سید رضا میرکریمی بیان کرد:
کمتر فکر میکنیم دختران آرزوی مستقلبودن از خانواده را دارند
کارگردان فیلم به همین سادگی گفت: در جشنواره مسکو که بودم دختران درباره فیلم با من صحبت میکردند؛ دختری به من گفت که بعد از دیدن فیلم تحریک شدم بروم پدرم را ببینم چون من ایران زندگی نمیکنم و از خانواده جدا هستم. در ایران هم از سالن میلاد بعد از نمایش فیلم که بیرون آمدم چند خانم ایستاده بودند و عکس پدرشان را با موبایل به من نشان میدادند؛ احتمالاً تأثیر جمله ستاره بود که بعد از اینکه عمه با پدرش بگومگو کرد و از ستاره طرفداری کرد، به عمه گفت بابا گناه داشت. جالب است بدانید که در تحقیقاتمان به همین میزان حس عاطفی از سوی دختران به پدران وجود داشت.
گزیده ای از صحبت های رضا میرکریمی در ادامه می آید:
*خانواده همیشه دغدغه اصلی من در فیلمهایم است. البته فیلمهایی هم که به طور خاص به موضوع زنان میپردازد، داشتهام. مثل "به همین سادگی" که وقتی در کشور کره جنوبی برای آن روی سن رفتم، همه تعجب کردند که چطور یک مرد توانسته به دنیای زنانه به این اندازه نزدیک شود.
*به نظر من ما هنوز که هنوز است باید بسیاری از معضلات اجتماعی روزمان را در سلولهای مهم اجتماع که خانواده است، جستجو کنیم و قصههای ما همچنان در بستر خانواده شکل میگیرد. من هم هنوز این بستر را در کارهایم رها نکردهام و به نظرم این بستر به این زودیها کهنه نمیشود.
*به نظر من اصلاً آسیبخوردن خانواده و روابط خانوادگی، آغازی برای آسیبخوردن روابط در سطح اجتماع بود. من واقعاً فکر میکنم خیلی از اتفاقی که بشر را در دنیای امروز متضرر کرده، ناشی از بیتوجهی به خانواده است.
*در زمان تحقیقات فیلم دختر، از دخترهای زیادی خواهش کردیم که به صورت گروهی دفتر ما بیایند و دور میز بزرگی مینشستند و از آنها میخواستیم در مورد موضوعات کلیدی زندگیشان صحبت کنند. بحثهای خوبی در مورد مهاجرت، خانواده، استقلال، ازدواج و.... پیش آمد. با اینکه این دخترها از طبقات مختلف اجتماعی انتخاب میشدند و با اینکه نسخههای متناقضی برای خود میپیچیدند و حتی سر همین نسخهها گاهی با هم دعوایشان میشد و این نشان میداد که خیلی اشتراک نظر ندارند، با این حال یک چیز در بین تمام حرفهای این دختران مشترک بود و آن روحیه استقلالطلبی بود. این میزان تمنای استقلال و آرزوی مستقلبودن از خانواده، برای من تا حدودی عجیب بود. ما معمولاً فکر میکنیم این احساس مخصوص پسرهاست، کمتر فکر میکنیم که دخترها هم ممکن است چنین حسی داشته باشند. شاید این احساس ناشی از یک سیاست کنترلی یکطرفه است که خانوادهها نسبت به دخترانشان دارند و ما پدر و مادرها وظیفه خودمان میدانیم که آنها را کنترل کنیم و کمتر چنین وظیفهای در قبال پسرها برای خودمان قایلایم. علیرغم اینکه دخترها در مورد این حس با ما صحبت نمیکنند، ولی پس ذهنشان وجود
دارد و وقتی در محافل خودشان فرصتی پیدا میکنند که با دختران همسن و سال خود صحبت کنند، در این مورد حرف میزنند. همین هم مبنای کار ما در فیلم دختر شد.
*برخی معضلات وقتی اجتماعی میشوند، ریشههای آن در حوزههای اطراف خودشان هم دیده میشود و با امور دیگر مرتبط میشوند؛ پای اقتصاد به میان میآید، مواد مخدر وارد میشود، و... حل آن با این امور بسیار سخت میشود.
*اتفاقاً در فیلم به همین سادگی تعدادی از مردان به من اعتراض داشتند که فیلم شما بدآموزی دارد و شما دارید انقلابی را به زنان دیکته میکنید که بعداً میتواند به خانواده آسیب بزند. واقعیت این است که من اصلاً چنین نگاهی ندارم و اصلاً چنین روحیه انقلابی در آن فیلم وجود ندارد. اتفاقاً در فیلم خیلی با حجب و حیا و مراعات و مهربانی مسائل مطرح میشود.
*در فیلم "امروز" کار تحقیقاتی مفصلی انجام شد. خانم صوفیان با آقای شادمهر راستین آمارهای زیادی از بیمارستانها و مراکز درمانی و مراجعانی که سعی میکنند بدون شناسنامه حاضر شوند، برایمان آوردند. پای خاطرات افراد بسیاری نشستیم. واقعیت این است که واقعیتهای آماری موجود در جامعه ما بسیار ترسناک و هولناک است، ولی ما ملزم نیستیم که حتماً به آن آمار استناد کنیم و بخش ناامیدکننده و ترسناک وقایع اجتماع را به رخ مردم بکشیم.
*من به دنبال این هستم که در عین حال که هشدار میدهم، این توجه را هم به مخاطب بدهم که در ظرفیت خاموش خود به عنوان یک انسان، ویژگیها و خصوصیات انسانی وجود دارد که اگر آنها را فعال کند، بسیاری از این نابهسامانیها قابل رفع است و شاید ریشه بسیاری از نابهسامانیهای امروز ما در نادیدهگرفتن حداقلهای اخلاقی است که ما یا آنها را فراموش کردهایم، یا بیاعتنا شدهایم. فعالکردن این روابط انسانی و بیدارکردن این وجدان انسانی، به نظر من میتواند فراتر از قانون عمل کند؛ نه به معنای نقض قانون، بلکه به معنای محدودهای بزرگتر از قانون. اینها هدف ما در فیلم امروز بود. من در آن فیلم میخواستم بگویم قانون حداقل شرایطی که ما مزاحم یکدیگر نشویم را میتواند تضمین کند، ولی وظیفه ما این نیست که مزاحم هم نشویم، بلکه بیشتر از آن، ما باید به هم کمک هم بکنیم و قانون در این زمینه چیزی نمیگوید. اینها به بخش وجدان ما مربوط میشود که باید فعال شود و اگر فعال شود، هیچ آمار تکاندهندهای در مقابل وجدان بیدارشده مردم مانع بزرگی نیست و میتوان بر آن غلبه کرد؛ کمااینکه یک مرد میتواند آنقدر با خود روراست باشد و در راستای هدفی
که به سمت آن میرود مصمم باشد و باور داشته باشد، که حاضر شود تمام سختیها را به تن بخرد و پای تعهد اخلاقی و نه قانونی خود بایستد و این پایبندی اخلاقی او تا جایی پیش برد که حتی برخی با فیلم مخالف بشوند و فکر کنند غیرواقعی است. البته برای من مهم بود که این وجدان بیدار را نشان دهم.
*به نظر من هیچ رفتار کوچک فردی نباید به بهانه اینکه تأثیر آن اندک است، کنار گذاشته شود. چون همه چیز از همین جا شروع میشود. از زاویه اعتقادی ما همه چیز از پایین شروع میشود و تا مردم تغییر نکنند، چیزی تغییر نمیکند و خدا هم در این شرایط چیزی را تغییر نخواهد داد. ما هم اگر بخواهیم تغییری در جامعه و ابعاد بزرگ ایجاد کنیم، باید در رفتار فردی و شهروندی خود تجدیدنظر کنیم. کمی انتظاراتمان از خودمان را افزایش دهیم. مسئولیتمان را نسبت به دیگران در وهله اول خانواده، همسایه و بعد افراد جامعه، ارتقا دهیم. از این نقطه آغاز کنیم، ولی اگر بخواهیم منتظر باشم که اتفاق انقلابی آشکاری بیفتد و همه چیز به یکباره دگرگون شود، من آن جنس اعتراض را نه میفهمم و نه چنین ایدهآلی برای خودم متصور هستم که یکشبه چیزی درست شود.
*دخترم سارا 23 ساله شد و من حس کردم حالا موقعیت این پدر و دختر را درک میکنم و برایم هیجانانگیز شد این فیلم را بسازم و بتوانم خودم هم به دنیای دختران ورود پیدا کردم و علاوه بر آن به شناخت بیشتری از خودم برسم.
*من اصولاً از اینکه دوریینم را از تهران خارج کنم و جاهای مختلفی از فرهنگ و زندگی مردم ثبت شود، استقبال میکنم. از فیلم اولم کودک و سرباز که از خراسان بود تا سایر فیلمهایم. اما در مورد فیلم دختر که گفتید خانواده متعصب، من تعصب را خیلی اینجا به کار نمیبرم؛ ضمن اینکه اصلاً این ویژگی را در فیلم، یک ویژگی قومی نگرفتهام. اتفاقاً دایی خانه که عرب است و دختر پیش او میرود و صحبت میکند، خالی از این تعصب سختگیرانه است. هرچند که تعصب به جای خود هم خوب است. درواقع ویژگی این پدر سختکوشی است که دوران سختی را برای توسعه کار صنعتی خود گذرانده و در این توسعه موفق، نامتوازن عمل کرده؛ یعنی علیرغم اینکه در بخشی پیشرفت کرده، بخش دیگر یعنی خانوادهاش آسیب دیده است و نتوانسته آن را همپای پیشرفتهای دیگرش جلو بیاورد. این نقصان مورد توجه ماست و انفاقاً شهر آبادان برای این سوژه شهر خوبی بود؛ هم پالایشگاه داشت و پدر میتوانست در آن مدیر باشد، هم فاصله جغرافیایی مشهودی با تهران داشت که خطر این سفر را جدیتر میکرد، آلودگی هوا و...
*بچههای ما با توجه به فضای مجازی و تغییرات دیگر اجتماعی، خیلی سریع از تجربیات پدر و مادر خود عبور کردهاند و زودتر بهزعم خودشان بالغ شدهاند، اما چطور میتوانیم ما هم از تجربیات آنها استفاده کنیم و رابطه دوطرفهای را شکل دهیم؟ همه اینها چیزهایی بود که دوست داشتم به شکل پنهان در لایههای معنایی فیلم وجود داشته باشد و به همین دلیل در نیمه دوم فیلم به سمت یک نقد اجتماعی میرویم و کمتر کسی را محکوم میکنیم. از زاویه و گاردی که با پدر داشتیم خارج میشویم و احساس میکنیم که این گناه بین هر سه ضلع مثلث تقسیم شده است.
* در جشنواره مسکو که بودم دختران درباره فیلم با من صحبت میکردند؛ دختری به من گفت که بعد از دیدن فیلم تحریک شدم بروم پدرم را ببینم چون من ایران زندگی نمیکنم و از خانواده جدا هستم. در ایران هم از سالن میلاد بعد از نمایش فیلم که بیرون آمدم چند خانم ایستاده بودند و عکس پدرشان را با موبایل به من نشان میدادند؛ احتمالاً تأثیر جمله ستاره بود که بعد از اینکه عمه با پدرش بگومگو کرد و از ستاره طرفداری کرد، به عمه گفت بابا گناه داشت. جالب است بدانید که در تحقیقاتمان به همین میزان حس عاطفی از سوی دختران به پدران وجود داشت.
دیدگاه تان را بنویسید