در نخستین گردهمایی دوباره ظریف، موگرینی و کری مطرح شد
پیام اروپا برای ترامپ
اسلو یک سال پیش نیز در همین روزها میزبان همین سه گانه جذاب خبری بود، ظریف، موگرینی و البته جان کری که آن روزها وزیرامور خارجه دولت ایالات متحده به سکانداری باراک اوباما بود. مردی که شاید جهان به دلیل سیاستهای جانشین وی دونالد ترامپ دچار دلتنگی زودهنگام برای او شده است؛ مردی که توافق هستهای با ایران را به کمک و با هدایت جان کری و وندی شرمن مذاکرهکنندگان ارشد ایالات متحده پیش برد و امید داشت که این نخستین توافق چندجانبه میان ایران و امریکا بتواند در بلندمدت به بستری برای سخن گفتنهای بیشتر تهران با واشنگتن بدل شود.
اعتمادآنلاین- یک سهشنبه پرماجرا برای ایران، اتحادیه اروپا و البته به نوعی هم برای ایالات متحده. درست درروزهای پرآشوب خاورمیانه که هر لحظه بیم نبردی دیگر در آن میرود، در روزهایی که بحران هستهای کره شمالی میتواند در چشم برهم زدنی منجر به یک بحران هستهای جدی در منطقه شود، در روزهایی که اتحادیه اروپا با رییسجمهور جدید ایالات متحده در کش و قوسهای امنیتی و تجربه بیشترین فراز و فرودهای سیاسی به سر میبرد، در روزهایی که میان کشورهای اسلامی دیگر چیزی به اسم برادری و هم آیینی نمیتواند جای مخاصمههای بیحد و مرز را بگیرد، سه ضلع مهمترین دستاورد دیپلماتیک جهان در ٣ دهه گذشته در شهر آرام و بیتاثیر از هیاهوهای شرقی - اسلو - گردهم آمدند. یک تجدید دیدار تاریخی در روزگاری که یکی از این سه ضلع دیگر جامه وزیر امورخارجه کشورش را بر تن ندارد، معماران توافق هستهای در جولای ٢٠١٥ دور هم جمع شدند تا یک بار دیگر از توان دیپلماسی و اجماع سیاسی بینالمللی برای حل و فصل مناقشهها و منازعهها سخن بگویند. پانزدهمین نشست اسلو اینبار در بهار بهانهای شد تا محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه دولت یازدهم، فدریکا موگرینی، مسوول
سیاست خارجی اتحادیه اروپا و جان کری، وزیر امور خارجه سابق ایالات متحده با هم در اتاق مستطیل شکل کوچکی دیدار تازه کنند و به یاد روزهای مذاکرات نفسگیر هستهای روبه روی خبرنگاران ایرانی و اهالی رسانه از کشور میزبان بنشیند و از توافقی بگویند که الگوی آن میتواند برای حل منازعههای امروز جهانی نیز مورد استفاده قرار بگیرد.
میزبانی این نشست را بورگه برنده، وزیر امور خارجه نروژ بر عهده داشت و البته دوشادوش وی وزیر امور خارجه اندونزی نیز نشسته بود. دو وزیر امور خارجه برآمده از دو کشور مسلمان و سه دیپلمات امریکایی و اروپایی که همگی بر یک جمله واحد حداقل در ملاعام تاکید دارند: به دیپلماسی فرصتی برای رخنمایی در جهان پر آشوب مبتلا به آشوب امروز بدهید.
اسلو یک سال پیش نیز در همین روزها میزبان همین سه گانه جذاب خبری بود، ظریف، موگرینی و البته جان کری که آن روزها وزیرامور خارجه دولت ایالات متحده به سکانداری باراک اوباما بود. مردی که شاید جهان به دلیل سیاستهای جانشین وی دونالد ترامپ دچار دلتنگی زودهنگام برای او شده است؛ مردی که توافق هستهای با ایران را به کمک و با هدایت جان کری و وندی شرمن مذاکرهکنندگان ارشد ایالات متحده پیش برد و امید داشت که این نخستین توافق چندجانبه میان ایران و امریکا بتواند در بلندمدت به بستری برای سخن گفتنهای بیشتر تهران با واشنگتن بدل شود. روز گذشته اما وزیر خارجه سابق امریکا در حالی به اسلو و دیدار با ظریف و موگرینی آمد که همه از او یک شکایت واحد داشتند: رییسجمهور جدید امریکا با برجام خوب کنار نمیآید.
هرچند که نشست سالانه اسلو محلی است برای سخن گفتن از منازعههای فعال و تلاش برای یافتن راهکاری صلح آمیز برای آن اما اینبار در سوال همه خبرنگاران و پچپچهای خبری میان تحلیلگران حاضر در جلسه بیشترین نقطه سیاه نوع برخورد ترامپ بود با جهانی که رییسجمهور امریکا میگوید برایش در اولویت دوم پس از امریکا قرار دارد و توافق هستهای که با ماهیت حقوقی چندگانهاش به یک مساله حیثیتی برای جامعه جهانی و به خصوص مشروعیت سازمان ملل بدل شده است. شاید هم حضور سه گانهای که همه آنها را در سه سال منتهی به اجرای توافق هستهای دوشادوش هم در مذاکرات هستهای میدیدند این فضا را به نشست ٢٠١٧ اسلو بخشید.
تلاش اتحادیه اروپا برای حل تنش در خلیج فارس
محمدجواد ظریف در دومین و آخرین روز حضور خود در نروژ با اندکی تاخیر به نشست پرسش و پاسخ پیش از نشست پشت درهای بسته با نخبگان سیاسی و تحلیلگران مسائل بینالمللی رسید. فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در ابتدای این نشست پرسش و پاسخ با خبرنگاران با قدردانی از نروژ به دلیل برگزاری جلسات اسلو فروم تاکید کرد که اتحادیه اروپا نیز نقش مشابه این نهاد را البته در عرصه دیپلماتیک دنبال میکند و به دنبال میانجیگری در مناقشهها است. موگرینی در ادامه سخنانش تاکید کرد که اتحادیه اروپا معمولا برای حل و فصل مسائل به نمونه و الگوی سیاسی و منش دیپلماتیک نروژ اشاره میکند که دال بر گفتوگو و تعامل با همه و تلاش برای رسیدن به درکها و راهحلهای مشترک است. موگرینی در ادامه با اشاره به اینکه گفتوگو و تلاش برای میانجیگری سیاست همیشگی اتحادیه اروپا بوده است، افزود: ما در بحران و تنش اخیر در منطقه خلیج (فارس) نیز به همین روش تمسک جستیم. با همه طرفهای درگیر صحبت کردیم به خصوص با دوستانمان در کویت که در این پرونده نقش میانجی را ایفا میکنند هم راستا با مقامات سعودی بارها صحبت کردهایم. در این رایزنیها از همه
خواستهایم که با تنش زدایی در مسیر گفتوگو قرار بگیرند. ما با تمام بازیگران منطقهای در خاورمیانه و حتی بازیگرانی دورتر چون اندونزی در خصوص این پرونده صحبت کردهایم و تلاش میکنیم که این مساله را با گفتوگو حل کنیم. گفتوگو و تعامل با همگان و توسل به دیپلماسی مسالهای است که در مذاکرات هستهای نیز میان ما و جواد ظریف و جان کری شکل گرفت و منجر به رسیدن به برجام شد. گفتوگو برای رسیدن به راهحل مشترک و تامین اهداف مشترک سیاست همیشگی اتحادیه اروپا در بحرانها بوده و ادامه هم پیدا خواهد کرد.
در ادامه این نشست وزیرخارجه اندونزی نیز با اشاره به بحران در منطقه خلیج فارس میان قطر و عربستان سعودی به میانجیگریهای جاکارتا برای حل بحران اشاره و تاکید کرد در تمام این رایزنیها اندونزی بر فاکتور گفتوگو و دیالوگ برای حل مسائل تاکید داشته است.
منطقه ما به اراده سیاسی برای حل اختلافها نیاز دارد
منطقه ما هیچ گزینه دیگری جز گفتوگو روی میز ندارد. این جمله نخستین عکسالعمل محمدجواد ظریف به بحث در نشست پرسش و پاسخ با اهالی رسانه پیرامون بحران در منطقه خلیج فارس بود. ایران قریب به ٣١ سال گذشته همواره بر همین مساله تاکید داشته است. ما سالها قبل در نامهای به سازمان ملل خواهان تعیین مکانیسمی برای برقراری امنیت منطقهای شدیم. ما اعتقاد داریم که امروز منطقه ما نه فقط برای حل و فصل این تنش میان همسایگان جنوبی ما که برای تامین امنیت پایدار منطقه به تعیین مکانیسم دایمی و پایدار برای گفتوگو و مشورت میان اعضای منطقه نیاز دارد. من بارها و بارها گفتهام که اگر امریکا و ایران میتوانند یکی از سختترین مسائل را با توسل به گفتوگو و بازی با حاصل جمع غیرصفر برای یکی از طرفین حل و فصل کنند، چرا ما در منطقه که یکدیگر را شیطان بزرگ و محور شرارت یاد نمیکنیم و هم را برادر و خواهر میخوانیم نمیتوانیم به بازی برد - برد برای همه تن بدهیم. اگر اراده سیاسی وجود داشته باشد ما میتوانیم مشکلات منطقهای را حل کنیم.
همه بر ناکارآمدی گزینه نظامی تاکید دارند
در ادامه این نشست، جان کری، وزیر امور خارجه سابق امریکا سخنان خود را با اشاره به بحرانهای متفاوت بینالمللی از جمله مساله کره شمالی، سوریه و عراق آغاز کرد و تاکید کرد که همه بازیگران از جمله روسیه، عربستان سعودی و ایران و غیره به این نتیجه رسیدهاند و بر این نکته تاکید دارند که برای هیچ بحرانی راهحل نظامی وجود ندارد و همگان تاکید دارند که رسیدن به راهکار سیاسی تنها راهحل است. اما مساله در تمام پروندهها این است که چگونه باید به این راهکار سیاسی رسید.
فعالیتهای مخرب عربستان در بلوچستان و غرب ایران
در ادامه این نشست وزیر امور خارجه ایران در پاسخ به سوالی درباره چرایی مقصر دانستن عربستان سعودی در ماجرای تروریستی اخیر ایران گفت: برخی از مقامهای سعودی از جمله وزیر دفاع عربستان حدود یک ماه پیش اعلام کردندکه ما جنگ را به درون مرزهای ایران میکشانیم. این اظهارات یک تهدید خطرناک بود. بعد از آن هم درست در روزی که حادثه تروریستی در ایران رخ داد وزیر امور خارجه عربستان سعودی در توییتر خود نوشت که ایران باید تنبیه شود. چندساعت بعد این حادثه تروریستی در ایران رخ داد. ما اطلاعات محکمی داریم که عربستان سعودی فعالانه از گروههای تندرو و افراطی که در منطقه بلوچستان هستند و از خاک یکی از کشورهای همسایه ما با وجود بیمیلی این همسایه استفاده میکنند؛ حمایت میکند. هدف این گروهها نیز ترتیب دادن حملات علیه ایران است که در نتیجه این حملات حدود یکی دو ماه پیش ٩ مرزبان ما جان خود را از دست دادند. در بخش غربی ایران نیز فعالیتهای مشابهی با سوءاستفاده از مهماننوازی یکی دیگر از همسایگان ما صورت میگیرد.
اعلام نظر پای صندوق رای نه با کمربند انتحاری
جواد ظریف در ادامه سخنانش به توجه سنتی ایران به مساله امنیت اشاره کرده و تاکید کرد که جدا از حادثه تروریستی اخیر، ایران امنترین کشور در منطقه است و افزود: دلیل این امنیت هم مشخص است چرا که نزدیک به ٥٠ میلیون نفر در پای صندوقهای رای حاضر میشوند و رای میدهند. بنابراین در ایران مردم انتظارها و اعتراضهای خود را در پای صندوقهای رای اعلام میکنند و نه با بستن کمربند انتحاری. این فرصتی است که برای مردم ایران فراهم شده است و البته بسیاری از شهروندان کشورهای اطراف ما از فرصت حضور در پای صندوقهای رای محروم هستند. ایران بسیار امن است اما ما به منطقهای امن نیز نیاز داریم تا بتوانیم از امنیت خود لذت ببریم. برای ما امنیت در عربستان سعودی همان اندازه مهم است که امنیت در قطر و سایر کشورهای همسایه مهم است.
چرا تاریخ را تحریف میکنند؟
در ادامه این نشست پرسش و پاسخ، یکی از خبرنگاران از محمدجواد ظریف درباره سیاستهای ترامپ در مقابل ایران و تبعات آن برای صلح منطقهای سوال کرد که وزیر امور خارجه ایران در پاسخ گفت: من فکر میکنم که دونالد ترامپ تلاش میکند هویت واقعی بمبگذاران حادثه ١١ سپتامبر ٢٠٠١ را تغییر دهد یا سایر بمبگذارانی که در این سالها در امریکا یا کشورهای اروپایی دست به عملیاتهای تروریستی میزنند. این بمبگذاران از ایران نیامده بودند پس چرا آنها تلاش میکنند تاریخ را تغییر دهند؟ ایران کشوری است که در برابر فشارهای خارجی مقاومت کرد و در نهایت همه به این نتیجه رسیدند که تنها راه برای مراوده با ایران گفتوگو است. دیر یا زود بقیه هم به این نتیجه خواهند رسید.
از برجام جدا از سیاست سایر شرکایمان در قبال آن حمایت میکنیم
در ادامه این نشست خبری فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در پاسخ به سوالی درباره نقش اتحادیه اروپا در مسائل بینالمللی با توجه به مواضع ضد و نقیض رییسجمهور جدید امریکا گفت: در حال حاضر اروپا نقش بسیار مهمی را ایفا میکند و این مساله موکول به آینده نیست. ما نه فقط در عرصه بینالمللی که در مسائل داخلی امریکا هم از سوی دولت جدید شاهد سیگنالهای متفاوتی هستیم. در حالی که اعتقاد داریم همکاری بسیار عمیق و سنتی میان اروپا و امریکا وجود دارد اما همزمان فکر میکنیم که در برخی حوزهها نیز با امریکا اختلافهایی داریم. بنابراین در برخی حوزهها این اروپاست که باید نقش راهبردی را در دست بگیرد و ما هم این کار را میکنیم. ما اتحادیه اروپا را شریکی قابل اطمینان و قابل اتکا برای همه میدانیم و این برای همه کشورهای منطقه است حتی کشورهایی که الزاما دوست ما نیستند اما شریک ما در برخی پروندهها به شمار میآیند. ما اعتقاد داریم که همواره راهی وجود دارد که با همکاری با هم به راهحلی برسیم که تامینکننده منافع همه و نه بازی با حاصل جمع صفر باشد. بنابراین اتحادیه اروپا هرگاه که احساس کند نقش راهبردی را اجرا کرده و
میکند. در مورد توافق هستهای با ایران نیز برای اتحادیه اروپا یک چیز بسیار مهم است و آن هم این است که این توافق به همه اعضای جامعه جهانی اختصاص دارد و شورای امنیت نیز آن را تایید کرده است و ما هم این نقش را پذیرفتهایم که تضمین کنیم این توافق توسط همه اجرایی میشود. جدا از این مساله نیز اتحادیه اروپا به کار و تعامل با ایران ادامه میدهد و این مستقل از سیاستهایی است که سایر شرکای ما در جامعه جهانی پیگیری میکنند. ما در حوزههای اقتصاد، انرژی، علم و فناوری و... با ایران همکاری میکنیم چرا که ما به گفتوگو و تعامل اعتقاد داریم حتی زمانی که مشکلات وجود داشته باشد.
