الیاس حضرتی: تاسف برای موگابه!/ چرا زیمباوه دیر از دست موگابه خلاص شد
الیاس حضرتی نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در یادداشتی در روزنامه اعتماد به بررسی و مقایسه عملکرد «نلسون ماندلا» و « رابرت موگابه» دو انقلابی ضداستعماری در قاره آفریقا پرداخت، وی شادمانی مردم از برکناری موگابه را «مایه تأسف» برای او دانست.
اعتمادآنلاین| متن کامل این یادداشت به شرح زیر است:
اوضاع زیمبابوه در سالهای اخیر بسیار نابسامان و باعث تاسف شده است. زیمبابوه در سال ١٩٨٠ یعنی زمان به قدرت رسیدن موگابه، به لحاظ تولید و سرانه اقتصادی در وضعیت به نسبت مناسبی قرار داشت و از نظر شاخص توسعه انسانی در رتبههای میانی کشورهای جهان بود. ولی اکنون تقریبا به ردههای آخر رفته است. این کشور تا مدتی پیش با تورمهای صدها هزاری مواجه بود که در تاریخ سابقه نداشته است. بخش اعظم مردم زیر خط فقر یا بیکار هستند. بیش از یک سوم جمعیت ایدز دارند و به همین دلیل متوسط امید به زندگی از ٥٥ سال به ٣٥ سال کاهش یافته است. شاید برای نخستین بار باشد که یک رهبر مبارز علیه استعمار و آزادکننده کشور، از اوج محبوبیت چنان تنزل و سقوط کند که محترمانه علیه او کودتا کنند و هیچ کشوری در جهان اعتراض نکند. حتی کشورهای آفریقایی که از طریق اتحادیه آفریقا اقدام مشترک علیه کودتاچیان میکنند در این مورد هیچ واکنش منفی نشان ندادهاند، در حالی که همین چند سال پیش بود که موگابه رییس دورهای این اتحادیه شده بود و تاکنون چندبار علیه کودتاگران در کشورهای عضو دخالت موثر کرده بودند، ولی دولتهای آفریقایی در مورد کودتای زیمبابوه هیچ واکنشی از
خود بروز ندادند و به نوعی حتی از آن استقبال کردند. این ربطی به مخالفت غرب با موگابه ندارد بلکه یک واقعیت روشن است. متاسفانه برخی میکوشند به زیر کشیدن موگابه را به توطئه غرب علیه او ربط دهند. در حالی که هم مردم زیمبابوه به خیابانها آمدند و از سقوط او خوشحال شدند و هم اعضای حزب او در برکناریاش جشن گرفتند و رقصیدند و نمیتوان اینها را به توطئه غرب تقلیل داد. اینها نشانه استبداد اوست که کسی را برای خود نگذاشته بود. همین واقعیت برای حق بودن سرنگونی او کفایت میکند.
هنگامی که سرنوشت رابرت موگابه، رییسجمهور زیمبابوه را با سرنوشت نلسون ماندلا مقایسه میکنیم دچار حیرت و تاسف میشویم. حیرت و تاسف از این رو که یکی از محبوبترین مبارزان ضد استعمار چگونه رفتار کرده است که امروز همه از کودتا علیه او خوشحال هستند؟ چگونه یک پیرمرد ٩٣ ساله همچنان اصرار دارد که بهتر از همه میفهمد و باید در سریر قدرت بماند؟ در حالی که آمارها و اعداد و ارقام و نیز مشاهدات عادی نشان میدهد که سراسر این کشور را فقر و فساد در برگرفته است؟ چرا از سال ١٩٨٠ تاکنون یعنی حدود ٣٧ سال باید در رأس قدرت کشور باشد؟ و همچنان یکی از مهمترین برنامههای کشورش گرفتن جشن تولدهای سالانه برای او باشد؟! آیا این طبیعت مبارزهای است که او علیه آپارتاید و نژادپرستی آغاز کرد؟ اگر پاسخ مثبت است، پس چرا سرنوشت رهبر آفریقای جنوبی به گونه دیگری رقم خورد؟ و هنگامی که نلسون ماندلا فوت کرد، چرا برنامه خاکسپاری و مشایعت او به یکی از بزرگترین مراسم سیاسی بینالمللی تبدیل شد؟
واقعیت این است که زیمبابوه و آفریقای جنوبی همسایه یکدیگر هستند. در هر دو کشور رژیمهای نژادپرستانه مشابهی حکومت میکردند، بنابراین مساله مردم هر دو کشور یکسان بود. ماندلا و موگابه کمابیش از یک نسل بودند و فقط چند سال اختلاف سن داشتند. هر دو نفر چند دهه علیه رژیم آپارتاید مبارزه کردند و زندان رفتند. سطح تحصیلات هر دو نیز کمابیش یکسان بود. هر دو در سطح رهبری حزب و سازمان آزادیبخش کشور خود بودند، هر دو پیروز شدند و هر دو بلافاصله در رأس هرم قدرت کشور خود قرار گرفتند. ولی نتیجه کار این دو سیاهپوست انقلابی به کلی با یکدیگر متفاوت شد. موگابه کشور خود را به ویرانهای تبدیل کرده که فساد و تباهی آن را در برگرفته است و خودش نیز یکی از منفورترین رهبران کشورهای جهان است. در مقابل ماندلا پس از یک دوره حضور در قدرت، کنارهگیری کرد و اجازه داد که روند دموکراسی در آفریقای جنوبی تکمیل شود و خودش نیز به محبوبترین سیاستمدار تبدیل شد. موگابه به نخستین رهبر انقلابی تبدیل شد که علیه او کودتا شده است. البته پیش از این هم علیه رهبران انقلاب کودتا شده بود، نمونهاش پاتریس لومومبا، ولی کودتاچیان علیه او را جنایتکاران تشکیل
میدادند و جهان در ماتم کشته شدن پاتریس لومومبا عزادار شد. در حالی که اکنون همه یک نفس راحتی کشیدهاند و باید پرسید که چرا مردم زیمبابوه این همه دیر از دست موگابه خلاص شدهاند؟
ریشه این تفاوت را میتوان در ویژگیهای فردی یا ساختاری دید. در وجه فردی، ماندلا انسانی فروتن بود که به مردمش ایمان داشت که در غیاب او نیز میتوانند امور را اداره کنند. همین فروتنی بود که او را در سازش قدرتمند کرد و شجاعت سازش را به او ارزانی کرد. در حالی که موگابه برعکس انسانی خودخواه بود که خود را چندین گام جلوتر و برتر از دیگران تصور میکرد که کوهی از تجربه و دانش را بر دوش خود حمل میکند.
او انسانی خودشیفته بود که قربانی این ویژگی خود شد و به دلیل همین خصلت، فاقد شجاعت مصالحه و سازش بود و تا پایان از طریق اعمال قدرت و زور یا اسلحه هدف خود را پیش برد.
در وجه ساختاری شاید بتوان به شیوه مبارزه دو کشور استناد کرد. آفریقای جنوبی در نهایت از طریق گفتوگو و سازش ماندلا با رهبران نژادپرست به تفاهم رسیدند و حکومت نژادپرست جای خود را به حکومت اکثریت سیاهان داد و دو نژاد در کنار یکدیگر زندگی کردند و بحثی از انتقام و خشم نیز به میان نیامد. در حالی که موگابه در زیمبابوه به صورت مسلحانه با حذف سفیدها از قدرت پیروز شد و در ادامه نیز اراضی تحت تصرف آنان را مصادره کرد (فارغ از درست یا نادرست بودن این اقدام) و در نهایت در این کشور، خشم و انتقام بر سازش و تفاهم غلبه کرد.
این تفاوت اثرات گوناگون و متضادی را بر ساختار سیاسی دو کشور برجا گذاشت. شاید بخشی از این تفاوت نیز در ماهیت دو رژیم پیشین و نژادپرست بود. در هر حال این حد از تفاوت در رفتار و سرنوشت دو مبارز و انقلابی در یک مقطع زمانی و با شرایط به نسبت مشابه، درسآموز است.
منبع: اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید