جهت فعالیت نظری کارشناسان این کشور در راستای نشان دادن اهمیت هنر بود.
وی در ادامه با بیان اینکه «زایش مدرنیسم ایرانی» کتاب تاریخ هنر نیست گفت: این کتاب از آنجا که تاریخ هنر نیست بر خلاف کتابهایی از این دست، هنرمندان را با پس زمینه تاریخی و اجتماعی آنها مورد مطالعه قرار نداده و مستقیم به سراغ هنرمند و آثار او رفته و مورد تحلیل قرار داده است. سعی من بر این بود که به نوعی رمزگشایی در این آثار بپردازم تا درک بیشتر و دریافت عمیقتری برای علاقمندان به هنر فراهم شود.
این پژوهشگر همچنین گفت: نکته دیگر آن که حدود ۱۵ هنرمند در این کتاب معرفی شدهاند که البته تنها مدرنیستهای ایران نیستند بلکه چهرههای شاخص هنر مدرن ایران هستند و من شخصا در فرصتهایی توفیق نگارش مطلبی درباره آنها پیدا کردهام. به همین جهت به افرادی مانند بهمن محصص، حسین کاظمی، مسعود عربشاهی، ابوالقاسم سعیدی و ... نیز میتوان اشاره کرد که هر کدام نقش بسیار مهمی در تکوین ادراک مدرن یا آنچه که من در این کتاب از آن به عنوان مدرنیسم ایرانی یاد کردم، ایفا نمودهاند. مدرنیسم ایرانی اساسا یک پارادوکس است؛ چرا که مدرنیسم یک ایده جهانی است و ایرانی بودن آن با ماهیت جهانیاش مغایرت دارد. اما دلیل بهرهگیری من از این تناقض به استنباطهای نه چندان دقیق از مدرنیته در ایران بر میگردد؛ واقعیت این است که در هیچ عرصهای همانند هنر مدرنیته در ایران تحقق پیدا نکرد؛ تولدی کامل، جامع و پذیرفتنی در این عرصه به وقوع پیوست که در بخشهای دیگر تحقق پیدا نکرد.
سمیع آذر در پایان سخنانش گفت: دلایلی برای من وجود دارد که نشان میدهد تلاش مدرن شدن هنر در ایران به خوبی تحقق پیدا کرده و ما میتوانیم به درستی از مدرنیسم قابل مشاهده در آثار هنری صحبت کنیم. دلیل اول این بود که کسانی که به دنبال هنر مدرن در کشور ما بودند به هیچ وجه در صدد پذیرش بیقید و شرط مدرنیسم نبودند، در واقع اهتمام آنها بیشتر معطوف به محلی کردن و در عین حال پذیرفتنی کردن هنر مدرن بود. دلیل دیگر به این نکته باز میگردد که در هنر تجسمی ما، هیچگونه رنگ و بویی از رادیکالیسم وجود نداشت و در نهایت سومین عاملی که به تحقق تلاش هنرمندان ایران به زایش مدرنیسم ایرانی منجر شد پذیرش برنامه پداگوژیک هنر مدرن بود و هیچگونه مقاومتی در مقابل الگوهای پداگوژیک آموزش هنر در دانشگاههای ایران صورت نگرفت. تمامی این موارد دست به دست هم دادند که مدرنیسم در ایران، بینقص مورد پذیرش قرار گیرد و ما بتوانیم نوعی مدرنیسم ایرانی را به وجود آوریم.
منبع: مهر
دیدگاه تان را بنویسید