رهبران کشورهای منطقه به دنبال بمباران ایران بودند
جان کری، وزیر امور خارجه امریکا در نشست خبری مشترک با وزرای امور خارجه ایران، نروژ، اندونزی و فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در پاسخ به پرسشی درباره توافق هستهای با ایران گفت: توافق هستهای ایران به اهداف خود رسید و کارآمد است. این بسیار مهم است که کشوری که در دانش و فناوری در چرخه هستهای به پیشرفتهای شایانی رسیده و این ظرفیت را دارد که پیشرویهای بیشتری هم در این حوزه داشته باشد به شکل داوطلبانه تصمیم میگیرد در یک مذاکرات گزینههای خود را کنار بزند و احتمال استفاده از تسلیحات هستهای را هم در هر زمانی به صفر برساند و در ادامه مذاکرات با برقراری یک رژیم بازرسی بسیار محکم بر برنامه هستهای خود موافقت کند.
جان کری در ادامه افزود: این یک حقیقت است که ما تا پیش از رسیدن به توافق هستهای به سمت یک تنش بسیار جدی با ایران حرکت میکردیم. به هیچوجه نمیتوان لطیفتر وضعیت ما با ایران در آن شرایط را توصیف کرد ما واقعا به سمت یک تنش بسیار جدی با ایران حرکت میکردیم. رهبران کشورهای منطقه در همان زمان به من و به رییسجمهور وقت، باراک اوباما میگفتند که باید ایران را بمباران کنید. آنها میگفتند تنها راه برای حل مساله هستهای ایران بمباران است. اما ما در برابر همه این تحرکات یک مسیر متفاوت را اتخاذ کردیم. البته حقیقت این است که نمیتوانستیم به تنهایی در این مسیر حرکت کنیم. ایران هم باید به این مسیر میپیوست و تصمیمهای خاص خود را برای قرار گرفتن در این مسیر میگرفت. ما به یک راهحل مورد توافق هر دو طرف رسیدیم و طرفین در این مسیر و در این توافق به آنچه نیاز داشتند رسیدند. روشی که ما در پیش گرفتیم کارآمد بود و جواب داد و امروز جهان امنتر است. امروز منطقه هم امنتر است. به وضعیت امروز بحرانهای منطقهای نگاه کنید و تصور کنید که اگر توافق هستهای نبود کشورهای منطقه چگونه به وجود تاسیسات هستهای در ایران واکنش نشان میدادند.
جان کری ادامه داد: فکر میکنم به خاطر همه این فواید و ملاحظات است که چهرههای عاقل در دولت ترامپ گواهی پایبندی ایران به توافق هستهای را صادر میکنند و رکس تیلرسون وزیرخارجه در نامهای پایبندی ایران به توافق هستهای را به کنگره اعلام میکند.
آن چه که باید به آن دقت کنیم و در جریان حرکت رو به جلو هم آن را مدنظر داشته باشیم این است که ایران به شکل کامل به تمام تعهدات خود در برجام پایبند بوده و هست و این برای سایر کشورها نیز بسیار مهم است که آنها هم به مسوولیتهای خود در برجام پایبند باشند.
غیرممکن را ممکن کردیم
در ادامه این نشست در حالی که سوال مربوط به فرجام برجام به جان کری، اختصاص داشت اما فدریکا موگرینی برای تکمیل سخنان جان کری و اظهارنظر در این باره اظهار تمایل کرد و البته سخنان بیسابقهای را در این خصوص مطرح کرد. وی گفت:
ما همین چند هفته پیش شاهد ششمین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی بودیم که تایید کرد ایران به تعهدات خود در برجام پایبند است. بنابراین ما در نخستین قدم بر این بدبینی که میگفت غیر ممکن است با ایران به توافق هستهای برسیم غلبه کردیم و در مرحله بعد هم بر بدگمانیهایی که میگفتند این توافق هستهای به سرانجام نخواهد رسید غلبه کردیم. حالا که در آستانه رسیدن به سال دوم حصول برجام هستیم آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ششمین گزارش جامع خود تایید میکند که ایران به توافق هستهای پایبند است.
من مطمن هستم که مرور این توافق در امریکا به تصمیم عاقلانهای ختم میشود و آن هم حفظ چیز (توافقی) است که کارایی دارد و جواب میدهد.
میرسد که آنچه را که ارزشمند است حفظ کند و آن هم توافق هستهای ایران است اما در هرحالتی و در هر شرایطی اتحادیه اروپا تضمین میکند که توافق هستهای با ایران دوام خواهد داشت و ما به این توافق پایبند خواهیم بود. این توافق متعلق به یک کشور نیست. این توافق متعلق به جامعه جهانی است و تا زمانی که مربوط به اتحادیه اروپا باشد ما تمام تلاش خود را میکنیم که مطمئن شویم که توافق اجرایی شده و در حال اجرا است.
مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در پایان تاکید کرد: سیاست ما و تعهد ما برای اجرای برجام ادامه خواهد داشت.
با پایان سخنان فدریکا موگرینی، وزرای امور خارجه ایران، نروژ، اندونزی به همراه وزیر خارجه سابق ایالات متحده و مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا برای برگزاری پنلهای تخصصی به سالن دیگری که جلسات پشت درهای بسته برگزار میشود، رفتند.
تفکر سلفیگری ریشه افراط گرایی در منطقه
محمد جواد ظریف در دومین روز حضور خود در اسلو دیدارهای دوجانبه خود را نیز پیش برد. وی صبح روز سهشنبه با وزیر امور خارجه اسلواکی دیدار کرد. در این دیدار وی با اشاره به شرایط سیاسی اخیر پس از قطع روابط عربستان و برخی دیگر از کشورهای عربی با کشور قطر اظهار داشت: راهکار اعمال فشار و نظامی برای حل منازعات منطقهای تصمیمی اشتباه بوده و بهترین راه برای حل اختلافات بین کشورها گفتوگوهای سیاسی است. وی تفکر سلفیگری مورد اعتقاد وهابیت را ریشه افراطگرایی در منطقه دانست.
وزیر امور خارجه اسلواکی نیز ضمن ابراز تسلیت به وزیر امور خارجه کشورمان در پی حوادث اخیر تروریستی در تهران بر تعهد کشورهای اروپایی بر اجرای توافقنامه برجام تاکید کرد. وی همچنین آمادگی اسلواکی برای ادامه همکاریهای دوجانبه با کشورمان را اعلام کرد.
دیدار با وزیر خارجه کرواسی
دکتر محمد جواد ظریف در حاشیه «مجمع اسلو» با آقای داور اشتیر، وزیر امور خارجه کرواسی دیدار و گفتوگو کرد. در این دیدار دو طرف در خصوص تحولات منطقه، روابط دوجانبه، توسعه همکاریهای اقتصادی، بانکی و سرمایهگذاری گفتوگو و تبادل نظر کردند. دکتر ظریف با اشاره به بحران به وجود آمده میان برخی کشورهای خلیج فارس اظهار داشت: طولانی شدن بحران به نفع کشورهای منطقه نیست. وزیر امور خارجه کرواسی نیز گفت: بحران منطقه خلیج فارس ممکن است بر منطقه بالکان نیز تاثیرگذار باشد و باعث بیثباتی در این منطقه شود، بنابراین برای ما اهمیت دارد که کشورها برای رفع این معضل با یکدیگر گفتوگو و رایزنی کنند.
دیدگاه تان را بنویسید