فرزند آیت الله موسوی اردبیلی:
امام به پدرم گفته بودند هر وقت احساس کردید نظرتان با نظر من یکی نیست به نظر خودتان عمل کنید/پدرم با امام در مواردی اختلاف نظر داشتند/ شهید مطهری تاثیر زیادی در حضور آیت الله اردبیلی در شورای انقلاب داشت/ پدرم از همه شعرای کلاسیک هم شعر بلد بودند/ دوره 10
فرزند آیت الله موسوی اردبیلی گفت: امام به پدرم گفته بودند هر وقت احساس کردید نظرتان با نظر من یکی نیست به نظر خودتان عمل کنید
اعتمادآنلاین| سیدعلی موسوی اردبیلی، فرزند معمم آیت الله موسوی اردبیلی که اکنون مسئولیت دفتر آیت الله را بر عهده دارد درباره زوایای زندگی پدرش مصاحبه کرده است که مهمترنی بخش های آن در ادامه می آید:
*من این برداشت یا تقسیم بندی غالبی که حوزه نجف با سیاست کار نداشت یا حوزه قم به گونه ای دیگری بوده است را، صحیح نمی دانم. همان گونه که در حوزه های نجف چنین افکاری بود در حوزه قم هم بود و شاید در قم شدیدتر هم بود. این تقسیم بندی ها و خط کشی ها درست نیست. اساساً نهضت مشروطیت که نهضت سیاسی عظیمی بود از نجف پایه گذاری شد و مرحوم آخوند که زعیم حوزه نجف و مرجع تقلید دنیای تشیع بود محرک اصلی این قضیه بودند . چگونه می توان گفت حوزه نجف به سیاست کاری نداشت؟! یا مثلاً قیام مردم عراق که به آن «ثوره العشرین» می گویند به زعامت و رهبری علمای نجف بود. در این مقطع خیلی از علمای نجف اسلحه دست گرفتند و با انگلیسی ها جنگیدند و آن ها رابیرون راندند. یکی از این افراد مرحوم آیت الله حکیم بوده که در برابر انگلیسی ها جنگیده است. شاید اختلافاتی در نحوه برخورد و نحوه کارکرد وجود داشت اما در این که روحانیت باید در امور اجتماعی و سیاسی دخالت و نظارت کند اختلافی وجود نداشت. منتها ممکن است در هر دوره عده ای شیوه ای را بپسندند و عده ای دیگر شیوه ی دیگری را.
*مرحوم والد ما می فرمودند که از همان دوره ابتدای طلبگی این امور (سیاسی) برایشان جذابیت داشته است و می گفتند من بعد از کودتای 28 مرداد چندین جلسه از دادگاه های مصدق را شرکت کردم. حتی از این دادگاه ها خاطرات هم داشتند که مثلاً افراد چه می گفتند و مصدق چه جواب می داد و ... می گفتند من از قم به عنوان تماشاچی در دادگاه حاضر می شدم و به مباحث گوش می دادم.
*از باب طرفداری نه، فقط از باب اینکه از ماجرا خبردار شوند(در دادگاه مصدق شرکت می کردند). البته در آن زمان که یک طرف مصدق بود و طرف دیگر شاه، طبعا خیلی ها طرفدار مصدق بودند و آن هم چیز بدی نبود. به هرحال طرف مقابل شاه بود و دولتی را سرنگون کرده و جایش نشسته بود.
*در خاطره ای می گفتند در سن 17 سالگی برای تبلیغ به اطراف همدان رفته بودم که متوجه شدم در آن جا خانی است که خون مردم را در شیشه کرده است و هر ظلمی به مردم می کند. می گفتند من بالای منبر رفتم و بر علیه این خان صحبت کردم . بعد از دو جلسه آدم های خان آمدند و تهدید کردند که شما به این کارها چه کار دارید بیایید فقط مسئله بگوید و بروید... پدرم می گفتند که از کارشان دست برنداشته بودند و آنها هم در آخر قصد جان ایشان را می کنند که ایشان اسبی پیدا می کنند و از آن منطقه فرار می کنند. می خواهم بگویم که به هر حال این روحیه از همان زمان در ایشان وجود داشت و طبیعی است زمانی که فردی احساس کند فرد دیگری با روحیه اش همخوانی دارد و مطابق نظرات خودش کارهایی را انجام می دهد به آن سمت جذب می شود. آیت الله اردبیلی هم به سمت امام جذب شدند و در مسیر انقلاب قرار گرفتند.
*بروز و ظهور سیاسی امام بعد از آیت الله بروجردی بود. البته در آن زمان پدر در قم نبودند. مدت کمی بعد از آن هم امام دستگیر و تبعید شدند و ارتباط مستقیمی باهم نداشتند. من یادم است که می فرمودند زمانی که می خواستند از اردبیل به تهران بیایند نامه ای به امام می نویسند و شرایطشان را برای امام توضیح می دهند. ایشان در این نامه گفته بودند شرایط من در اردبیل مناسب نیست و امکان ماندن در اینجا را ندارم و مشورت کرده بودند که باید چه کاری انجام دهند... چون قصد داشتند به تهران بروند. امام پاسخ داده بودند که من صلاح نمی دانم که آقایان شهرستان ها را ترک کنند؛ اگر می توانید در آنجا بمانید و فعالیت کنید اما اگر امکان ماندن و فعالیت ندارید میل خودتان است که چگونه عمل کنید. بعد که به تهران می روند ارتباطشان با امام بیشتر شده بود و یکی دو سفری هم قبل انقلاب به عتبات مشرف شده بودند و صحبت هایی بینشان ردوبدل شده بود تا اینکه بعد از انقلاب ارتباطشان بیشتر شد.
*دیدگاه ایشان نسبت به امام از این جهت بود که می گفتند من امام را فردی می دانستم که مخلص است و می فرمدند من در اخلاص امام هیچ شکی ندارم و اعتقاد داشتند که امام واقعاً سعی شان در مسیری است که خداپسند است و در همان مسیر قدم بر می دارند. اما این که بگوییم معتقد بودند تمام قدم هایی که امام برمیدارند درست بوده است؛ نه، ایشان معتقد بودند هر انسان غیرمعصومی یک سری اعمالی دارند که ممکن است صحیح نباشد. اما پدر می گفتند که من اعتقاد داشتم که امام از روی دانستن و «العلم من عمداً» کار خطایی را انجام نمی دهند و اگر کاری را انجام می دهند واقعاً از روی این است که احساس می کند وظیفه است. می فرمودند اینکه من با امام همکاری می کردم و به فرمایشات امام گوش می دادم از این باب بود که ایشان را فرد مخلصی می دانستم. اما همان گونه که عرض کردم در مواردی هم اختلاف نظر داشتند. در اینگونه موارد ایشان می فرمودند می رفتم و با امام مشورت می کردم و نظر خود را هم می گفتنم. می گفتند من از همان اول که به قوه قضائیه رفتم خدمت امام این مطلب را عرض کردم که به هرحال ممکن است شما به عنوان رهبر و مرجع، نظریات و فتاوایی از لحاظ مبانی و فقهی، داشته
باشید که بر اساس همان مبانی یک سری از کارها را جایز یا واجب بدانید که ممکن است من در بعضی از این موارد از لحاظ فقهی و شرعی با شما هم نظر نباشم. امام گفته بودند هر وقت که احساس کردید نظرتان با نظر من یکی نیست شما به نظر خودتان عمل کنید. فلذا مواردی پیش آمده بود که ایشان به حضرت امام گفته بودند این مواردی که شما فرموده اید از نظر شرعی من با شما موافق نیستم و نمی توانم انجام دهم و شما به فرد دیگری بفرمائید که انجام دهند و امام هم قبول می کردند و کار را به فرد دیگری می سپردند.
*ممکن بوده که (امام و آیت الله موسوی اردبیلی) با هم ارتباط فیزیکی نداشته اند اما اینطور هم نبوده که امام شناخت کافی از فعالیت و شخصیت ایشان نداشته باشند. البته افرادی مانند شهید مطهری تاثیر زیادی در انتخاب شدن پدر داشته اند، شهید مطهری ارتباط زیادی با آقای اردبیلی داشت و در جلسات متعددی با هم شرکت می کردند. لذا مرحوم آقا را خیلی خوب می شناخت. ممکن است وجود چنین افرادی موثر بوده باشد، چون در زمان تشکیل شورای انقلاب اولین فردی که به حضور امام رسید شهید مطهری بود؛ احتمال دارد که امام با ایشان مشورت هم کرده باشند که چه کسانی در شورا باشند و ایشان اسم مرحوم والد ما را هم مطرح کرده باشند. اما زمانی که امام به ایران آمدند هر دو یا سه روزی یک بار با امام ملاقات داشتند و امام هم شناخت کافی و کاملی به دست آورده بودند.
*ایشان از حافظه فوق العاده ای برخوردر بودند و افرادی که با ایشان ارتباط داشتند این موضوع را به خوبی متوجه شده بودند. نسبت به ادبیات و شعر علاقمند بودند و اشعار زیادی هم حفظ داشتند. من یادم است که ایشان می فرمود که یکی از سرگرمی های ما در دوران طلبگی در حوزه، همین مشاعره بود. نه فقط خودشان بلکه اقرانشان که بیشتر از مرحوم مشکینی نام می بردند. می گفتند به اندازه ای ما هردو شعر بلد بودیم که هنگامی که می خواستیم جلسه بگیریم و مشاعره بیت به بیت انجام دهیم، شعر هایمان تمام نمی شود. بنابراین قرار گذاشتیم کسی که شعر می خواند، کل غزل یا قصیده را بخواند نه فقط یک بیت را، تا برنده ی مجلس مشخص شود. یا می گفتند زمانی که با مرحوم دکتر گرجی استاد دانشگاه تهران که در آن زمان در نجف طلبه بوده اند از نجف برمی گشته اند، در ماشین به مشاعره پرداختیم و قرار بر این گذاشتیم که هرکسی باخت به بقیه ناهار بدهد که از نجف تا کرمانشاه مشاعره ما طول کشید؛ در آن زمان جاده ها هم جاده های خوبی نبوده و معمولا مسیر هم طولانی می شد. در کرمانشاه آقای گرجی مشاعره را می بازند و به همه نهار می دهند. در همین اواخر که شاید 3 ماه قبل از فوتشان بود یک
روز که به دفتر آمدند، من خدمتشان عرض کردم که یک مطلبی هم بفرمائید. گفتند برایتان شعر می خوانم و شروع کردند در سن 91 سالگی تقریبا5 یا6 دقیقه ای یک مثنوی را ازحفظ خواندند و لذا تا همین اواخر عمرشان حافظه خوبی داشتند. البته شعر های خوبی هم گفته اند اما خیلی کم است یا به عبارتی کمتر فرصت برای شعرگفتن می گذاشتند. ولی آن چند شعری که سروده اند شعرهای خیلی خوبی است. از همه شعرای کلاسیک هم شعر بلد بودند.
* اینطور نبوده که قبل و بعد انقلاب مبنای فکری ایشان تغییر کرده باشد، مبانی ایشان مبانی واحدی بود. فرقی نداشت بعد از انقلاب یا قبل از انقلاب باشد به عبارتی ظلم بد است فرقی ندارد که در چه دوره ای باشد. اما طبیعی است راهکارهایشان در هر مورد با مورد دیگر فرق می کرد.
*درست است که ایشان در یک دوره 10 ساله سمت اجرایی قضایی داشتد اما واقع امر این بود که ایشان می فرمودند من این دوره را بر خلاف طبعم می دانم. به گفته خودشان برخلاف میلشان بود که به قوه ی قضائیه رفتند. می گفتند اگر هم قبول کردم به جهت آنبود که احساس کردم کاری است که روی زمین مانده است و شاید وظیفه من باشد. البته اصرار مرحوم بهشتی و حضرت امام هم یکی از دلایل اصلی قبولیت این مسئولیت بود. می گفتند من بارها به امام اعلام کردم که شما اجازه دهید من به کارهایی که مطابق با روحیاتم است برسم ولی امام می فرمودند که من فعلاً کسی را ندارم که بخواهم این کار را انجام دهد و شما باید بمانید .
*یک نکته را ایشان در خصوص قشر روحانیت به آن معتقد بود و آن هم این بود که تاکید داشتند روحانیت نباید کاری کند که سمت پدری اش در جامعه از دست برود و نباید وارد دعواها و کشمکش های شود که سبب شود روحانیت یک طرف دعوا قرار بگیرد. همیشه باید طوری رفتار کند که مردم به چشم پناهگاه به آن نگاه کنند. همانطور که همیشه در طول تاریخ بوده است. فلذا آن مواردی که بعضاً دخالتی صورت می گرفت که این ابعاد روحانیت را مخدوش می کرد، مورد قبول ایشان نبود و به اینگونه امور انتقاد داشتند .
* یکی بحث این است که روحانیت نباید در سیاست باشد و یک بحث این است که نباید در امور جزئی وارد شود که جایگاه روحانیت را مخدوش کند. این دو موضوع دو حرف است. روحانیت باید در سیاست باشد. ابعاد و گستره ی زندگی اجتماعی است و قابل تفکیک نیستند و نمی توان محدوده مشخص کرد زیرا درهمه جا اموری در هم تنیده هستند. اما بحث سر این است که چگونه باید عمل کنیم؛ با اینکه روحانیت در امور سیاسی دخالت می کند و نظرهایش را هم بیان کند اما سبب نشود فلسفه وجودی روحانیت مخدوش شود و به واسطه ورود برخی کارها نباید جایگاه اش را از دست بدهد. اساساً روحانیت چرا در مباحث سیاسی و اجتماعی دخالت می کند به خاطر این که یک جایگاهی دارد و می خواهد از این جایگاه برای منفعت عموم و پیشبرد اهداف اسلام استفاده کند. حال اگر این جایگاه را از دست بدهد دیگر فعالیتش معنا ندارد.
* ایشان می فرمودند برای دور اول ریاست جمهوری که در حزب جمهوری بحث پیش آمد و اسم شهید بهشتی مطرح شد، با اینکه با مرحوم بهشتی دوستی دیرینه داشتم و واقعاً هم ایشان را برای این کار اهل می دانستم و هم می دانستم که شهید بهشتی فرد متقی و کاربلدی است که اگر این سمت را داشته باشند می توانند آن مسئولیت را به خوبی انجام دهد؛ ولی با این وجود مخالفت کردم و دلیل مخالفتم هم این بود که صلاح نمی دانستنم که روحانیت در این گونه امور دخالت کند. ما باید از یک پله بالاتر کارهایمان را انجام دهیم. می گفتند دخالت روحانیت در این گونه موارد را درست نمی دانم. بعد امام همین حرف را تایید و با نامزد شدن شهید بهشتی مخالفت کردند. اما بعدها به مرور زمان ضرورت هایی سبب شد که کارهایی انجام شود. از طرفی جنگ بود و از طرف دیگر کادر آماده برای کار اجرایی وجود نداشت و افرادی که برای انقلاب کار می کردند جوان بودند. افرادی پخته ، کارآزموده که بتوانند مسئولیت این کار را به عهده بگیرند و امور را انجام بدهند، کم بودند.
*ایشان معتقد بود اگر احکام اسلام جاری می شوند برای رسیدن به یک هدف عالی است اما اگر زمینه برای جاری شدن یک حکم خاص وجود ندارد، اگر آن حکم بخواهد جریان پیدا کند به هدف و غایت اصلی ضربه می زند و اصل وجهه اسلام مخدوش می شود، حاکم شهر اختیار دارد که بگوید این حکم از باب مصلحت جاری نشود و قابل اجرا نیست. ممکن است حالا این حکم سنگسار باشد یا مورد های دیگر و ایشان در خیلی از موارد چنین نظراتی داشتند .
*ایشان یک مشکل و معضلی که در حوزه می دیدند این بود که حوزه قریب 100 یا 150 سال است که از مسائل روزمره مردم دور افتاده و در مورد مسائلی صحبت می کند که دیگر مسائل مردم نیست؛ در حالی که امروز مسائل مردم تغییر کرده است. البته این بحثی بود که بر حوزه عارض شده بود. اینطور نیست که از اول اینطور بوده باشد، اتفاقاً از اول فقها مسائل را نگاه می کردند و گام به گام با مردم پیش می رفتند.
*ایشان معتقد بودند که اگر حوزه می خواهد در عرصه بماند باید پاسخ گوی نیاز مردم باشد. اگر مردم احساس کنند مطالبی که حوزه می گوید به دردشان نمی خورد قطعاً به سراغ آن نمی روند. فلذا یکی از وجوهات تاسیس دانشگاه مفید هم این موضوع بود.
منبع: جماران
دیدگاه تان را بنویسید