روسای جمهور ایران و روسیه برای شرکت در نشست سه جانبه راهی ترکیه شدند
اتحاد رقبا در منطقه ملتهب
امروز 15 فروردین 97 برابر با 4 آوریل 2018، دومین دور از گفتوگوهای سطح عالی میان سران سه کشور ایران، روسیه و ترکیه در آنکارا برگزار میشود؛ دومین دور از رایزنیهای سهجانبهای که هسته اصلی آن را وضعیت سوریه تشکیل داده اما مجالی برای گفتوگوهای دو جانبه میان ایران و روسیه، ایران و ترکیه، روسیه و ترکیه نیز به حساب میآید.
اعتمادآنلاین| سارا معصومی: ایران، روسیه و ترکیه در حال تبدیل شدن به یک تیم عملیات ویژه در منطقه هستند. در این روزهای منطقه، بازی کردن بازیگران منطقهای در یک زمین آنچنان دور از دسترس و غیرعملی به نظر میرسد که شاید کمتر کسی گمان میکرد مثلثی که ایران، روسیه و ترکیه برای سر و سامان بخشیدن به پرونده سوریه با هم ایجاد کردند تا به امروز نیز دوام بیاورد. بحران در سوریه نه تنها پایان نیافته که هر روز با رقص تازهای که بازیگران منطقهای و فرامنطقهای در این زمین به راه میاندازند وارد مرحله جدیدتری نیز میشود اما دستاوردهای حداقلی امنیتی که امروز در سوریه از آن سخن به میان میآید نیز میوه تلاشهای سه جانبه ایران، روسیه و ترکیه در تعریف مناطق کاهش تنش و برقراری آتشبس ولو کج دار و مریز در این کشور است؛ مثلثی که شکلگیری آن صدای اروپاییها را بلند کرده و امریکا را عملا در خارج از گود نگه داشت و با کارشکنیهای جبهه سعودی در سوریه نیز روبه رو شد اکنون دیگر صرفا روی مساله سوریه متمرکز نیست و به نظر میرسد که دامنه موضوعات داخل آن در حال تنوعیابی بیشتر است. امروز 15 فروردین 97 برابر با 4 آوریل 2018، دومین دور از گفتوگوهای سطح عالی میان سران سه کشور ایران، روسیه و ترکیه در آنکارا برگزار میشود؛ دومین دور از رایزنیهای سهجانبهای که هسته اصلی آن را وضعیت سوریه تشکیل داده اما مجالی برای گفتوگوهای دو جانبه میان ایران و روسیه، ایران و ترکیه، روسیه و ترکیه نیز به حساب میآید.
سران سه کشور در قالب گروهی برای حل و فصل مساله سوریه برای نخستینبار در نوامبر 2017 در شهر ساحلی سوچی سوریه با هم دیدار کردند که ثمره آن دیدار شکلگیری کنگره گفتوگوهای ملی در سوریه بود. مثلث ایران، سوریه و ترکیه با وجود تمام انتقادهایی که میتوان به دستاوردهای نه چندان کامل آن در بازگشت امنیت و آرامش به سوریه داشت اما کورسوی امیدی در میدان نبرد 7 ساله در سوریه بود که مبتکران آن کشورهایی بودند که اتفاقا در سوریه اهداف منطبق و یکسانی را دنبال نمیکنند. ترکیه از نخستین ماههای آغاز بحران در سوریه مقابل بشار اسد، رییسجمهور این کشور ایستاد و این در حالی بود که ایران و روسیه ترجیح دادند به حمایت از دولت مرکزی روی آورند. تطویل بحران سیاسی و امنیتی اما این سه کشور را در کنار هم قرار داد و البته آنچه امروز مهمتر به نظر میرسد اجماع این سه کشور برای برقراری نظم در منطقه در روزهایی است که بازیگرانی چون عربستان سعودی و فرزندخواندههایش در منطقه ترجیح میدهند برای برقراری نظم و امنیت در منطقه به کشورهای فرامنطقهای چشم بدوزند. ایران، روسیه و ترکیه با وجود تضارب دیدگاه و منافعی که با هم دارند اما به همفکری و گفتوگو با یکدیگر برای حل مسائل منطقهای روی آوردهاند و به نظر میرسد که تعریف جدیدی که این سه کشور از نظم منطقهای ارایه داده و در راستای تقویت آن گام برمیدارند نیز در درازمدت بیش از استراتژی خرید امنیت از خارج از مرزها جواب خواهد داد.
