روزنامه دروغ است و سیاست بیپدر؟
نگاه دوگانهای که گویی از صدر تا ذیل جامعه ما- با همه اختلاف نظرهایشان- در ابتلای به آن با هم شریک و همدستند؛ چنانچه وقتی فردی نامزد انتخابات ریاستجمهوری است، در کوران انتخابات و چندی قبل و کمی بعد از آن هوادار دوآتشه آزادی مطبوعات میشود و از گردش آزاد اطلاعات میگوید و اینکه «ممنوعالقلمها» باید «سریعالقلم» شوند.
اعتمادآنلاین| عظیم محمودآبادی| ژورنالیسم در جامعه ما دچار وضعیتی به غایت پارادوکسیکال است. وقتی مطبوعهای با حکمی عادلانه یا ناعادلانه توقیف میشود از هر گوشهای صدای اعتراض اقشار فرهیخته جامعه سر به فلک میکشد و فریاد وامصیبتا سر میدهند که مطبوعات «ریههای جامعه» و «رکن چهارم دموکراسی»اند و... اما اگر بخت یاری کند و اعضای تحریریه همان مطبوعه دوباره زیر یک سقف دور هم جمع شوند و در زمین نهچندان حاصلخیز مطبوعات ایران بذری بکارند حتی در همان تاسفخوردگان از توقیف و تعطیل نیز کمترین ذوق و ابتهاجی نمیآفریند. عین همین وضعیت را میتوان در میان نخبگان سیاسی و فرهنگی جامعه نیز مشاهده کرد. نگاه دوگانهای که گویی از صدر تا ذیل جامعه ما- با همه اختلاف نظرهایشان- در ابتلای به آن با هم شریک و همدستند؛ چنانچه وقتی فردی نامزد انتخابات ریاستجمهوری است، در کوران انتخابات و چندی قبل و کمی بعد از آن هوادار دوآتشه آزادی مطبوعات میشود و از گردش آزاد اطلاعات میگوید و اینکه «ممنوعالقلمها» باید «سریعالقلم» شوند. اما همین که اسب سیاست را از پل رقابت راند، فرآیند استحاله نگاهش نسبت به رسانهها و مطبوعات به شکلی آرام و تدریجی آغاز میشود. ظاهرا وضعیت عادی همان ایام انتخابات است و پس از آن آرام آرام وارد «برهه حساس کنونی» میشویم که دیگر کسی دغدغه «ممنوعالقلم»ها را ندارد بلکه باید به فکر نفوذ «رسانه»های بیگانه در جریان رسانهای داخل بود!
به چهرههای غیردولتی و مدنی جامعه هم که میرسیم کم و بیش همین وضعیت را شاهد هستیم. مرثیهسرایی برای مطبوعهای که به جبر زمانه از گردونه روزگار خارج میشود هرچند برای اصحاب رسانه نان نمیشود اما ظاهرا برای مرثیهسرایان نام خوبی دارد. بسیاری از روشنفکران ما اگر قرار باشد در ضرورت مطبوعات و آزادی آن سخنرانی کنند مثنوی هفتاد من کاغذ هم برای انتشار آن کم است اما افسوس که به قول شیخ اجل «به عمل کار برآید به سخندانی- یا سخنرانی- نیست.» برای اینکه نگاه واقعی بسیاری از روشنفکرانمان را به جایگاه مطبوعات بدانیم باید اشارات آنها به این مقوله را در جایی غیر از بیانیهها و پیامهایی جستوجو کرد که در پی توقیف روزنامه یا مجلهای صادر میکنند. آنجا که با همه دموکراسیخواهی از «رکن چهارم دموکراسی» با نگاهی به غایت تحقیرآمیز نام میبرند. چنانچه بهتازگی یکی از مطرحترین چهرههای جریان روشنفکری که بیش از دو دهه در جامعه مدنی ما تاثیرگذاری بیبدیلی داشته است در تقسیمبندی خود از انواع دروغ، به روزنامهها اشاره کرد و گفت: «این همه دروغی که در روزنامهها مینویسند...» لازم به ذکر است که لحن و بیان نویسنده به هیچوجه طوری نبود که به شنونده چنین القا کند که منظور او یک روزنامه خاص، یا تعدادی از روزنامههای خاص یا حتی روزنامههایی هستند که در ایران منتشر میشوند. دروغ انگاشتن آنچه روزنامهها مینویسند به انضمام لحن بهشدت تخفیفدهنده و تحقیرکننده گوینده، نشاندهنده جایگاه واقعی رسانه نزد آن چهره محترم در میان جریان روشنفکری ما است. میزان احترام و اعتبار صاحب این سخن در جامعه مدنی ما البته منشا آگاهیبخشیهای فراوانی بوده است که در جای خود باید قدر دانست. اما همین اعتبار گاهی میتواند موجب آسیبهای جدی به پیکر ارکان نحیفی از جامعه مدنی شود. همان جامعهای که گوینده فوقالذکر برای تقویت مدنیت آن، به گفته خود بیست سال «مجاهدت فرهنگی» کرده است.
شاید این «مجاهدت»ها میتوانست بیشتر قرین به توفیق شود اگر در برخی مسائل ساده اما ریشهای از پیشفرضهای اصولیتر و حسابشدهتری برخوردار بودیم. پیشفرضهایی که نه روزنامهها را سراسر «دروغ» و بیخاصیت بداند و نه سیاست را پدیدهای «بیپدر و مادر» که باید از آن برحذر بود. اگر انتظار اصلاح چنین پیشفرضهای بسیطی از متفکری که پروژهاش حل غامضترین مسائل فلسفی و متافیزیکی است توقع نابجایی است، شاید ناروا نباشد انتظار از اساتید مطرح علوم سیاسی و جامعهشناسان صاحبنظر که به میدان بیایند و از جایگاه مطبوعات در افکار عمومی- و بعضا نخبگان اجتماعی- اعاده حیثیت کنند. چراغ تاملات فلسفی و متافیزیکی حتما باید پرفروغ بماند اما این جامعه در عین حال به متفکرانی هم نیاز دارد که سقراطگونه «فلسفه را از آسمان به زمین» بیاورند و بتوانند گرهی از کار فروبسته این ملک و ملت باز کنند. برای باز کردن این گرهها شاید لازم باشد اصلاح پیشفرضهای جامعه و نخبگان فکری آن در مورد مقولههایی چون سیاست و مطبوعات را در اولویت قرار داد.
منبع: روزنامه اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید