توافق ایران و عمان درباره تنگههرمز میتواند بحران در خاورمیانه را مهار کند؟
تفاهم تهران و مسقط، اگر با رعایت حقوق ایران و پایان فشارهای دریایی همراه شود، میتواند روزنهای برای مهار بحران باشد.
خبر سفر ۱۰ روزه برد کوپر، فرمانده سنتکام به بحرین، عراق، اردن، عربستانسعودی، امارات متحده عربی و اسراییل در میانه آرایش نظامی امریکا در منطقه، فعل و انفعالهای بازیگران حاشیه خلیجفارس و مناطقی فراتر و توافق احتمالی ایران و عمان برجسته شده است. او در جریان این سفر با مقامهای غیرنظامی و نظامی کشورهای یادشده دیدار کرد و برای دومینبار در سال جاری در ناو آبراهام لینکلن مستقر شد.
به گزارش اعتماد، سنتکام شمار نیروهای امریکایی فعال در ماموریتهای منطقهای را بیش از ۵۰ هزار نفر اعلام کرد، از همین رو گروهی از کارشناسان با استناد به این آمار و ارقام مدعیاند که گسترش حضور نظامی امریکا شاید برای نمایش تداوم فشار طراحی شده باشد، اما همزمان احتمال خطای محاسباتی در محیطی متراکم از نیروهای نظامی و مسیرهای انرژی گزارهای قابل کتمان نیست، بالاخص در شرایطی که امریکا برای آرایش نظامی خود در پیرامون منطقه خیز برداشته است. در همین راستا فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) اعلام کرد ناو هواپیمابر «یواساس جورج اچدبلیو بوش» وارد دریای عرب، در شرق عمان و یمن، شد، کنشی که آن را بخشی از ماموریت پشتیبانی از امنیت در خاورمیانه معرفی کرد. ورود این ناو پس از گزارشهایی درباره انتقال آن از شرق آسیا و در شرایطی صورت گرفت که ناو «آبراهام لینکلن» مدت طولانی در منطقه مستقر بود. براساس گزارشهای رسانهای، نگرانیهایی نیز درباره فشار ناشی از استقرار طولانیمدت بر خدمه و تجهیزات این ناو مطرح شده است.
هزینه بالای تحریم ایران
در این میان اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا که پیشتر مدعی شده بود برای اعمال فشار بیسابقه اقتصادی بر ایران آماده است با تردیدهایی جدی روبهرو شده تا جایی که نشریه اکونومیست با انتشار یادداشتی ضمن اشاره به محاصره دریایی ایران و توان تابآوری بالای کشورمان مدعی شد که دولت ترامپ هنوز اعلام نکرده دقیقا چه اقداماتی را در دستور کار قرار داده، اما همچنان نقاط فشاری وجود دارد که وزارت خزانهداری به ریاست بسنت میتواند آنها را هدف قرار دهد. چالش اصلی این است که استفاده از گزینههای باقیمانده ممکن است پیامدهای ناخواستهای برای اقتصاد امریکا به همراه داشته باشد. همزمان کریس کندی، تحلیلگر اقتصادی فعال در بلومبرگ نیز در این باره نوشت: شاید رییسجمهوری تصمیم گرفته باشد رویارویی با ایران را در قیاس با سایر موضوعات دیگر بالاخص چین در اولویت قرار دهد. از منظری دیگر و به باور کندی در چنین شرایطی نیز بعید است گزینهها و رویکرد امریکا محاسبات تهران را تغییر دهد. گزینههایی چون فشار بر خریداران نفت ایران در چین و مجازات شرکتها و نهادهایی که این خریدها را تسهیل میکنند. به باور این تحلیلگر هدف قرار دادن شرکتها یا موسسات مالی چینی میتواند تنشها میان واشنگتن و پکن را در آستانه دیدار برنامهریزی شده دونالد ترامپ، رییسجمهور امریکا و شی جینپینگ، رییسجمهور چین، افزایش دهد. ازسوی دیگر، این اقدام هزینه اقتصادی نیز به دنبال خواهد داشت؛ زیرا حذف نفت ارزان ایران از بازار جهانی میتواند عرضه نفت را کاهش داده و در شرایطی که قیمتها از قبل در سطح بالایی قرار دارند، به افزایش بیشتر بهای نفت منجر شود.
ایران و عمان در آستانه بیانیه مشترک
در شرایطی که گمانهزنیها درباره وضعیت هرمز و کنشهای احتمالی واشنگتن بالا گرفته، کنشهایی که میتواند بستر را برای تنشها افزایش دهد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان صراحتا گفت: «در حال حاضر، به دلیل تداوم تحریمهای دریایی، تهدیدات و تحرکات نظامی امریکا، نمیتوان از برقراری امنیت و ایمنی کامل در تنگه هرمز سخن گفت. با این حال او خاطرنشان کرد که ایران و عمان به عنوان دو دولت ساحلی، از حدود سه ماه پیش (همزمان با امضای یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد) مذاکرات فشردهای را برای تعیین مسیر ایمن کشتیرانی آغاز کردند. بقایی در گفتوگویی با دفاعپرس تاکید کرد: «باوجود کارشکنیهای امریکا، این گفتوگوها در سه هفته اخیر روندی رو به جلو و مثبتی داشته و توافق بر سر نقشه تردد کشتیرانی حاصل شده است. این اقدام حاصل یک همکاری جمعی بیندستگاهی با محوریت وزارت امور خارجه و مشارکت فعال بخشهای دفاعی، امنیتی و زیستمحیطی کشور بوده است.» او تاکید کرد: «یکسری موارد است که گفتوگوها همچنان درباره آنها ادامه دارد. بر همین اساس رفتوآمدها بین دو کشور همچنان ادامه دارد و هر زمانی که نهایی شود حتما در مورد آن اطلاعرسانی خواهد شد.»
هراس از ناآرامی در دریای سرخ
در سویی دیگر و با تداوم تنشها در تنگه هرمز، نگرانیها از افزایش درگیریها در دریای سرخ نیز افزایش یافته، بالاخص بعد از رویارویی انصارالله و عربستان. به نوشته رسانههای منطقهای چون الجزیره، انصارالله یمن اخیرا شش موشک بالستیک به بندر مخا شلیک کرد و زیرساختها و تاسیسات بندری هدف قرار گرفت؛ انصارالله در مقابل صراحتا اعلام کرد که مواضع و شناورهای نیروهای تحت حمایت عربستان را هدف قرار داده است. خبرگزاری سبا، وابسته به انصارالله، همچنین از حمله پهپادی به تاسیسات آرامکو در نجران خبر داد؛ ادعاهایی که جزییات مستقلی درباره آنها منتشر نشد. برخی کارشناسان معتقدند استمرار محاصره و افزایش حضور نظامی، همراه با نبود چارچوب سیاسی قابل اتکا، میتواند ناامنی را از هرمز به دریای سرخ و زیرساختهای انرژی منطقه گسترش دهد؛
از همین رو، تفاهم تهران و مسقط، اگر با رعایت حقوق ایران و پایان فشارهای دریایی همراه شود، میتواند روزنهای برای مهار بحران باشد.
چالش هرمز برای واشنگتن
حال در شرایطی که گفته میشود ایران و عمان درباره نقشه تردد کشتیرانی در تنگه هرمز، پس از هفتهها رایزنی از منظر فنی به توافق دست یافتند؛ توافقی مشروط به شروط ایران مبنی بر اینکه عادی شدن تردد تجاری همچنان به توقف تهدیدها، مداخلات و محاصره دریایی امریکا و جبران نقض تعهدات گذشته وابسته است. ریچارد هاس، دیپلمات پیشین امریکایی در گفتوگو با نشریه هیل با اشاره ضمنی به ادعای اخیر ترامپ درباره کنترل بر این شاهراه (ادعایی که به واسطه واکنش تند تهران موجب عقبنشینی رییسجمهوری امریکا شد) مدعی شده است که که هیچ کشوری کنترل تنگه هرمز را دراختیار ندارد. همزمان برت بایر، مجری شبکه فاکسنیوز نیز با اشاره به کاهش شدید تردد در این آبراه گفت که عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز، برخلاف ادعای ترامپ، به «حدی ناچیز» رسیده است. این در حالی است که پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، حدود ۲۰درصد از نفت و گاز جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. اما پس از آنکه ایران در پی حملات اولیه امریکا و اسراییل، حرکت در این آبراه را محدود و عملا تنگه را مسدود کرد، حجم تردد به شدت کاهش یافت و قیمتهای جهانی انرژی نیز افزایش پیدا کرد. در همین راستا براساس دادههای شرکت ردیابی کشتیرانی «کپلر»، تنها شش فروند کشتی در آخر هفته گذشته از تنگه هرمز عبور کردند؛ رقمی که فاصله زیادی با میانگین روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی پیش از آغاز جنگ دارد.
دیدگاه تان را بنویسید