کارگردان فیلم «ایستاده در غبار» مطرح کرد؛
موضوع جنگ و دفاع از کشور فقط برای آدمهای مذهبی نیست
محمد حسین مهدویان گفت: من دنبال افشاگری نبودم و در فیلم نیز افشاگری خاصی صورت نمیگیرد بلکه روحیه احمد متوسلیان است که در زمان خودش افشاگری میکند. این نکته مهم و جالبی است که با فیلم همراه شده و افشاگری که متوسلیان انجام میدهد امروز مورد نیاز است.
گزیده ای از صحبت های کارگردان فیلم ایستاده در غبار در ادامه می آید:
*سینمای جنگی ما از ابتدا یک سینمای سفارشی بوده است بخش خصوصی اصلاً توان ساخت فیلم جنگی را ندارد زیرا نه میتواند از لحاظ مالی بودجه ساخت فیلم جنگی را تامین کند و نه اینکه از لحاظ فشارهایی که برای ساخت یک فیلم از طرف افراد و نهادهای مختلف میشود؛ میتواند مقاومت کند و حتی اگر توان شکست اقتصادی را داشته باشد بازهم نمیتواند در برابر فشارهای غیراقتصادی مقاومت کند. زیرا وقتی سرمایهگذار خصوصی وارد میشود، میخواهد به روایت منحصربهفرد خودش برسد.
*امروز درباره جنگ و دفاع مقدس روایتهایی شکل گرفته و جا افتاده است و خیلی مشکل است که کسی بیاید و بخواهد روایت دیگری را مطرح کند. ما در فیلم ایستاده در غبار تقدسی که احمد متوسلیان داشت را بیان کردیم اما از کلیشهها دوری کردیم زیرا معتقدیم کلیشههایی که در مورد این مسئله رایج شده نه تنها به افرادی جنبه قدسی نمیدهد بلکه آنها را خندهدار نیز میکند.
*موضوع جنگ و دفاع از کشور فقط برای آدمهای مذهبی نیست. جنگ هشت ساله ما خاصیتهایی دارد که همه مردم به عنوان یک اتفاق مهم آن را تلقی میکنند. اینکه این باور به وجود آمده که فقط آدمهای مذهبی که دارای یک فکر سیاسی خاص هستند؛ جنگ برای آنها مهم است، یک فکر غلطی است که همه ما به آن دامن زدهایم. چه کسانی که طرفدار این فکر بودند وچه کسانی که با این فکر مخالف بودند. نسل جدیدی که امروز به وجود آمده؛ آدمهایی هستند که تفکرات متفاوتی دارند ولی دوست ندارند در این مسئله دخالت کنند زیرا تصور میکنند برای آنها مشکل ایجاد میشود. آنها علقههای خودشان را در طول سالها در دلشان نگه داشتهاند و روایتی که آنها از جنگ دارند با روایت رسمی که امروز غلبه پیدا کرده، متفاوت است به همین علت از هر روایت غیررسمی استقبال میکنند و ما نیز با همین باور ساخت فیلم ایستاده در غبار را شروع کردیم.
*معتقد بودیم جنگ متعلق به یک دسته گروه یا جناح نیست بلکه برای همه است و در همین راه مخاطبِ هدفِ ما جوانان بودند. مخاطبانی که از روایتهای رسمی خسته شدهاند. من تلاش کردم داستانی را برای آنها تعریف کنم و امروز که واکنشهای خوبی نشان میدهند؛ جای خوشحالی است. البته معنی این حرفم آن نیست که گروهی از مخاطبینی که از قبل با نگاه خاصی به جنگ تعلق خاطر دارند را کنار بگذاریم. بلکه تلاش کردم درعین حال که آنها را پای فیلم نگه میدارم مخاطب تازهای نیز برای فیلمهای دفاع مقدس ایجاد کنم.
*اگر احمد متوسلیان در بخشهایی از فیلم ایستاده در غبار براساس اسناد و مدارک افشاگری میکند؛ این رفتار او یک رفتار انقلابی است و امروز هم اگر این اتفاق یعنی افشاگری کاملا درست بیفتد، یک رفتار انقلابی است. اصولا بلند حرف زدن و حرفهای خود را رک و صریح گفتن یک روحیه انقلابی میخواهد و امروز سوالی که در ذهن خیلیها وجود دارد این است که چرا حرفهای افشاگرانه بهعنوان یک امتیاز منفی محسوب میشود. فیلم ایستاده در غبار در درون خود این بحث را مطرح میکند که آدم انقلابی یعنی کسی مانند احمد متوسلیان که نه تنها افشاگری میکند بلکه حقطلب است و به خود حق میدهد از هر فرد و هر چیزی سوال کند حتی از خودش. البته مساله اصلی این فیلم مردم هستند و اگر در درون بخشی از حاکمیت یا قدرت حضور دارد، برای این است که منافع مردم را حفظ کند و از قدرت؛ سوال بپرسد و حتی انتقاد کند و همین ویژگی احمد متوسلیان را تبدیل به قهرمان کرده است. جوانهای امروز ما هم قهرمانانی از این دست میخواهند و اگر اینگونه باشد آنها هم با انقلاب احساس نزدیکی میکنند.
*من به دنبال روایت داستان زندگی احمد متوسلیان بودم نه افشاگریهای عجیب و غریب. اما میخواستم این را نشان دهم که بخشی از روحیه و رفتارهایی که متوسلیان را تبدیل به قهرمان کرده است، همین کنشمند بودن و سکوت نکردن در مقابل اتفاقات است. او مصلحتاندیشی نمیکند برعکس امروز ما که در دام مصلحت گرفتار هستیم و در بند مصلحتاندیشی کارهایمان را پیش میبریم. کسی مانند احمد متوسلیان مصلحتاندیش نبود.
*من دنبال افشاگری نبودم و در فیلم نیز افشاگری خاصی صورت نمیگیرد بلکه روحیه احمد متوسلیان است که در زمان خودش افشاگری میکند. این نکته مهم و جالبی است که با فیلم همراه شده و افشاگری که متوسلیان انجام میدهد امروز مورد نیاز است.
*امروز آدمهایی که شجاعت متوسلیان را داشته باشند؛ بسیار کم هستند. شجاعت معنایش جنگیدن در میدان نبرد نیست بلکه شجاعت این است که حرف حق را بزنی و نترسی و حتی این شجاعت بسیار بزرگتر است که مصلحت را درنظر نگیریم.
*تلویزیون اصلا به من پیشنهاد نمی کند که آخرین روزهای زمستان را بسازم زیرا این فیلمها دردسرهای زیادی دارند. بعد از ساخت این دو فیلم به من میگفتند فیلمهایی که ساختهای خوب است اما یک بخشهایی از آن باید تغییر کند و من نمیپذیرفتم زیرا مساله برای من فرم نیست بلکه استراتژی است که در فیلمسازی داریم به همین دلیل هرگز پیشنهاد ساخت به من داده نمیشد.
*تلویزیون نشان میدهد به شدت گرفتار تشریفات است. در ظاهر از فیلمسازان تقدیر و تشکر میکند ولی عملا کاری برای تداوم یک تجربه فرهنگی موفق انجام نمیدهد به همین دلیل من هرگز منتظر این نیستم کسی پیشنهادی به من بدهد و از این امر هم خوشحالم زیرا دنبال تجربیات جدید هستم.
*باید اجازه داد تا روایتهای متعدد و متنوع از جنگ و دفاع مقدس وجود داشته باشد و دیده و خوانده شود. برای اینکه هر پدیدهای جنبههای مختلف و متنوعی دارد نه یک جنبه و همه ابعاد را یک نفر یا یک نوع فکر و نگاه نمیتواند بیان کند. اگر میخواهیم حقیقت هر چیزی کشف شود باید اجازه بدهیم آن حقیقت از منظرهای مختلف دیده و روایت شود و از همه نیز باید حمایت کرد. اگر میگوییم جنگ برای ما مهم است. یک اتفاق تاریخی مهم که میخواهیم جاودانه بماند، راز ماندگاریاش این است که روایتهای متعدد از آن شکل بگیرد. هیچگاه با حمایت کامل از یک نوع روایت و نگاه نمیتوان آن را ماندگار کرد بلکه برعکس کمک میکنیم که از بین برود زیرا آن پدیده فقط در یک بعد رشد میکند درحالیکه هیچ عمقی ندارد. از طرف دیگر نتیجه اجازه ندادن به گسترش روایتهای مختلف باعث ایجاد دلسردی میشود و در میان مردم ناباوری درباره کل نظام به وجود میآورد.
*مشکل دیگر این است که بخش مهمی از سالنهای سینما از سیستم اکران در دست دولت و نهادهای دولتی است. بسیاری از سینماهای شهرستان در دست حوزه هنری است. یک قاعده کلی نیز وجود دارد که دولت نمیتواند کار اقتصادی بکند که سودآور باشد و تنها بخش خصوصی میتواند کار اقتصادی کند. امروز اگر صد سینمایی که در دست حوزه هنری است در دست بخش خصوصی بود بهتر میتوانستیم با آنها به توافق برسیم. زیرا بخش خصوصی براساس نیاز عرضه و تقاضا عمل میکند.
*سیاستهای حوزه امروز در بخش اکران یک بام و دو هوا است. من یک فیلم ساختهام و هیچ ادعایی ندارم اما نمیتوانم آنچه به نظرم درست است را نگویم. به برخی از دوستان میگویم شما زمانی که جوان بودید و تازه از گرد راه رسیده بودید، انقلاب کردید و بعد جنگ شد. در طول جنگ شما حتی افراد رده بالای ارتش را نیز قبول نداشتید و فقط میگفتید حرفی که میزنید درست است ولی همین که احساس مسئولیت میکردید و این احساس مسئولیت همراه با صداقت بود کار خود را انجام میدادید و مهم نبود چه سنی دارید و از چه تجربهای برخوردار هستید. من نیز امروز اگر حرفی میزنم احساس میکنم باید بگویم و به نوعی احساس مسئولیت میکنم. این روش باعث بیاعتمادی و سرخوردگی میشود زیرا آرام آرام آنها پیر و از کار افتاده میشوند و جوانهایی که فیلم میسازند آنها را جدی نمیگیرند.
دیدگاه تان را بنویسید