خدمت ابراهیم یزدی به استقرار نظام جمهوری اسلامی
کارنامه سیاسی دکتر یزدی را میتوان به دو بخش قبل و بعد از اشغال سفارت امریکا تقسیمبندی کرد. ابراهیم یزدی از اوایل دهه ٤٠ که بعد فارغالتحصیلی از دانشگاه تهران برای تخصص به امریکا رفت و تا دوران انقلاب آنجا ماند، به نوعی از نظر ارتباط با مرحوم امام خمینی یکی از مهمترین چهرهها بود. او در تمام سالهای دهه٤٠ به خصوص از نیمه دوم آن و اویل دهه ٥٠ که جریان اسلامگرا درون اپوزیسیون رژیم شاه جدیتر و پررنگتر شد، تلاش زیادی میکرد که به صورت رابط و پلی بین مرحوم امام خمینی و انجمنهای اسلامی نهضت دانشجویی خارج از کشور در اروپا و امریکا باشد
اعتمادآنلاین- ابراهیم یزدی همیشه سعی میکرد در نشستهایی که در اروپا و امریکا برگزار میشد که رهبریاش با آقای دکتر یزدی بود، به هر کیفیتی شده کنفرانس و همایش را با پیامی از امام و خطاب به دانشجویان مسلمان خارج از کشور شروع کند. بعدها که نهضت جدیتر شد، سفرهای ابراهیم یزدی به نجف افزایش پیدا کرد.
به دیدار امام در نجف میرفت و وقتی که رژیم صدام در شهریور ماه سال ٥٧ بعد از ١٧ شهریور به امام گفت که باید عراق را ترک کند، دکتر یزدی به این دلیل که مساله بحرانی شده بود، از امریکا به نجف آمد که امام را همراهی کنند و به طرف کویت رفت. دولت کویت موافقت نکرد که امام خمینی و همراهان به کویت بیایند. یک نظر این بود که امام و همراهانش به سوریه بروند ولی دکتر یزدی به همراه سایر رهبران نهضت دانشجویی مسلمان خارج از کشور تلاش کرد تا امام را به پاریس ببرند.
این تلاش به نتیجه منجر شد. آنها میدانستند که در پاریس امکان مصاحبه، تبلیغات و معرفی نهضت و انقلاب به جهان بیشتر از سوریه بود. در آن و اندی که امام در نوفللوشاتو بودند، عملا دکتر یزدی دست راست امام در تبلیغات و مصاحبهها و ترجمه مصاحبهها و وقت دادن به خبرنگاران بود. تمام اینها به عهده آقای یزدی بود. ایشان موفق شد از طریق مصاحبههای امام یک تصویر بسیار انسانی و غیرخشونتآمیز از نهضت انقلابی ایران که در راس آن امام خمینی قرار داشت، ترسیم کنند. افکار عمومی در نتیجه تلاشهای دکتر یزدی و البته سایر همفکرانی که در پاریس بودند، تصویری مثبت از انقلاب ایران به دست آوردند.
در بین افکار عمومی مردم اروپا و امریکا چنین تصویری ایجاد شد و حتی حکومتهایی که نزدیک به رژیم شاه بودند، در تنگنا قرار گرفتند و نتوانستند از رژیم شاه مثل گذشته پشتیبانی کنند. این در سایه تدابیری بود که عمدتا آقای یزدی تاثیرگذاری زیادی در آن داشت. بعد که به ایران آمد بسیار نزدیک و مورد اعتماد امام بود اما از جایی که امام بعد از انقلاب به سرعت به سمت مقابله با امریکا رفتند، فاصله دکتر یزدی آغاز شد. آن زمان بر اهداف و آرمانهای اولیه انقلاب آزادیخواهی، دموکراسی، انتخابات آزاد و آزادیبیان تاکید کرد. فاصله بین آقای یزدی و امام افزایش پیدا کرد و میتوان گفت که از ١٣ آبان ٥٨ که ماجرای اشغال سفارت امریکا به وجود آمد دیگر این فاصله کاملا محرز شده بود.
امروز میتوان گفت که نهضت آزادی مدتها است که به پایان حیات سیاسی خود رسیده است. این جریان برای سوالات جدیدی که در جامعه ایجاد شده است، پاسخهای بهروزی نداشته است. در کل همان حرفهای گذشته خود را تکرار میکرد. آن جریان تلاش کرد تا ارتباطی بین اسلام و دموکراسی برقرار کند. این تلاش برای ایجاد ارتباط، نیاز به ورود به ابعاد عملی و اجرایی پیدا میکرد که مدتها بود که نهضت آزادی نتوانسته بود به عنوان یک جریان اسلامگرای نواندیش، نوگرایی و نواندیشی را رقم بزند. مهمترین نکتهای که در مورد نهضت آزادی باید گفت این است که عملا به عنوان یک جریان فکری نتوانسته بود نسل جدیدی را به وجود بیاورد. نسل جدیدی که بتواند جای دکتر یزدی، سحابیها و مرحوم مهدی بازرگان، محمدتقی جعفری و مرحوم آیتالله طالقانی را بگیرد. آنها نتوانستند برای آرمانها، افکار، ایدهها و جهانبینی نهضت آزادی کادرسازی کنند تا به نسل بعدی هم انتقال پیدا کند. بنابراین میتوان گفت فوت دکتر یزدی پایان عصر و مقطع مهمی از نهضت آزادی خواهد بود.
چه در مورد دکتر یزدی و چه سایر چهرههای نهضت آزادی از جمله شخص مرحوم بازرگان و تا حدود زیادی مرحوم آیتالله طالقانی یا مرحوم آیتالله منتظری نکتهای که به وجود آمد، این بود که همچنان روی دغدغهها و خواستههای اصلی و اولیه انقلاب که آزادیخواهی و دموکراسیخواهی بود، پابرجا ماندند. تاکید آقای یزدی بر دموکراسیخواهی بود. این مساله باعث شد که برخی به عنوان اصلاحطلب او را بشناسند.
* صادق زیباکلام
استاد دانشگاه
استاد دانشگاه
دیدگاه تان را بنویسید