تقی آزادارمکی: در امریکا هم برخی تحلیلگران گفته‌اند که ایران در میز مذاکره دست بالا را داشته است؛ پزشکیان معمار توافق با آمریکاست

 تقی آزادارمکی، استاد دانشگاه و جامعه‌شناس درباره توافق ایران و آمریکا با روزنامه اعتماد گفت‌وگو کرده است.

به گزارش اعتماد، بخش‌های مهم این گفت‌وگو را می‌خوانید؛‌

• واقعیت این است که اگر جنگ ادامه پیدا می‌کرد، احتمال شکل‌‌گیری یک درگیری بسیار گسترده‌‌تر وجود داشت؛ درگیری که می‌توانست پای اروپا، ناتو و حتی روسیه و چین را نیز به میان بکشد. در چنین شرایطی، دنیا در آستانه یک بحران بزرگ قرار می‌گرفت. بنابراین بسیاری از کشورها ترجیح دادند به جای گسترش جنگ، به سمت صلح حرکت کنند.
•  ممکن است برخی بگویند امریکا به دلیل مسائل انتخاباتی خودش یا ایران به دلیل مشکلات اقتصادی‌اش به سمت ترک تخاصم و امکان دادن به تحقق صلح رفتند، اما من معتقدم مساله بزرگ‌تر از این حرف‌ها بود. ادامه جنگ می‌توانست به یک بحران جهانی تبدیل شود و همین مساله باعث شد اراده عمومی برای پایان دادن به آن شکل بگیرد.
•  یک واقعیت مهم وجود دارد و آن اینکه در داخل ایران هم نیروهای مسلح با وجود مقاومت و ایستادگی در برابر امریکا و اسراییل، هیچگاه جنگ ‌طلب نبوده‌اند. نیروهای نظامی ایران نشان دادند که توان دفاعی بالایی دارند، اما هدفشان گسترش جنگ یا تصاحب سرزمین‌های دیگر نبوده است. هر زمان که دشمن به سمت آتش‌‌بس حرکت کرده، ایران هم آن را پذیرفته است. حتی زمانی که دست بالا را در جنگ داشتیم. این نشان می‌دهد که ایران اساسا رویکردی صلح‌طلبانه دارد.
•  
•  آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی با حمایت امام خمینی توانست در مقطع خاصی تصمیم‌های مهمی بگیرد. امروز هم چنین مسوولیتی بر دوش رییس‌جمهور پزشکیان قرار دارد. رییس‌جمهور با حمایت رهبر سوم انقلاب و با استفاده از ظرفیت‌های دیپلماسی کشور توانست این مسیر را مدیریت کند. در واقع مسوولیت حوزه دیپلماسی با دولت است و طبیعی است که رییس‌جمهور باید برای مذاکره و ایجاد تفاهم اقدام کند.
• در امریکا هم برخی تحلیلگران گفته‌اند که ایران در میز مذاکره دست بالا را داشته است. بنابراین می‌توان گفت که مدیریت این روند در داخل کشور به شکل قابل توجهی انجام شده است. پزشکیان را باید معمار توافق با امریکا بدانیم. 
• طبیعی است که چنین تصمیم‌هایی با مخالفت‌هایی هم همراه باشد. همیشه گروه‌هایی وجود دارند که ادامه تنش را ترجیح می‌دهند. برخی جریان‌های رادیکال یا تندرو ممکن است احساس کنند که با پایان جنگ، یکی از ابزارهای سیاسی خود را از دست می‌دهند. این گروه‌ها ممکن است تلاش کنند فضای سیاسی را متشنج کنند یا با فضاسازی رسانه‌ای مخالفت خود را نشان دهند. اما این موضوع تا حدی طبیعی است و در بسیاری از کشورها هم دیده می‌شود. مهم این است که جامعه در نهایت چه مسیری را انتخاب می‌کند.
•  جامعه ایران در مجموع از صلح استقبال می‌کند و این روند را فرصتی برای بازگشت به مسیر توسعه می‌داند. به همین دلیل است که می‌بینیم بسیاری از مردم از کسانی که برای کاهش تنش و پایان جنگ تلاش کردند قدردانی می‌کنند.
•  اگر حاکمیت می‌خواهد در آینده نیز موثر و پایدار باشد، باید تصویر تازه‌ای از جمهوری اسلامی ارایه دهد. در این مرحله باید توجه بیشتری به منافع مردم، حقوق شهروندی، دموکراسی و توسعه صورت گیرد. اینها عناصر مهمی هستند که می‌توانند پایه‌های یک دوره جدید را شکل دهند.
• یکی از تغییرات مهمی که باید رخ دهد، تغییر در آرایش نیروهای اجتماعی است. به جای امنیتی کردن جامعه، باید به سمت مدیریت کارشناسی حرکت کنیم. همچنین لازم است نقش گروه‌های مختلف اجتماعی در اداره کشور پررنگ‌تر شود. برای مثال نیروهای نظامی نقش مهمی در حوزه دفاعی دارند و در این حوزه نیز موفق بوده‌اند، اما در حوزه‌های دیگر مانند اقتصاد، فرهنگ یا سیاست بهتر است نقش اصلی را متخصصان همان حوزه‌ها بر عهده بگیرند. این به معنای حذف هیچ گروهی نیست، بلکه به معنای تقسیم مناسب وظایف است.