روسیه - ترکیه، اتحاد بیسابقه
رابطه روسیه و ترکیه هر روز از عمق بیشتری برخوردار میشود و این افزوده شدن بر لایههای روابط دو جانبه از تیررس نگاه تحلیلگران به دور نمانده است. ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه پس از پیروزی در انتخابات اخیر ریاستجمهوری در این کشور، ترکیه را در راس لیست سفرهای خارجی خود قرار داد و از روز گذشته (سهشنبه) مشغول انجام دیدارها و رایزنیهای رسمی در پایتخت ترکیه است. ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان، روسای جمهور روسیه و ترکیه در سال 2017، 8 بار دیدار دو جانبه با هم داشتند و بیش از 20 بار هم تماس تلفنی میان آنها برقرار شده بود. روسیه و ترکیه در حالی روزهای نزدیکی بیشتر روابط در همه حوزهها از امنیتی تا دفاعی از سیاسی تا اقتصادی و همکاری در پروندههای منطقهای را پشت سر میگذارند که هر دو این کشورها در رابطه با ایالات متحده و اروپا با چالشهای جدی روبهرو هستند. در مجموع دیدارهای روز گذشته ولادیمیر پوتین با همتای ترک و سایر مقامهای ترکیه پروندههای بسیاری روی میز قرار داشت که رسانههای روسی و ترک ماجرای سوریه و همچنین تحویل موشکهای اس- 400 را پررنگتر از سایر موضوعات دانستند. ولادیمیر پوتین امروز (چهارشنبه) نیز در نشست سه جانبه با حضور روسای جمهور ترکیه و ایران شرکت خواهد کرد که البته خروجی رسمی آن بیانیهای پیرامون تصمیمهای جدید اتخاذ شده درباره سوریه است. مقامهای کرملین پیش از راهی شدن پوتین به سمت ترکیه اعلام کردند که هیاتی عالیرتبه در تمام حوزههای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و نظامی پوتین را در سفر به پایتخت ترکیه همراهی میکنند.
مشاور رییسجمهور روسیه همچنین در بخشهایی از سخنان خود اعلام کرد که هیاتهای روسیه و ترکیه پیش از عزیمت پوتین به آنکارا تماسهای بسیار زیادی با هم داشتهاند و دستورکارهای بسیاری برای توسعه و تعمیق روابط کرملین - آنکارا وجود دارد. با چنین اوصافی به نظر میرسد که روسیه و ترکیه در حال تجربه توسعه بیسابقه رابطه دوجانبه باشند. یکی از اصلیترین دستورکارهای پوتین در ترکیه افتتاح پروژه ساخت نخستین نیروگاه هستهای برای این کشور است. پروژهای که میتواند به رویای 60ساله ترکها جامه عمل بپوشاند و گفته میشود که در سایه آن نخستین نیروگاه هستهای ترکیه تا سال 2023 با ظرفیت تولید 4800 مگاوات به بهرهبرداری خواهد رسید. روسیه دومینویی از کمک به کشورهای منطقهای برای راهاندازی و بهرهبرداری از نیروگاههای هستهای را به راه انداخته است و ترکیه نیز یکی از زنجیرههای این دومینو به حساب میآید. مقامهای روسیه میگویند که با این کار پایههای اولیه صنعت هستهای در ترکیه را راهاندازی میکنند و این اقدام میتواند به استفاده ترکیه از صنعت هستهای برای مصارف صلحآمیز منتهی شود.
در جریان کنفرانس تلفنی که پوتین و اردوغان پیش از سفر رییسجمهور روسیه به ترکیه با هم داشتند قرار شد که دوطرف در مدت زمان حضور 48ساعته پوتین در ترکیه مجموعهای از پروندههای کاری مشترک را بررسی کنند که اصلیترین آنها تسریع تلاش برای یافتن راهکاری سیاسی به منظور پایان دادن به بحران در سوریه است. گفته میشود که همکاریهای اطلاعاتی - امنیتی و نظامی ترکیه و روسیه در چند ماه اخیر عمق بیشتری پیدا کرده است. روسای جمهور روسیه و ترکیه پس از شرکت در نشست سهجانبه با حضور ایران در شورای همکاریهای دو کشور در سطح رییسجمهور شرکت خواهند کرد که عمده بحثها در این شورا پیرامون همکاریها و قراردادها در حوزه انرژی خواهد بود. ترکیه دومین خریدار گاز طبیعی از روسیه است و به نظر میرسد که برنامههایی برای توسعه این همکاریها نیز در جریان است. در زمینه همکاریهای نظامی نیز پوتین فرجام قرار داد فروش اس- 400 به این کشور را در این سفر مشخص خواهد کرد. گفته میشود که روسیه برای تحویل این سیستم موشکی به ترکیه تا پیش از سال 2020 عزم خود را جزم کرده است. مساله خرید سیستم موشکی اس- 400 روسی از سوی ترکیه خشم ایالات متحده را برانگیخته است و پیش از این گفته شده بود که اگر ترکیه در این مسیر گام بردارد یا با تحریمهای مستقیم امریکا مواجه خواهد شد یا امریکا از فروش جنگندههای اف- 35 به این کشور خودداری خواهد کرد. با این وجود دولت رجب طیب اردوغان به ایالات متحده اعلام کرده که تصمیمی برای تغییر قرارداد خود با روسها در این زمینه ندارد.
درحالی که استراتژی ایران، روسیه و ترکیه استفاده از بازیگران و روابط منطقهای برای حل بحرانهای منطقهای است اما به نظر میرسد که مجموعهای از تنشهایی که هرکدام از این کشورها با اروپا و امریکا تجربه میکنند نیز در سوق دادن آنها به در کنارهم ایستادن بیتاثیر نبوده است. روسیه در حالی به تعمیق رابطه با ترکیه میاندیشد که بحران مسکو با کشورهای اروپایی که از زمان الحاق کریمه به خاک روسیه آغاز شده بود به جای کمرنگتر شدن در حال تعمیق است که آخرین نمونه آن نیز در ماجرای متهم کردن روسیه به مسموم کردن جاسوس سابق تبلور پیدا کرد. ترکیه نیز به دلیل اقدامهای نظامی در سوریه و همچنین انتقادهای حقوق بشری اروپا از دولت اردوغان رابطه بسیار پرتنشی با قاره سبزنشینها را تجربه میکند.
به اعتقاد تحلیلگران روسیه و ترکیه اختلافها و رقابتهای سنتی با هم را به حاشیه راندهاند تا در سایه این نزدیکی بتوانند رابطه اقتصادی مستحکمتری را تجربه کنند. ایستادگی ترکیه برای خرید سامانه موشکی اس- 400 از روسیه در حالی که ترکیه عضو ناتو به حساب میآید و همچنین به راهاندازی نخستین تاسیسات هستهای ترکیه توسط روسیه بیخ گوش اروپا در حاشیه مدیترانه و تفاهم برای ساخت خط لوله انتقال گاز ترک استریم از روسیه به ترکیه را میتوان از نشانههای نزدیکتر شدن بیمحابای آنکارا و مسکو به هم دانست. برخی تحلیلگران معتقد هستند که رابطه روسیه و ترکیه در سال جدید رشد بسزا و قابل توجهی را تجربه کرده است و دو طرف آموختهاند که میتوانند برای حل و فصل منافع فوری با هم دست شراکت بدهند. ترکیه در حالی بر تعداد لایههای همکاری خود با روسیه میافزاید که همزمان بر میزان تنش میان این کشور با اتحادیه اروپا افزوده میشود. گفتوگوهای الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا به بنبست خورده و متوقف شده است و همچنین اروپاییها بهشدت منتقد رفتارهای حقوق بشری دولت اردوغان هستند. در حالی که اروپا نسبت به عملیات نظامی ترکیه در سوریه برای سرکوب کردها انتقادهای جدی دارد اما ترکیه اروپا را به حمایت از کردهایی که این کشور تروریست میداند متهم میکند و همزمان اعتقاد دارد که برخی کشورهای اروپایی در پشت پرده کودتای نافرجام علیه اردوغان در سال 2016 دست دارند. رابطه ترکیه با ایالات متحده حتی پرتنشتر از قبل هم شده و ماجرای عدم استرداد فتحالله گولن از امریکا به ترکیه بسیار دردسرآفرین شده است. هفته گذشته که موجی از اخراج دیپلماتهای روسی در میان کشورهای عضو ناتو راه افتاده بود ترکیه به صراحت اعلام کرد که وارد این حلقه نخواهد شد و رابطه آنکارا با مسکو را متشنج نخواهد کرد.
سوریه و برجام روی میز مذاکره در آنکارا
حسن روحانی، ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان امروز درراستای دور جدیدی از نشستها پیرامون ابتکار آستانه برای حل و فصل بحران سوریه با هم دیدار خواهند کرد. به گفته مشاور ریاستجمهوری روسیه قرار است که در این نشست سهطرف با صدور بیانیهای مشترک بر حمایت از تمامیت ارضی، استقلال و انسجام در سوریه تاکید کنند. قرار است که درنشست امروز روسای جمهور درباره اجرای توافقهای انجام گرفته در سوچی با هم گفتوگو کنند و همزمان تصمیمهای اتخاذ شده در کنگره گفتوگوهای ملی سوریه را هم پیگیری کنند. همچنین سه کشور متعهد خواهند شد که بر تلاشها برای تضمین آتشبس در سوریه بیفزایند و همچنین گامهای اضافی برای تقویت آتشبس و کاربرد بیشتر مناطق کاهش تنش بردارند.
مقامهای متفاوت روسیه، ایران و ترکیه در بزنگاههای متفاوت تاکید کردهاند که هیچ راهحل نظامی برای حل بحران در سوریه وجود ندارد و کلام آخر درباره سرنوشت سیاسی بشار اسد و فرجام سوریه را مردم سوریه باید به زبان بیاورند. همچنین گفتوگو درباره قانون اساسی سوریه نیز در زمره سوژههایی است که بر روی میز رایزنیهای سهجانبه در ترکیه قرار میگیرد. روسیه، ایران و ترکیه اراده کردهاند که تسهیل استقرار کمیته تدوین قانون اساسی با حضور نمایندگان تمام احزاب سیاسی در سوریه را پیگیری کنند. حسن روحانی، رییسجمهور کشورمان که عصر روز گذشته وارد آنکارا شد امروز با ولادیمیر پوتین دیدار دوجانبهای خواهد داشت که گفته میشود علاوه بر مساله سوریه، اجرای برجام نیز یکی از سوژههای آن خواهد بود. ضربالاجل دونالد ترامپ، رییسجمهور ایالات متحده برای خروج از توافق هستهای با ایران در 12 ماه مه نزدیکتر شده است و همزمان حضور چهرههای تندروتر و ایران ستیز در کابینه ترامپ اعضای غیرامریکایی برجام از جمله روسیه را نگران فرجام این توافق هستهای کرده است. روسیه و چین هرچند که در رایزنیهای میان اروپا و امریکا برای آنچه که ترامپ اصلاح برجام میخواند حضور ندارند اما به صراحت اعلام کردهاند که مخالف هرگونه اصلاح برجام یا بازگشایی این توافق هستند.
ایران، روسیه و ترکیه؛ مدیران پرونده سوریه
خبرگزاری فرانسه در تحلیلی درباره رابطه ایران، روسیه و ترکیه مینویسد: در حالی که غرب علاقهای به دخالت نظامی در سوریه ندارد، ایران، روسیه و ترکیه در حال شکل دادن به ائتلافی پایدار برای ادامه مدیریت پرونده سوریه هستند. سه کشوری که قبلا رقبای منطقهای به حساب میآمدند اکنون به نوعی متحدان منطقهای به شمار میروند. این دیدار سهجانبه در حالی صورت میگیرد که ترکیه با حضور نظامی در سوریه به دنبال صدای رساتری در این پرونده است. (لازم به ذکر است که جمهوری اسلامی ایران مخالفت خود را با هراقدامی که تمامیت ارضی سوریه را زیرسوال ببرد اعلام کرده است اما روسیه در مقابل عملیات ترکیه نسبتا با احتیاط برخورد کرده است) .
دیدار میان سه رییسجمهور در حالی صورت میگیرد که دونالد ترامپ اعلام کرده امریکا به زودی از سوریه خارج خواهد شد. اقدامی که بسیاری از تحلیلگران میگویند میتواند مسیر را برای قدرتنمایی و نفوذ بیشتر مسکو، تهران و آنکارا در سوریه باز کند. بسیاری از تحلیلگران اعتقاد دارند که ایران، روسیه و ترکیه هماکنون نیز به بازیگران اصلی در سوریه تبدیل شدهاند. با این وجود برخی از منتقدان نیز میگویند که ابتکارهای آستانه هرچند منجر به برقراری منطقه کاهش تنش یا استقرار آتشبس در سوریه شده اما دستاوردی برای پایان دادن به بن بست سیاسی در این کشور که میان اسد و مخالفانش به وجود آمده ندارد.
از سوی دیگر برخی از تحلیلگران مسائل سوریه نیز اعتقاد دارند که ترکیه با حضور نظامی در سوریه به خصوص در قالب عملیات شاخه زیتون عملا بر موقعیت خود به نسبت ایران و روسیه در سوریه افزود تا از قدرت نفوذ بیشتری در این پرونده برخوردار باشد. در حال حاضر ترکیه، روسیه و ایران هرکدام منافع متفاوتی را در سوریه دنبال میکنند و به عنوان نمونه ترکیه اصلیترین تهدید خود را از جانب کردها میداند و این در حالی است که روسیه بیشتر به دنبال یافتن راهی برای کوتاهتر شدن جنگ و خروج از سوریه است. روسیه علاقهای ندارد که افغانستان جدیدی برای خود دست و پا کند و در بحران سوریه معلق باقی بماند. در این میان برخی تحلیلگران غربی میگویند که هدف ایران برخلاف ترکیه و روسیه توسعه نفوذ خود در سوریه است و این تضارب منافع در آینده میتواند این ائتلاف موجود را از هم بگسلاند.
منبع: روزنامه اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید