ولادیمیر پوتین وارد تهران میشود
سود و صعود دیپلماسی
حضور روسای جمهور روسیه و آذربایجان به شکل همزمان در ایران اتفاق ناخوشایندی از نظر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی است. روزنامه اسراییلی هاآرتص که رویکرد چپگرایانه در رسانههای اسراییلی دارد همزمان با سفر پوتین و الهام علیاف به تهران در تحلیلی در این باره نوشته است: توسعه رابطه میان کشورهایی که دوست تلآویو به حساب میآیند با ایران عملا اقدام خوشایندی در نظر اسراییل نیست.
اعتمادآنلاین | تهران امروز میزبان ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه است، هرچند که سفر رییسجمهور فدراسیون روسیه به ایران اینبار نیز در قالب دو جانبه صورت نمیگیرد و تهران همزمان میزبان نشست سهجانبه روسای جمهوری ایران، روسیه و آذربایجان خواهد بود اما ذات سفر ولادیمیر پوتین به تهران در رسانههای منطقهای و فرامنطقهای بازتاب بسیاری پیدا کرد. رییسجمهور روسیه پیش از این در آذرماه سال ١٣٩٤ به تهران سفر کرد. در آن مقطع زمانی نیز پوتین برای شرکت در اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز به تهران سفر کرد و در اقدامی خارج از تشریفات دیپلماتیک، مستقیم از فرودگاه مهرآباد به دیدار مقام معظم رهبری رفت. هرچند که جزییات گفتوگوها در آن دیدار هیچگاه علنی نشد اما دیدار فوق به شکل کم سابقهای قریب به دو ساعت طول کشید. در تصاویر منتشر شده از دیدار فوق، جعبه بزرگ سبزرنگی مقابل رهبر ایران و رییسجمهور سوریه قرار گرفته بود که هدیه ویژه ولادیمیر پوتین برای مقام معظم رهبری بود. چندساعت پس ازاین دیدار اعلام شد که در جعبه سبز رنگ فوق یکی از قدیمیترین نسخ خطی قرآن کریم بود که تقدیم رهبر ایران شد. اینبار نیز به گفته کرملین،
ولادیمیر پوتین روز چهارشنبه پس از ورود به تهران با مقام معظم رهبری دیدار خواهد کرد.
همکاریهای اقتصادی، سوریه و برجام؛ اصلیترین سوژههای روی میز
هرچند که رسانههای منطقهای و فرامنطقهای در پوشش خبر مربوط به سفر پوتین به تهران تاکید داشتند که این سفر به منظور دیدار سهجانبه روسای جمهور ایران، آذربایجان و روسیه صورت میگیرد اما تنوع سوژههایی که برای دیدار ولادیمیر پوتین و مقامهای ایران روی میز چیده شده نیز کم نیست؛ پروندههای مشترک منطقهای مانند سوریه، بحرانهای متعدد در خاورمیانه، نقش ایران و روسیه در افغانستان، پروندههای یمن و عراق، رابطه منجمد شده تهران -ریاض، فرجام توافق هستهای ایران با ١+٥، همکاریهای تهران و مسکو در حوزه انرژی و مساله بهای جهانی نفت.
براساس برنامهریزیهای اعلام شده پوتین در مدت زمان حضور در تهران علاوه بر دیدار با مقام معظم رهبری با حسن روحانی، رییسجمهور ایران و همچنین همتای آذربایجانی خود نیز دیدار دو و سهجانبه خواهد داشت. با وجود آنکه حوزههای متنوعی میان ایران و روسیه برای بحث و تبادل نظر وجود دارد اما به نظر میرسد که سوریه در راس سوژههایی خواهد بود که قرار است در مورد آن در تهران مشورتهایی میان تهران و مسکو صورت بگیرد. به گفته سخنگوی کرملین، دیدار با رهبر و رییسجمهور ایران، شرکت در نشست سه جانبه با حضور روحانی و الهام علیاف، رییسجمهور آذربایجان در زمره برنامههای پوتین در این سفر یکروزه کاری است. وی همچنین تاکید کرد که قرار است روسایجمهور سه کشور در مورد افزایش حجم رابطه تجاری سه جانبه با هم گفتوگوهای مفصلی داشته باشند.
با وجود آنکه در رسانههای بینالمللی ابعاد سیاسی سفر ولادیمیر پوتین به تهران بیشتر مدتوجه قرار میگیرد اما به نظر میرسد که مقامهای ایران و روسیه قصد دارند بیشتر تمرکز خود را روی بحثهای اقتصادی قرار دهند. ابراهیم رحیمپور، معاون آسیا و اقیانوسیه وزارت امور خارجه در توضیحاتی درباره سفر ولادیمیر پوتین و الهام علیاف به ایران میگوید: این دومین دور مذاکرات سهجانبه میان ایران، روسیه و آذربایجان خواهد بود. نخستین دور این مذاکرات قریب به یک سال و نیم پیش در باکو برگزار شد و در همان زمان قرار شد دومین دور رایزنیهای سه جانبه در تهران برگزار شود که این اتفاق امروز رخ میدهد. سوژه اصلی این رایزنیها نیز کریدور شمال به جنوب است. موضوع ترانزیت با توجه به موقعیت کشور در دوره ریاستجمهوری آقای روحانی جایگاه ویژهای پیدا کرده است اما معتقدم در هر سه موضوع گردشگری، ترانزیت و تجارت در ایران ظرفیتهای زیادی برای همکاری وجود دارد و سه کشور در بخش همکاریها در حوزه تجارت و توریسم هم فعال شدهاند. درحالی که اقامت ولادیمیر پوتین در ایران یک روزه خواهد بود اما به نظر میرسد که پس از مسائل مربوط به همکاریهای اقتصادی و همچنین
همکاریهای ایران و روسیه در سوریه، برجام نیز یکی از اصلیترین موضوعات مورد بحث میان روسای جمهور ایران و روسیه باشد.
نگاه اقتصادی آذربایجانیها به دیدار سهجانبه
در شرایطی که همکاریهای ایران و روسیه در حوزههای سیاسی به خصوص در چند سال اخیر با شکلگیری بحران امنیتی - سیاسی در سوریه پررنگتر شده است اما برای آذربایجانیها ابعاد اقتصادی این همکاری سهجانبه بس پررنگتر است. وزیر امور خارجه آذربایجان که البته کشورش از رابطه حسنهای با تلآویو برخوردار است درباره نشست سهجانبه در تهران به خبرنگاران گفت: مهمترین دستور کار نشست سه جانبه در تهران توسعه کریدور نقل و انتقال شمال به جنوب است. نخستین دور این نشست در باکو برگزار شد و ما برای دومین بار در تهران گردهم میآییم. تهران، مسکو و باکو علاقه فراوانی به تعمیق همکاریهای سه جانبه با هم دارند و آذربایجان حتی حاضر است برای تکمیل بخشهای ریلگذاری نشده به ایران وام قابل توجهی نیز بدهد. وزیر اقتصاد ما درباره شرایط اعطای این وام به ایران با مقامهای همتای خود که اخیرا به باکو سفر داشتند صحبت کرده است. کریدور شمال به جنوب در صورت تکمیل و توسعه نه تنها برای ایران و روسیه و آذربایجان بلکه برای کشورهایی مانند ویتنام و هندوستان هم منافع بسیار زیادی خواهد داشت.
کریدور شمال به جنوب که یک خط نقل و انتقال است، قرار است اروپای شمالی را به آسیای جنوب شرقی پیوند دهد و به عنوان یک پیونددهنده خطوط راه آهن روسیه، ایران و آذربایجان با هم عمل خواهد کرد. براساس برآوردهای اولیه قرار است که سالانه ٥ میلیون تن کالا از طریق این کریدور جابهجا شود و در آینده نیز این رقم به ١٠ میلیون تن خواهد رسید.
تهران - مسکو؛ هم متحد، هم رقیب
خبر حضور ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه در ایران برای نخستینبار تنها چند روز پس از اعلام عدم پایبندی تهران به برنامه جامع اقدام مشترک از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهور ایالات متحده صورت گرفت. شاید معنای حضور پوتین در تهران برای فرجام برجام تا حد و اندازهای نباشد که برخی رسانههای غربی ادعا میکنند اما این نکته نیز قابل فراموشی نیست که روسیه هم در بسیاری از پروژههای هستهای ایران شریک جدی به حساب میآید و هم در مدت زمان دو سال گذشته از عمر توافق هستهای ایران با ١+٥ در بزنگاههای مختلف از قوه سیاسی خود برای تاثیرگذاری بر امریکا استفاده کرده است. در حال حاضر دونالد ترامپ کنگره امریکا را مکلف به تصمیمگیری درباره توافق هستهای کرده و حتی تهدید کرده است که اگر برجام به میل امریکا اصلاح نشود وی شخصا کلید پایان حضور امریکا در برجام را فشار خواهد داد. در چنین فضایی که اروپاییها سرسختانه کنار ایران در پرونده برجام ایستادهاند رییسجمهور روسیه نیز با سفر به تهران بر استحکام رابطهای صحه میگذارد که در شش سال گذشته جنبههای متنوعتری از سیاسی تا امنیتی و از نظامی تا اقتصادی را تجربه کرده است. ایران و روسیه که
شاید زمانی تنها نقطه اشتراک پررنگ آنها مساله شراکت در دریای خزر بود، اکنون در بسیاری از پروندههای منطقه خاورمیانه نیز با هم حرف و هدف مشترکی پیدا کردهاند. خبرگزاری متعلق به صدا و سیمای چین در مطلبی تحلیلی به بررسی ابعاد متفاوت سفر پوتین به تهران پرداخته و در بخشهایی از این گزارش تحلیلی نوشته است: اهداف مشترکی که ایران و روسیه هم در دریای خزر و هم در خاورمیانه دارند اندک اندک آنها را همزمان به متحدانی در برخی پروندههای منطقهای و البته رقبایی در نقشی که میتوانند با اروپا بازی کنند بدل کرده است. رابطه میان ایران و روسیه از زمان حضور حسن روحانی، رییسجمهور ایران در دولت از سال ٢٠١٣ تا به امروز رشد صعودی قابل توجهی را تجربه کرده است. مسکو و تهران در چندسال اخیر منافع استراتژیک بسیار مهمی با هم داشتهاند و هر دو در بیاعتمادی به غرب (اروپا و امریکا) با هم اتفاق نظر دارند. این سومین سفر ولادیمیر پوتین به ایران از زمان حضور حسن روحانی در قدرت و در مجموع چهارمینباری است که وی به تهران سفر کرده است. نکته قابل توجه در مورد رابطه روسیه و ایران در دوره حسن روحانی این است که وی نخستین رهبر یک کشور بینالمللی بود
که پس از پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاستجمهوری ایران به تهران سفر کرد. این سفر نیز نخستین سفر پوتین به ایران پس از پیروزی حسن روحانی در انتخابات اخیر بود که جواز حضور وی در دور دوم ریاستجمهوریاش را هم داد. ولادیمیر پوتین که نخستینبار در سال ٢٠٠٧ میلادی به ایران سفر کرده بود امروز پس از آخرین سفر که در سال ٢٠١٥ رخ داد به تهران آمده است.
نیاز مسکو به رابطه حسنه با تهران
مقامهای ایران و روسیه در چهارسال گذشته رفت و آمدهای متنوعی را تجربه کردهاند. از دید و بازدیدهای روسای جمهور دو کشور در حاشیه اجلاسهای منطقهای و بینالمللی تا سفر وزرای امور خارجه دوکشور به پایتختهای هم و البته دیدارهای وزرای دفاع و مقامهای نظامی ایران و روسیه در مسکو یا تهران. اوایل ماه مارس سال جاری بود که روحانی برای نخستینبار در جامه رییسجمهور ایران به روسیه سفری رسمی و دوجانبه داشت. در جریان این سفر دو کشور مجموعا ١٤ توافقنامه همکاری در حوزههای امنیتی، اقتصادی، علمی و فرهنگی امضا کردند. ولادیمیر پوتین در جلسه میزبانی از روحانی اعلام کرد که حجم رابطه تجاری تهران و مسکو در سال ٢٠١٧ میلادی ٧٠ درصد رشد در مقایسه با سال ٢٠١٦ خواهد داشت. همزمان مقامهای بانکی دو کشور از زمان برداشته شدن تحریمهای هستهای ایران در حال کار روی پروژه ایجاد بانک مشترک هستند تا به واسطه آن ارتباطهای مالی میان دو کشور همسایه آسانتر از پیش شود.
دریای خزر در حقیقت قلب انرژی منطقهای است و با توجه به موقعیت جغرافیایی که دارد به نامزد مهمی برای جلب رقابتهای سیاسی بدل شده است. روسیه و ایران همواره در سالهای اخیر رویکردهای امنیتی یکسانی نسبت به دریای خزر داشتهاند و تلاش کردهاند بحران قره باغ را نیز به نوعی حل و فصل کنند. ایران و روسیه حتی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق در سال ١٩٩١ نیز دو همسایه هم مرز با دریای خزر باقی ماندند و روسیه همواره به ایران به چشم آرامترین کشور در مرز جنوبی خود نگاه کرده است. دمیتری ترنین، از تحلیلگران مسائل روسیه و ایران تاکید دارد که برای روسیه ماهیت نظام در ایران اهمیتی ندارد و حقیقت این است که مسکو در هرحالتی به رابطه حسنه با تهران نیاز دارد. درحالی که روسیه تلاش میکند رابطه اقتصادی خود را با کشورهای عضو خاورمیانه، شمال آفریقا و جنوب آسیا توسعه ببخشد، ایران در این میان یک واسطه مهم است.
بدون همکاری با ایران، هرگز
از سوی دیگر میتوان گفت که رابطه ایران و روسیه که به تازگی وارد فاز استراتژیک نیز شده است تاثیرات منطقهای و جهانی بسیاری دارد. در بستر خاورمیانه میتوان گفت که ایران یک قدرت منطقهای مهم، متحد روسیه و تولیدکننده مطرح انرژی است. در این منطقه ایران همواره نقش کلیدی و مهمی را برعهده داشته است. از سوی دیگر در چندسال اخیر بحرانها در سوریه و سایر کشورهای منطقه مانند عراق نیزبر فضای فعالیت ایران افزوده است. موقعیت جغرافیایی ایران و نفوذی که در کشور بحران زده افغانستان در اختیار دارد به این کشور قدرتی برای حرفی برای گفتن در سطح منطقه و جامعه بینالمللی داده است. برای روسیه، ایران در حوزههای متعدد یک متحد منطقهای قابل اتکا به حساب میآید. در افغانستان، سوریه و مناطق جنوبی اتحاد جماهیر شوروی سابق هر دو کشور دغدغههای مشترک دارند. در سوریه ایران و حزبالله لبنان مسوولیت حمایتهای زمینی از دولت مرکزی در این کشور را برعهده دارند و این در حالی است که روسها نیز با کنترل حریم هوایی سوریه و به کارگیری جنگندههای خود به دولت بشار اسد کمک میکنند. شاید از منظر برخی تحلیل گران ایران کشوری تنها در منطقه خاورمیانهای
باشد که اطراف آن را کشورهای اهل سنت پر کردهاند و به این غربتش در منطقه باید عدم رابطه با امریکا را هم افزود اما روسها سالهاست به این نتیجه رسیدهاند که بدون همکاری با ایران در منطقه از صلح و ثبات خبری نخواهد بود.
پشتیبانی قاطع پوتین از برجام
روسیه در چندسال اخیر به شریک سیاسی و اقتصادی بسیار مهمی برای ایران تبدیل شده است و این در حالی است که هر دو کشور نیز از تحریمهای رنگارنگ غرب در مقاطع متفاوت رنج بردهاند. همین مساله منجر به بیاعتمادی مشترکی شده که این دو کشور شرقی به غرب پیدا کردهاند. از سوی دیگر روسیه در ٩ ماه اخیر با چالش جدیدی در رابطه با امریکا روبه رو شده است. منتقدان روسیه در امریکا ادعا میکنند که این کشور در انتخابات ریاستجمهوری سال ٢٠١٦ ایالات متحده دخالت کرده است و به گونهای رفتار کرده که منجر به پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات شده است. جمعه گذشته بود که دولت دونالد ترامپ پس از مخالفتهای بیشمار نهایتا مجبور شد به دستور کنگره برای تحریم روسیه تن بدهد و لیستی از کمپانیها و شرکتهای روسی را که از این پس مورد تحریمهای امریکا قرار دارند، منتشر کند. این تحریمها به دلیل دخالت روسیه در پرونده اوکراین و همچنین نقش مسکو در انتخابات ریاستجمهوری امریکا علیه این کشور اعمال شده است. مسکو اعمال این تحریمها علیه خود را به اعلام جنگ اقتصادی امریکا با روسیه تشبیه کرده است. با توجه به مجموع شرایط میان روسیه و امریکا میتوان گفت که رابطه
مسکو و واشنگتن نهتنها به بدترین که به خطرناکترین سطح در سالهای اخیر رسیده است. ایران نیز در پارهای از این وضعیت با روسیه همدرد است. ایران سالها به دلیل فعالیتهای هستهای خود تحت تحریمهای امریکا و غرب قرار داشت و امیدوار بود که با حصول توافق هستهای در سال ٢٠١٥ میلادی شاهد برداشته شدن دایمی این تحریمها باشد. هرچند که تحریمهای هستهای ایران برداشته شدهاند اما دولت دونالد ترامپ اخیرا گامهای خطرناکی برداشته که میتواند حیات توافق هستهای و البته فرجام تحریمهای هستهای ایران را تحتالشعاع قرار دهد. در چنین شرایطی ولادیمیر پوتین رییسجمهور روسیه بارها به صراحت اعلام کرده که به حمایت از توافق هستهای ایران ادامه میدهد. اوایل ماه اکتبر بود که پوتین در اظهاراتی درباره برجام گفت: ما به حمایت از توافق هستهای با ایران که با دولت قبلی امریکا به دست آمد، ادامه میدهیم و این در حالی است که همه میدانند ما و دولت اوباما در بسیاری از حوزهها با هم مخالف نبودیم اما در مورد برجام اتفاق نظر داشتیم.
روسیه همچنین بارها و بارها هشدار داده که خروج امریکا از توافق هستهای ضربه مهلکی هم به قواعد بینالمللی و هم تلاشها برای خلع سلاح هستهای است. پس از آنکه توافق هستهای با ایران در سال ٢٠١٥ به نتیجه رسید مسکو روند فروش سیستمهای موشکی به ایران را تسریع کرد و چند قرار داد فروش تسلیحات متعارف نظامی میان ایران و روسیه در یک سال گذشته منعقد و اجرایی شده است. در حالی که برخی از کشورهای اروپایی همصدا با دونالد ترامپ از برنامههای موشکی ایران انتقاد کرده و بعضا آن را در تناقض با قطعنامه ٢٢٣١ میدانند اما روسیه در زمره کشورهایی است که بارها تاکید کرده تعبیر امریکا و برخی اروپاییها از بند مربوط به فعالیتهای موشکی ایران نادرست است و ایران طبق قطعنامه ٢٢٣١ از انجام آزمایشهای موشکی که قابلیت حمل کلاهک هستهای را دارند، منع شده است و نه هر آزمایش موشکی. ولادیمیر پوتین در حالی به تهران سفر میکند که ٤٨ ساعت پیش از حضور وی در ایران، حسن روحانی رییسجمهور تاکید کرد که ایران دست از فعالیتهای موشکی مشروع خود برنمی دارد.
نگاه نگران تلآویو به نشست سه جانبه در تهران
حضور روسای جمهور روسیه و آذربایجان به شکل همزمان در ایران اتفاق ناخوشایندی از نظر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی است. روزنامه اسراییلی هاآرتص که رویکرد چپگرایانه در رسانههای اسراییلی دارد همزمان با سفر پوتین و الهام علیاف به تهران در تحلیلی در این باره نوشته است: توسعه رابطه میان کشورهایی که دوست تلآویو به حساب میآیند با ایران عملا اقدام خوشایندی در نظر اسراییل نیست. بنابراین در شرایطی که روسای جمهور روسیه و آذربایجان به ایران سفر کردهاند باید منتظر سر و صدایی از جانب اسراییل میبودیم که تاکنون چنین چیزی به گوش نرسیده است و به نظر میرسد که مقامهای اسراییلی ترجیح میدهند در این مقطع سکوت اختیار کنند. پوتین و علی اف نقطه اشتراکهای بسیاری با هم دارند. هر دو رهبران کشورهای جدا شده از یک تن واحد پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی سابق هستند که منابع نفتی و گازی بسیاری در اختیار دارند. در سایه هر دو رهبر نیز روسیه و آذربایجان رابطه نزدیکی با اسراییل گرفتهاند. این دو کشور را نمیتوان متحد اسراییل خواند اما با توجه به پویایی ژئوپولتیک منطقه روسیه و آذربایجان به سمت رابطه بهتر با اسراییل سوق داده
شدهاند. آذربایجان که دولتی سکولار دارد با اسراییل با ماهیت یهودینشینی آن رابطه حسنه خوبی در چندسال اخیر پیدا کرده و حتی میزان خریدهای تسلیحاتی و تجهیزات نظامی آذربایجان از اسراییل افزایش چشمگیری هم داشته است. هرچند که آذربایجان و ایران در تاریخ معاصر عمدتا رابطه پرتنشی با هم داشتهاند اما باکو در چندسال اخیر تلاش کرد بر رابطه حسنه خود با کشورهای متعدد بیفزاید و در نتیجه هم با روسیه و هم با ایران از در مصالحه وارد شد. آذربایجانیها در دیدارهای مختلف با مقامهای اسراییلی تاکید دارند که بهبود رابطه تهران - باکو صدمهای به رابطه تلآویو - باکو وارد نمیکند و این نکتهای است که در جریان سفر ماه دسامبر نتانیاهو به باکو نیز از سوی مقامهای کشور میزبان به وی اعلام شد. در جریان همان سفر بود که توافقنامههای همکاری میان باکو و تلآویو امضا شد.
در چندماه اخیر اسراییلیها علنا فشار بسیاری را بر روسیه برای ممانعت از نزدیک شدن ایران به مرزهای رژیم صهیونیستی و سوریه وارد کردهاند و این ماجرا در جریان دیدار اخیر نتانیاهو و پوتین در سوچی نیز مطرح شد و پس از آن نیز وزیر دفاع روسیه به اسراییل سفر کرد که در آنجا باز مساله ایران مطرح شده بود. در دو سال اخیر حضور فعالتر روسیه در سوریه برنقش این کشور در بحران سوریه افزود و همین مساله، اسراییلیها را به روسیه به شکل استراتژیک نزدیکتر کرد. در حال حاضر به نظر میرسد که پوتین تلاش میکند به شکل همزمان منافع ایران و اسراییل در سوریه را حفظ کند. نتانیاهو میگوید که ایران نباید پایگاه دایمی در سوریه داشته باشد و این در حالی است که تهران میگوید برای باقی ماندن یا نماندن در سوریه با هیچ کس جز دمشق هماهنگ نمیکند. برخی منابع نزدیک به کرملین نیز اخیرا خبر دادهاند که پوتین قصد ندارد از ایران یا حزبالله لبنان بخواهد که نیروهای مستشاری خود را از سوریه بیرون کنند چرا که حضور آنها را در راستای تامین منافع خود نیز میداند. همزمان روسیه تمایلی به تکرار حملههای نظامی اسراییل به سوریه نیز ندارد و تلاش کرده به تلآویو
اطمینان خاطر دهد که سوریه به محلی برای حمله به اسراییل تبدیل نخواهد شد. از سوی دیگر برخی تحلیلگران مسائل ایران اعتقاد دارند که ایران به دنبال ایجاد پایگاه نظامی ثابت در سوریه نیست و این اقدام را مقرون به صرفه هم نمیداند و سرویسهای اطلاعاتی تلآویو نیز این برآورد را صحیح میدانند و تاکید دارند که تصمیم نهایی در این باره باید در تهران گرفته شود.
دیدگاه تان را بنویسید