امکان دموکراسی مشارکتی در ایران در گفتوگو با رحیم ابوالحسنی
نهادگرایی، گامی مهم بهسوی تحقق دموکراسی
در یک جامعه مشارکتی، احساس سودمندی سیاسی پرورش مییابد، توجه به مسائل دستهجمعی تقویت میشود و به شکلگیری شهروندانی آگاه که بتوانند دلبستگی مستمری به فرایندهای حکومتکردن داشته باشند کمک میکند. این موارد است که دموکراسی مشارکتی را توجیه میکند و مشارکت مستقیم شهروندان در تنظیم نهادهای اصلی جامعه، تجدید سازمان نظام حزبی بهصورتی که مسئولان حزبی بهطور مستقیم در مقابل اعضا پاسخگو باشند و... را سبب میشود.
اعتمادآنلاین| عاطفه شمس- برای بررسی امکان دموکراسی مشارکتی در ایران با دکتر رحیم ابوالحسنی، استاد علومسیاسی دانشگاه تهران و رئیس دفتر حزب اعتماد ملی گفتوگویی را انجام دادهایم. ابوالحسنی میگوید دموکراسیای که ما در حال حاضر براساس قانون اساسی مراد میکنیم، عینیتبخشی به نهادهای دموکراتیکی است که در کشور وجود دارند. او ضمن توضیح این موضوع، همچنین معتقد است به نظر میرسد در حال حاضر، انتخاب مدلهای دیگر از آنجا که ابتنایی به قانون اساسی ندارند گرهگشا نخواهد بود.
وقتی احزاب در ایران بهویژه اصلاحطلبان از حرکت بهسمت دموکراسیسازی سخن میگویند، اساسا چه نوع دموکراسیای را مدنظر دارند؟
دموکراسی تعاریف متعددی دارد و طبیعتا تحقق آن به تناسب فرهنگ و ساختار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی هر کشور ممکن میشود. مهمترین شاخص دموکراسی، تحقق اراده مردم در فرایند تصمیمسازی است؛ یعنی قدرت را از مردم دانسته و بدانیم همانطور که ثروت کشور متعلق به مردم است، قدرت نیز از آن آنهاست و این قدرت و به تعبیر دیگر، اراده مردم، باید تبدیل به تصمیم و اجرا شود. طبیعتا در کشور ما نیز براساس قانون اساسی و نهادهایی که وجود دارند، این امر امکانپذیر است. به این شکل که در وهله اول، بخشی از قدرت جامعه باید در قانون اساسی تحقق پیدا کند و مردم بتوانند براساس اراده خود، خبرگان منتخب خویش را انتخاب کنند. دوم، مردم باید بتوانند آزادانه و براساس فرهنگ و مطالبات خود، رئیسجمهوری را انتخاب کنند. سوم، در انتخابات مجلس است که باید نامزدهای مورد قبول جامعه و متناسب با فرهنگ سیاسی، اجتماعی و اعتقادی آنها در میان نامزدها وجود داشته باشند، تا مردم بتوانند دست به گزینش بزنند. چهارم، شوراهاست که به همین روال است و در نهایت، اگر در مسائل خاصی مردم نظری دارند، باید بهطور مستقیم اعلام شود. بهطور مثال، اگر درباره یک سیاست خاص در سیاستهای
اقتصادی یا در سیاست خارجی، مطالبی وجود دارد یا اگر در درون نهادهای سیاسی، شکاف متوازنی وجود دارد که امکان تصمیمسازی را محدود میسازد، باید با همهپرسی از جامعه نظرخواهی شود و مردم تعیینکننده باشند؛ بنابراین، آنچه از دموکراسی در قانون اساسی ما مراد میشود، به این معناست؛ البته مردم نیز برای اینکه بتوانند این فرایند را درست تعیین کنند به نهادهای واسط نیاز دارند.
منظور از نهادهای واسط دقیقا چیست؟
نهادهای واسط معمولا احزاب و گروههای ذینفوذ هستند؛ بنابراین، مردم در شرایط کنونی نیاز دارند احزاب در کشور فعال باشند و تحزب، عضویت افراد در احزاب و فعالیتهای حزبی هزینه زیادی نداشته باشد و مردم بتوانند با کمک و مساعدت احزاب در انتخاباتهای مختلف نقش خود را ایفا کنند.
به نظر شما در حال حاضر، چه مشکلاتی بر سر راه تحقق دموکراسی مشارکتی در کشور ما وجود دارد؟
مشکلی که به نظر میرسد در حال حاضر وجود دارد، یک مشکل کلی درباره قانون مشارکت سیاسی در کشور است. متأسفانه قانون انتخابات ما غیرحزبی است و نمیتواند بیانگر مطالبات جامعه برای تعیین نمایندگان خود در مجلس شورای اسلامی، خبرگان یا در انتخاب رئیسجمهوری باشد. مشکل عمده این است که یک گفتمان بر کشور حاکم است. از سوی دیگر بخشی از جامعه با افکار افرادی که در شورای نگهبان حضور دارند، همسو نیست؛ یعنی گفتمان و فرهنگ سیاسیای که در میان مردم وجود دارد با فرهنگ و گفتمان سیاسی شورای نگهبان همخوانی ندارد. مشکل دیگر، غیر از نهادهای نمایندگی که عملا صوری شده و کارویژههای خود را ندارند، بیرونرفتن بخش وسیعی از تصمیمات سیاسی و سیاستگذاری، خارج از حوزه مجلس است؛ بهطور مثال، شورای انقلاب فرهنگی، بخش اعظم تصمیمات و سیاستهای فرهنگی کشور را در اختیار گرفته است. این نهادهای موازی یا فرامجلس لزوما با دموکراسی همسو نیستند.
چگونه میتوان در جهت رفع این مشکلات حرکت کرد و با توجه به شرایط جامعه ایران فکر میکنید امکان تحقق کدام یکی از مدلهای دموکراسی برای آن وجود دارد؟
متأسفانه مداخله صاحبان قدرت، مانع از این شده که نهادهای سیاسی در ایران بتوانند کارویژههای خود را نشان دهند. به تعبیر دیگر، نهادهای کشور ما در حال حاضر، صوری شدهاند و نهادهای عینی نیستند. ما باید تلاش برای دموکراسیسازی را براساس نهادگرایی شروع کنیم و به همین نهادهایی که وجود دارند تحقق عینی ببخشیم. احزاب در کشور ما امکان فعالیت ندارند. ما باید براساس همین ساختار موجود، فعالیت احزاب را ممکن کنیم و بعد ببینیم چه نوعی از دموکراسی در کشور ما امکانپذیر است. بنابراین، دموکراسیای که در حال حاضر براساس قانون اساسی مراد میکنیم، عینیتبخشی به این نهادهاست و در حال حاضر نیز مهمترین گامی که میتوانیم در جهت دموکراسی برداریم همین نهادگرایی است؛ یعنی عینیتبخشیدن به نهادهای دموکراتیکی که در کشور وجود دارند. حاکمیت باید تصمیم بگیرد و این نهادها را به معنای واقعی دموکراتیک کند تا بتوانیم ظرفیتهای آنها را شناسایی کرده، کارویژههای مثبت و منفی آنها را پیدا کنیم و با تشخیص نارساییهای آنها در جهت تکمیلشان تلاش کنیم. بنابراین، به نظر میرسد در حال حاضر، انتخاب مدلهای دیگر از آنجا که ابتنایی به قانون اساسی ندارند
گرهگشا نخواهد بود.
منبع: «آسمان آبی»
به کانال تلگرام اعتمادآنلاین بپیوندید
دیدگاه تان را بنویسید